21 Şubat Dünya Anadili Günü dolayısıyla Bitlis’in Tatvan ve Van’ın Erçiş ilçelerinde düzenlenen panel ve konferanslarda Kürtçenin kamusal alanda ve eğitimin her kademesinde kullanılması gerektiği vurgulandı.
Komaleya Ziman û Wêje (MEDYA-DER) ile Komeleya Wêjekarên Kurd tarafından Bitlis’te 21 Şubat Dünya Anadili Günü kapsamında “Kürtçeye statü, Kürtçe eğitim” başlıklı panel düzenlendi.
Tatvan’da bir konferans salonunda yapılan etkinliğe Bitlis Demokratik Kurumlar Platformu bileşenleri, siyasi parti ve demokratik kitle örgütü temsilcileri ile çok sayıda yurttaş katıldı.
Moderatörlüğünü MEDYA-DER üyesi Berivan Canbey Dursun’un yaptığı panelde ilk olarak yazar Faik Taç, “Kürt Edebiyatı ve ulus” başlıklı sunum gerçekleştirdi. Taç, Kürtçede yazılı edebiyatın sözlü edebiyata kıyasla geri kaldığını belirterek, Kürtçe edebiyata yalnızca sanatsal bir alan olarak değil, “varlık-yokluk mücadelesinin bir parçası” olarak yaklaşılması gerektiğini ifade etti. Taç, Kürtçenin günlük yaşamın her alanında kullanılması çağrısında bulundu.
“Dil ve edebiyat” başlığında konuşan yazar Orhan Sakçı ise Kürtçeye yönelik asimilasyon politikalarına dikkat çekti. Kürtçenin Dimilkî ve Kurmancî olmak üzere iki ana lehçesi bulunduğunu hatırlatan Sakçı, Dimilkî’nin Kürtçeden ayrıştırılmaya çalışıldığını ve bunun unutulma riskini artırdığını söyledi.
“Kadın ve edebiyat” başlıklı sunumunda konuşan Elif Gemicioğlu Yaviç, Kürt tarihinde kadınların dilin ve kültürün taşıyıcısı olduğuna işaret ederek, “Birçok Kürt bu dili annesinden ve ninesinden öğrenmiştir” dedi.
“Anadil ve önemi” konusunda değerlendirmelerde bulunan Kürtçe öğretmeni Abdulhekim Kartal da her bireyin kendi anadilinde eğitim görmesinin temel bir hak olduğunu vurguladı. Kartal, sistemsel politikalar ve otoasimilasyon süreçlerine dikkat çekerek Kürtçenin her alanda kullanılmasının gerekliliğini dile getirdi.
Panel, Sakçı’nın Kürtçe şiirlerini okuması ve soru-cevap bölümüyle sona erdi.
Van Erciş’te panel
Van’ın Erciş ilçesinde ise Arsîsa Kürt Kültür ve Dil Derneği tarafından 21 Şubat Dünya Anadil Günü dolayısıyla panel düzenlendi. Moderatörlüğünü İzzet Akbaş’ın yaptığı panele yazarlar Mutullah Dağ, Salih Serhedî, Kadir Kılıç, Diba Keskin, sosyolog Mecit Sargut ve aktivist Semira Çakır konuşmacı olarak katıldı.
Açılış konuşmasını yapan yazar Mutullah Dağ, Kürtçenin kadim ve zengin bir dil olduğunu belirterek, tarih boyunca Kürtçe eserlerin yağmalandığını ve kütüphanelerin yakıldığını söyledi. Dağ, dil asimilasyonuna karşı Kürtçenin ekonomide ve günlük yaşamda daha etkin kullanılması gerektiğini ifade etti.
Sosyolog Mecit Sargut, Kürt edebiyatının tarihine değinerek, Abdullah Öcalan’ın edebiyatı “hakikatin ve toplumsal kimliğin en güçlü dili” olarak tanımladığını aktardı.
Yazar Kadir Kılıç ise Cumhuriyet’in ilanıyla birlikte Kürtçenin kamusal alanda yasaklandığını ve dil kurumlarının kapatıldığını savunarak, bu politikaların Kürtçe üzerinde ağır baskılar yarattığını dile getirdi.
Aktivist Semira Çakır, edebiyatta kadınların rolüne dikkat çekerek, özellikle Kuzeydoğu Suriye’de Kürt kadınlarının düşünsel ve sanatsal üretimle önemli bir konumda olduğunu söyledi.
“İlk Kürt romanları sürgünde yazıldı” diyen yazar Salih Serhedî, ilk Kürt romanının Sovyetler Birliği’nde Erabê Şemo tarafından kaleme alındığını belirtti. Kürtlerin farklı alfabeler kullanmasının edebiyatta da bölünmeye yol açtığını ifade eden Serhedî, 1960’lara kadar Türkiye’de Kürtçe edebiyatın yasaklı olduğunu kaydetti.
Son olarak söz alan yazar ve siyasetçi Diba Keskin, dilin kimlik ve tarih açısından belirleyici rolüne dikkat çekerek, Kürt dili ve edebiyatının tüm baskılara rağmen varlığını sürdürdüğünü söyledi.
Panel, soru-cevap bölümüyle sona erdi.
