Irak’ta geçtiğimiz yılın Kasım ayında yapılan parlamento seçimlerinin ardından, parlamentoda çoğunluğu elinde bulunduran Şii Koordinasyon Çerçevesi hafta sonu oy çokluğuyla Nuri Maliki’yi Irak Başbakanlığına aday gösterdi.
Meclisin dünkü oturumda yeni başbakanı seçmesi bekleniyordu ancak aday üzerinde uzlaşılamaması nedeniyle oylamanın ertelendiği bildirildi.
Trump’tan Irak’a Maliki uyarısı: Desteğimizi keseriz
ABD Başkanı Donald Trump, Irak’ta Nuri el-Maliki’nin yeniden başbakanlığa getirilmesi halinde Washington’un Bağdat’a desteğini sonlandıracağı uyarısında bulundu.
Trump sosyal medya platformu Truth Social hesabından yaptığı açıklamada, Maliki’nin “çılgın politika ve ideolojisi” nedeniyle ABD’nin onun seçilmesi durumunda Irak’a artık yardım etmeyeceğini belirtti.
Trump, Maliki’nin son başbakanlık döneminde ülkenin “yoksulluğa ve tam bir kaosa sürüklendiğini” ileri sürerek, “Bu bir daha yaşanmamalı” değerlendirmesinde bulundu.
Trump, Maliki’nin yeniden başbakan olarak görevlendirilmesinin Irak için “çok kötü bir karar” olacağını savunarak, ülkenin ABD desteği olmadan “başarı, refah veya özgürlük için sıfır şansa sahip olduğunu” ileri sürdü.
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio da Irak Başbakanı Muhammed Şiya es‑Sudani ile yaptığı telefon görüşmesinde, Maliki’nin yeniden başbakan seçilme ihtimalinin kendilerini endişelendirdiğini söyledi.
ABD, İran destekli silahlı grupların Irak hükümetinde yer alması halinde Iraklı siyasetçilere yaptırım uygulayabileceği uyarısında bulundu.
Bedir Örgütü: Boyun eğmeyeceğiz
Koordinasyon Çerçevesi’nin ana bileşenlerinden Bedir Örgütü’nün Siyasi Büro üyesi Ebu Misak Mesari, Rûdaw’a yaptığı açıklamada, Trump’ın sözlerinin kabul edilemez olduğunu söyledi.
Mesari, “ABD Başkanı Donald Trump’ın sözleri Irak’ın iç işlerine açık bir müdahaledir. Her şekilde buna karşı duracağız ve Maliki’nin değiştirilmesi yönündeki talebe boyun eğmeyeceğiz” dedi.
Bu tutumun yalnızca Maliki’ye değil, Koordinasyon Çerçevesi’nin izlediği siyasi çizgiye yönelik olduğunu savunan Mesari, “Bugün Maliki’yi istemiyorlar, yarın başkalarını reddedip başka taleplerde bulunabilirler” ifadelerini kullandı.
‘Kibirli ve işgalci bir yaklaşım’
Bedir yetkilisi, ABD’nin tutumunu “kibirli ve işgalci” olarak nitelendirerek, Irak halkını tepki göstermeye çağırdı. Mesari, Koordinasyon Çerçevesi’nin bu konuda ortak bir tutum belirlemek üzere toplanacağını da duyurdu.
Trump’ın tehditlerini ciddiye almadıklarını belirten Mesari, “Askeri bir çatışmaya dönüşmez. ABD yardımları azaltabilir, bu da normaldir. Ancak egemenliğimizden taviz vermeyiz” dedi.
Kanun Devleti: Tüm diplomatik kanallar kullanılacak
Nuri Maliki liderliğindeki İslami Dava Partisi yetkililerinden ve Irak Parlamentosu 5. Dönem Kanun Devleti Grubu Başkan Yardımcısı Arif Hamami de Trump’ın açıklamalarını reddetti.
