Dil Hakları İzleme, Belgeleme ve Raporlama Ağı’nın (DHİBRA) 21 Şubat Dünya Anadili Günü dolayısıyla hazırladığı açıklama, 208 kurumun ortak imzasıyla yayımlandı. Açıklama, Türkiye’de konuşulan 25 farklı dilde yayımlanarak çokdillilik ve eşit yurttaşlık vurgusunu görünür kıldı.
DHİBRA, yaptığı açıklamada, anadili hakkının müzakere edilemez bir insan hakkı olduğuna dikkat çekti. Açıklamada, bu hakkın korunmasının yalnızca kültürel bir mesele olmadığı, dilsel adalet ve eşit yurttaşlık için zorunlu olduğu ifade edildi.
DHİBRA, anadili hakkının önündeki politik, ekonomik ve idari engeller kaldırılmadıkça adaletten söz edilemeyeceğini belirterek, barış içinde bir arada yaşamanın güvencesinin çokdilli bir toplumda eşit haklara sahip olmaktan geçtiğini vurguladı.
‘Dil yalnızca kelimelerini değil, hafızasını da kaybeder’
Açıklamada, bugüne kadar uygulanan tekdilli asimilasyon politikaları nedeniyle dilsel çoğulluğun bir “tehdit” olarak görüldüğü ifade edildi. Bir dilin susturulmasının yalnızca kelimelerin değil; acıların, sevinçlerin, masalların ve toplumsal hafızanın da kaybı anlamına geldiği belirtildi. Dilin yalnızca bir iletişim aracı olmadığı, kimliğin, belleğin ve toplumsal ilişkilerin kurucu unsuru olduğu vurgulandı.
DHİBRA, anadillerinin eğitimden medyaya, sanattan kültüre, sokaktan resmi kurumlara kadar tüm kamusal alanlarda özgürce var olmasının eşit ve onurlu bir yaşamın vazgeçilmez koşulu olduğunu kaydetti. Eğitim ve kültür politikalarının, tüm dillerin ortak bir değer olduğu ilkesiyle belirlenmesi gerektiği ifade edildi.
‘Devletin yükümlülüğüdür’
Açıklamada, anadillerinin yaşatılması, geliştirilmesi ve kamusal hizmetlerde eşit, erişilebilir ve görünür biçimde yer almasının bir lütuf değil, devletin tarihsel bir yükümlülüğü olduğu belirtildi. Bu kapsamda Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi’nin 17, 29 ve 30’uncu maddelerine konulan çekincelerin kaldırılması çağrısı yapıldı.
Öncelikli talepler sıralandı
DHİBRA, Dünya Anadili Günü vesilesiyle şu talepleri kamuoyuyla paylaştı:
Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi’ne konulan çekincelerin derhal kaldırılması.
Anayasa’nın 42. maddesi başta olmak üzere, Türkçe dışındaki dillerde eğitimi yasaklayan ya da fiilen engelleyen tüm yasal düzenlemelerin kaldırılması.
Türkçe dışındaki dillerin gelişimini desteklemek amacıyla, anadilinde eğitim, bilimsel üretim ve sanatsal faaliyetler için kamu bütçesinden düzenli kaynak ayrılması.
“Yaşayan Diller ve Lehçeler” seçmeli derslerinin etkin ve sürdürülebilir biçimde uygulanmasının önündeki idari ve bürokratik engellerin kaldırılması.
DHİBRA açıklamasında, tüm anadillerinin korunması, yaşatılması ve canlandırılması çağrısı yinelenerek, “Tüm halkların Dünya Anadili Günü kutlu olsun” denildi.
