Irak Baas rejiminin Kürt halkına yönelik baskı ve asimilasyon politikalarının en yoğun dönemlerinden birinde, 52 yıl önce idam edilen Kürt kadın devrimci Leyla Kasım, bugün hala Kürt özgürlük mücadelesinin simge isimleri arasında yer alıyor. 12 Mayıs 1974’te dört arkadaşıyla birlikte idam edilen Leyla Kasım’ın hikayesi, aynı zamanda bir kimlik ve kadın mücadelesi anlatısı olarak hafızada yer ediniyor.
Leyla Kasım 1952 yılında, Diyala yakınlarında, İran sınırına yakın Hanekin’e bağlı Bamili köyünde dünyaya geldi. Beş çocuklu yoksul bir Kürt çiftçi ailesinin üçüncü çocuğuydu. Çocukluk yıllarını ailesiyle birlikte kırsalda geçiren Kasım, daha sonra ailesinin Erbil’e taşınmasıyla eğitim hayatına burada devam etti.
Annesi Kanî’nin çocuklarına aktardığı yaşam bilgileri, Leyla Kasım’ın karakterinin şekillenmesinde önemli bir rol oynadı. Küçük yaşlardan itibaren eğitimine önem veren Kasım, lise öğrenimini Bağdat’ta tamamladıktan sonra Bağdat Üniversitesi Sosyoloji Bölümü’ne girdi.
Üniversite yıllarında Kürt Öğrenciler Birliği (YXK) ile tanışan Leyla Kasım, Kürt öğrenci hareketi içinde aktif rol almaya başladı. Bu dönemde Kürtlere yönelik baskı politikalarını eleştiren yazılar kaleme aldı ve özellikle Saddam Hüseyin’in Kürt karşıtı politikalarını konu alan bir makalesi nedeniyle hedef haline geldi.
1970’li yılların başında Baas rejiminin Kürtlere yönelik baskıları giderek artarken, Kasım da Kürt siyasi hareketleri içinde daha görünür bir pozisyon aldı. Kürdistan Demokrat Partisi (KDP) çevreleriyle temas kurarak öğrenci hareketi içinde örgütlü faaliyetlere katıldı.
1974: Savaş, bombalamalar ve radikal karar
1974 baharında Baas rejimi Kürtlere karşı geniş çaplı bir saldırı başlattı. Kürt aileler Bağdat’tan zorla çıkarıldı, Qeladize kenti bombalandı ve çok sayıda sivil yaşamını yitirdi. Bu süreç, Leyla Kasım’ın siyasi mücadelesinde bir dönüm noktası oldu.
Kasım, Kürt halkının yaşadığı baskıyı uluslararası kamuoyuna duyurmak amacıyla dört arkadaşıyla birlikte bir uçak kaçırma planı hazırladı. Cevad Hemevendi, Neriman Fuad Mesti, Hesen Heme Reşid ve Azad Süleyman Miran ile birlikte gerçekleştirilen plan, 24 Nisan 1974’te yakalanmalarıyla sonuçlandı.
İşkence, direniş ve idam
Yakalanmalarının ardından Baas rejimine ait cezaevlerinde ağır işkencelere maruz kalan Leyla Kasım ve arkadaşları, tüm baskılara rağmen ifadelerinde geri adım atmadı. İşkence sürecinde söylediği sözler sembolleşti:
“Beni öldürün, fakat şu gerçeği de bilin ki benim öldürülmemle binlerce Kürt uyanacak.”
12 Mayıs 1974 sabahı, Leyla Kasım ve dört arkadaşı Bağdat’ta idam edildi. İdam sehpasına Kürt ulusal marşı “Ey Raqîb”i söyleyerek yürüdüğü aktarılırken, cenazesi Necef Mezarlığı’na defnedildi.
İdamdan kısa süre önce ailesiyle Ebu Gureyb Cezaevi’nde görüşen Leyla Kasım’ın, annesi ve kardeşine saçından bir tutam kesilmesini ve geleneksel kıyafetlerinin saklanmasını istediği biliniyor. Kasım’ın bu isteği, “Kürdistan özgürleştiğinde gelin olacağım” sözleriyle birlikte hafızalara kazındı.
Hafızalarda kalan direniş
Leyla Kasım’ın idamı, Kürt toplumunda derin bir etki yaratırken, binlerce aile çocuklarına “Leyla” adını vererek onun hatırasını yaşattı.
Bugün üzerinden yarım asırdan fazla zaman geçmiş olmasına rağmen Leyla Kasım, Kürt halkının hafızasında darağacına boyun eğmeyen bir kadın olarak yaşamaya devam ediyor.