Hamami, “Bu sözler Irak’ın egemenliğine ve iç işlerine açık bir müdahaledir” diyerek, Maliki’nin geniş bir siyasi desteğe sahip olduğunu savundu.
“Nuri Maliki Kürtlerin ve Sünnilerin çoğunluğu tarafından destekleniyor. Bu nedenle adaylığında ısrarcıyız ve onu değiştirmeye hazır değiliz” diyen Hamami, Maliki’ye yönelik endişeleri gidermek için tüm diplomatik kanal ve yolların kullanılacağını belirtti.
Kanun Devleti yetkilisi, “Nuri Maliki’nin adaylığı hakkındaki her türlü korku ve endişeyi gidermek için, gerekli açıklamaları yapmak üzere tüm diplomatik kanal ve yolları kullanacağız” dedi.
Hikmet Akımı: Irak izole edilmemeli
Ammar Hekim liderliğindeki Irak Ulusal Hikmet Akımı, ki başından beri Maliki’nin adaylığına şerh koymuş ve Koordinasyon Çerçevesi toplantısında Maliki’ye oy vermemişti.
Durumun hassasiyeti nedeniyle ismini açıklamayan bir Siyasi Büro üyesi aracılığıyla Rûdaw’a yaptığı açıklamada, “Irak’ın ve uluslararası durum göz önünde bulundurulmalı, bu gelişmeye mantıklı yaklaşılmalı ve gelecekte Irak’a zarar verecek, Irak’ı izole edecek bir şey yapılmamalıdır” dedi.
Yüksek İslam Konseyi: Anayasal süreç vurgusu
Humam Hammudi başkanlığındaki Irak Yüksek İslam Konseyi Sözcüsü Ali Difai de Trump’ın açıklamalarını eleştirdi.
Difai, “Ülkeler arası ilişkiler karşılıklı saygı ve iç işlerine karışmama temelinde yürütülmelidir” diyerek, Koordinasyon Çerçevesi’nin bu akşam Trump’ın mesajını görüşmek üzere toplanacağını açıkladı.
“Nuri Maliki’nin değiştirilmesi için hiçbir baskıya boyun eğmeyeceğiz” diyen Difai, buna karşın Irak’ın yüksek ulusal çıkarlarının gerektirdiği her türlü tedbiri almaya hazır olduklarını vurguladı.
Başbakan seçiminin anayasal bir mesele olduğunu belirten Difai, sürecin istikrara, egemenliğe ve ulusal çıkarlara hizmet etmesi gerektiğini söyledi.
Şıbl Zeydi: Suçlama büyük bir haksızlık
İmam Ali Tugayları Genel Sekreteri ve Koordinasyon Çerçevesi liderlerinden Şıbl Zeydi de Maliki’yi savundu. Zeydi, Maliki’yi aşırılık ve kargaşa ile suçlamanın “kamuoyunu yanıltmak” olduğunu söyledi.
Çarşamba günü X hesabından paylaşım yapan Zeydi, IŞİD’in ortaya çıkışının ABD ile bağlantılı olduğunu savunarak, “Mevcut ABD Başkanı da IŞİD’in Amerikan yapımı olduğunu söylüyor” ifadelerini kullandı.
Irak’taki mezhepsel bölünmenin, Paul Bremer döneminde kota sistemiyle kurumsallaştığını belirten Zeydi, Maliki’nin bu süreçte “ılımlılığın ve devlet adamlığının sembolü” olduğunu dile getirdi.
Gösteri çağrısı ve sembolik mesaj
Önde gelen Şii dini ve siyasi figürlerden Ayad Cemaleddin ise Bağdat ve diğer şehirlerde, “Amerikan müdahalesine” karşı milyonluk gösteriler çağrısında bulundu. Cemaleddin ayrıca Katar Büyükelçisi’nin sınır dışı edilmesini ve bu ülkeyle ilişkilerin kesilmesini talep etti.