İmzacı kurumlar
DHİBRA’nın 21 Şubat Dünya Anadili Günü açıklamasına çok sayıda kültür, dil, hak ve meslek örgütü imza attı. İmzacı kurumlar şöyle:
Adana Çerkes Kültür Derneği, Adığe Dil Derneği, Afşin Kafkas Kültür Derneği, Agos Ermenice Ek, Agos Gazetesi, Ağaçlı Derneği, Alan Kültür ve Yardım Vakfı, Alef FM, Almastı Çerkes Kadın Hareketi, Amedfed, Anka Dil ve Kültür Araştırmaları Derneği (Ankara), Anka Dil, Kültür ve Sanat Kooparatifi (Diyarbakır), Antakya Süryani Kültür Derneği, Antalya Çerkes Derneği, Aras Yayıncılık, Arıkbaşı Köyü Kafkas Derneği, Ari Dil ve Kültür Araştırmaları Derneği, Arsisa Dil ve Kültür Araştırmaları Derneği, Aryen Kültür Derneği, Asi-Der (Hatay İli Antakya, Samandağ, İskenderun İlçeleri Kültür Yardımlaşma Dayanışma ve Çevre Gönüllüleri Derneği), Aşağı Kurtoğlu Derneği, Avesta Dil ve Kültür Araştırmaları Derneği, Avesta Yayınevi, Ayrık Otu Müzik Grubu, Bahçelievler Kafkas Çerkes Derneği, Balıkesir Adığe – Çerkes Kültür Derneği, Ban Vakfı, Bandırma Kuzey Kafkasya Kültür Derneği, Barış Vakfı, Barışa Ezgiler, Başakşehir Bitlis İş İnsanları Derneği, Batman Eğitim-Sen Şubesi, Batman Kozluklular Derneği, Bayramoğlu Köyü Derneği, Bekira Derneği ve Elih Batman Dernekler Federasyonu, BES Amed Şubesi, Beşiktaş Derneği, Bianet (IPS İletişim Vakfı), Biga Kafkas Kültür Derneği, Birca Belek Dil ve Kültür Araştırmaları Derneği, Bismil Derneği, Bismil Köseli Derneği, Bitlis Sivil Toplum Kuruluşları Konfederasyonu, Bolu Kafkas Derneği, Botan Dil ve Kültür Araştırmaları Derneği, Botan Times, Bozüyük Kuzey Kafkasya Kültür Derneği, BTS Amed Şubesi, Bursa Çerkes Kültür Derneği, Ceyhan Kuzey Kafkas Kültür Eğitim Derneği, Cudi Dil ve Kültür Araştırmaları Derneği, Çalabaş Derneği, Çerkes Araştırmaları Merkezi, Çerkes Derneği (Ankara), Çerkes Kültür Evi Derneği, Çorum Kafkas Kültür Derneği, Dağcı Derneği, Denizli Çerkes Derneği, Dersim Araştırmaları Merkezi, Dersim Dernekleri Federasyonu, Dersim Yazarlar Birliği, Dicle Kültür Sanat Derneği, Dişlinar (Zivzik) Yardımlaşma ve Dayanışma Kültür Derneği, Dîwan Academy, Diyarbakırlılar Derneği, Diyarder Esenyurt, Doğu ve Güneydoğu Dernekleri, Dostluk ve Kültür Derneği, Doz Yayınları, Düzce Adığe Kültür Derneği, Eğitim Sen Amed 3 Nolu Şube, Eğitim Sen Amed 1 Nolu Şube, Eğitim Sen Amed 2 Nolu Şube, Elazığ Karakoçan Dernekleri, Eskişehir Kuzey Kafkas Kültür ve Dayanışma Derneği, ESM Amed Şubesi, Fırat Dil ve Kültür Araştırmaları Derneği, Gazete Sabro, Gaziantep Çerkes Derneği, Gercüş ve Köyleri Derneği, Gor Hemşin Kültür Dil Tarih Dergisi, Göksun Çerkes Kültür Derneği, Gönen Çerkes Kültür Derneği, Gürcü Dil Merkezi, Gürcü Haber Ajansı, Gürcü Kültür Merkezi, Haber Sen Amed Şubesi, Hacıali Derneği, Hadig Derneği, Hak İnisiyatifi Derneği Hamamözü Çerkes Derneği, Hangardz Bağımsız Tiyatro Topluluğu, Heyamola Yayınevi, Hoçvan Hasköy Derneği, Iğdır Dernekleri Federasyonu, İnegöl Çerkes Adige Kültür Derneği, İnsan Hakları Derneği, İskenderun Çerkes Derneği Adıge Khase, İsmail Beşikçi Vakfı, İstanbul Bitlis İli İlçeleri Eğitim Kültür ve Sosyal, Yardımlaşma Derneği, İstanbul Doğu ve Güneydoğu Dernekler Konfederasyonu, İstanbul Kafkas Kültür Derneği, İstanbul Pomak Kültür Derneği, İstanbul Tumok Derneği, İstanbul Uzunyayla Kafkas Kültür ve Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği, İstos Yayınevi, İzmir Çerkes Kültür Derneği, Jineps Gazetesi, K24 Kitap Kültür Kritik Sitesi, Kahramanmaraş
Kafkas Kültür Derneği, Karadeniz Ereğli Kafkas Kültür Derneği, Kardeş Türküler, Kartal Silvan Derneği, Kıraathane İstanbul Edebiyat Evi, Kiçir Adıge Derneği, Kocaeli Kafkas Kültür Derneği, Komeleya Wêjekarên Kurd (Kürt Edebiyatçılar Derneği), Kon Dil, Kültür ve Sanat Derneği (KON-DER), KoyuSiyah Yayıncılık, Köprücük Derneği, Köstebek Kolektif Yayunevi, KURDÎGEH Dil ve Kültür Araştırmaları Derneği Van, Kurdizan Dil ve Kültür Araştırmaları Derneği, Kültürel İncelemeler ve Toplumsal Araştırmalar Derneği, Kürt Araştırmaları Derneği, Kütahya Kuzey Kafkas Kültür ve Dayanışma Derneği, Laz Kültür Derneği, Lehimli Derneği
Levanten Müzesi, ma music Center, Manisa Çerkes Kültür Derneği, Mardin Dernekler Federasyonu, Marmara Bitlis İş İnsanları Derneği, Medya Dil ve Kültür Araştırmaları Derneği (Tatvan), Medya Dil ve Kültür Araştırmaları Derneği (Tekirdağ), Medya Kitabevi, Mersin Kafkas Kültür Ve Yardımlaşma Derneği, Mezopotamya Dil ve Kültür Araştırmaları Derneği, Mezopotamya Psikologlar Derneği, MIQÛR Derneği, Mordem Sanat, Mustafakemalpaşa Çerkes Kültür Derneği, Muş Bulanık Gündüzlü Derneği, Muş Dernekler Federasyonu, Nazilli Kafkas Kültür ve Dayanışma Derneği, Nebioğlu Derneği, Nehna Platformu, Nor Zartonk (Ermeni Kültürü ve Dayanışma Derneği), Nûbihar Yayınları, Numedya, Ogni Dergisi, Otbicen Derneği, Pall Yayınları, Patnos Dernekler Federasyonu, Patnos Kültür Sosyal Derneği, Payiz Yayınevi, Petra Medya Group, Platforma Nivîskar û Rewşenbîrên Serbixwe (Bağımsız Aydın ve Yazarlar Platformu), Psychology Kurdî Dergisi, Reyhanlı Çerkes Derneği, Romani Godi (Roman Hafıza Çalışmaları Derneği), Rosa Kadın Derneği, Ruhi Su Dostlar Korosu, Ruhi Su Kültür ve Sanat Derneği, Sakarya Kafkas Kültür Derneği, Samanbeyli, Beberek Derneği, Samsun Çerkes Derneği, Sancaktepe Bitlis İl Derneği, Sefarad Kültürü Araştırma Merkezi, SES Amed Şubesi, Silivri Kuzey Kafkas Kültür Derneği, Silvan Arı Köyü Derneği, Silvan Tacik Derneği, Silvan Tokluca ve Çever Köyleri Derneği, Silvanlılar Derneği, Sinop Kafkas Derneği, Sivas Kuzey Kafkas Kültür Derneği, Sivil ve Ekolojik Haklar Derneği, Soma Kafkas Kültür Derneği, Sözlü Kültür Tarih Edebiyat Araştırmaları Derneği, Susurluk Kafkas Derneği, Süryani Dernekleri Federasyonu, Şamil Eğitim ve Kültür Vakfı, Şaneşîn Performans, Şano Ar, Şano Wan, Şanoya Bajêr a Amedê (Amed Şehir Tiyatro), Şarkışla Kafkas Derneği, Tarım Orkam Sen Amed Şubesi, Taşlıdere Derneği, Tokat Çerkes Derneği, Tunçoluk Derneği, Tuzla Bitlis İl Derneği, Tümbelsen Amed Şubesi, Türkiye Kültürleri Araştırma Grubu (TÜKAB), Uncire Dergisi, Uzunyayla Kültür Ve Dayanışma Derneği, Vejiyaişê Tiji (Tij Yayıncılık), Vezirköprü Kafkas Kültür Derneği, VOMANK, Yapıyol Sen Amed Şubesi, Yaşam Bellek Özgürlük Derneği, Yesayan Kültür ve Edebiyat Derneği, Yukarı Kurtoğlu Derneği, Yurttaşlık Derneği (Helsinki Yurttaşlar Derneği), Zarok ma, Zaza-Der (Zaza Dil ve Kültür Derneği), ZIMANGER RUHA Dil ve Kültür Araştırmaları Derneği Urfa