Öte yandan, İslami Dava Partisi’nin resmi Facebook hesabında, Genel Sekreter Nuri Maliki’nin fotoğrafı bir Kur’an ayetiyle birlikte paylaşıldı.
Irak Başbakanı Muhammed Şiya Es-Sudani, ABD ile nispeten uyumlu bir ilişki sürdürmüş ve İran bağlantılı Şii milislerin saldırılarını engellemeye çalışmıştı.
Irak’ta 2003 sonrası oluşan yeni siyasi denkleme göre Cumhurbaşkanı Kürt, Başbakan Şii, Meclis Başkanı Sünni partilerin adayları arasından seçiliyor.
Meclis’teki cumhurbaşkanlığı seçimi ise Kürdistan Demokrat Partisi (KDP) ile Kürdistan Yurtseverler Birliği (YNK) arasında anlaşma sağlanamaması nedeniyle ertelenmişti.
Irak’ın petrol gelirlerinin büyük kısmı New York’taki ABD Merkez Bankası’nda tutuluyor.
Bu da ABD’ye Irak üzerinde önemli bir ekonomik baskı oluşturma gücü veriyor.
Petrol gelirleri Irak’ın bütçesinin yaklaşık yüzde 90’ını oluşturuyor.
Nuri Maliki kimdir?
ABD’nin yeniden Irak Başbakanı olmasını istemediği Nuri el-Maliki, 1950’de Kerbala yakınlarındaki Hindiye kasabasında doğdu.
Irak’ta Şii İslamcı Dava Partisi’nin önde gelen isimlerinden olan el-Maliki, Saddam Hüseyin döneminde İran ve Suriye’de sürgünde yaşadı.
ABD’ni, 2003’te Irak’ı işgal ederek Saddam Hüseyin’i devirmesinin ardından ülkesine döndü ve kısa sürede önemli bir siyasi figüre dönüştü.
2006-2014 yılları arasında Irak Başbakanı olan el-Maliki hep İran’a yakın bir isim olarak görüldü.
El-Maliki döneminde Irak’ta mezhep çatışmaları ile Sünni ve Kürt gruplarla güç mücadeleleri arttı, ABD ile ilişkilerde gerginlikler yaşandı.
2014’te IŞİD’in Irak’ın önemli bir bölümünü ele geçirmesi üzerine Maliki görevden ayrılmak zorunda kaldı.
ABD, onun mezhepçi politikalarının Irak’ta IŞİD’in yükselişine zemin hazırladığını düşündü.
Buna karşın Maliki, Irak siyasetinde etkili olmaya devam ediyor ve İran’a yakın gruplarla güçlü ilişkilerini sürdürüyor.
Uzmanlar, özelikle Hamas’ın 7 Ekim 2023’te İsrail’de düzenlediği saldırılar sonrası bölgede ciddi kayıplar yaşayan İran için, Irak’ta kendisine yakın bir hükümetin kurulmasının önemli bir kazanım olabileceği görüşünde.
İsrail’in İran’a ve Hizbullah’a yönelik saldırıları ile Suriye’de 61 yıllık Baas rejiminin son bulması ve ülkedeki protestolar Tahran’ı zayıflatmıştı.
Saddam Hüseyin’in devrilmesinin ardından 2006-2014 yılları arasında başbakanlık yapan 75 yaşındaki Maliki, ülkedeki mezhepsel gerilimlerin tırmanması ve kötü yönetimle suçlanmıştı.
Siyasi gözlemciler Maliki’nin politikalarının IŞİD’in güç kazanmasına zemin hazırladığını savunuyor. Ayrıca hakkında ciddi yolsuzluk suçlamaları da yapılıyor.
Öte yandan Maliki ve Şii müttefiklerinin İran’a yakınlığı da uzun süredir tartışma konusu. (Rudaw/DW Türkçe/BBC Türkçe)
