Güney Çin Denizi’ndeki tartışmalı Scarborough Sığlığı’nda ortaya çıkan ve kısa süre sonra kaybolan gizemli yapı, bölgede yeni bir diplomatik gerilim yarattı. Reuters tarafından yayımlanan uydu görüntülerinde, sığlığın girişinde beliren yapının birkaç gün sonra ortadan kaybolduğu görüldü. Filipinler olayla ilgili inceleme başlatırken, Çin’den egemenlik vurgusu geldi.
Yazılım şirketi Vantor tarafından 27, 29 ve 30 Mayıs tarihlerinde çekilen uydu görüntüleri, Güney Çin Denizi’nde uzun süredir egemenlik tartışmalarının merkezinde yer alan Scarborough Sığlığı’nın girişinde dikkat çekici bir yapıyı ortaya koydu. Ancak daha sonra elde edilen görüntülerde aynı yapının bulunmaması, bölgedeki belirsizliği artırdı.
Filipinler soruşturma başlattı
Filipinler yönetimi, Çin’in 2012 yılında fiili kontrolünü ele geçirdiği Scarborough Sığlığı’nda yeni bir yapının bulunduğuna ilişkin haberleri araştırdığını açıkladı.
Filipinler Savunma Bakanı Gilberto Teodoro, Singapur’da düzenlenen bölgesel güvenlik forumu Shangri-La Diyaloğu kapsamında gazetecilere yaptığı açıklamada, yapının varlığına ilişkin ön bilgiler aldıklarını belirtti.
Uydu görüntülerini inceleyen uzmanlar, söz konusu nesnenin atol girişinde bulunan yüzer bir sal ya da şamandıra olabileceğini değerlendirdi. Vantor’daki bir analist, 27 ve 29 Mayıs tarihli görüntülerde ayrıca atolün girişini kesen bir bariyerin de görüldüğünü aktardı.
SeaLight: Kalıcı bir yapı olabilir
ABD merkezli denizcilik izleme kuruluşu SeaLight da 28 Mayıs tarihli farklı bir uydu görüntüsünü yayımladı. Kuruluş, görüntülerde Scarborough Sığlığı’nın lagün girişine yakın resif düzlüğünde küçük ve yansıtıcı bir nesnenin açık şekilde görüldüğünü duyurdu.
SeaLight tarafından yapılan değerlendirmede, ek uydu görüntülerinin incelendiği belirtilerek söz konusu nesnenin geçici bir görüntü yanılsaması değil, kalıcı bir yapı olabileceğine işaret edildi.
Ancak Vantor’un 1 Haziran’da çektiği yeni uydu görüntüsünde aynı nesnenin artık görünmemesi dikkat çekti. Böylece yapının bölgeden kaldırılmış olabileceği ya da başka bir nedenle ortadan kaybolduğu yönündeki tartışmalar güç kazandı.
Scarborough Sığlığı neden önemli?
Çin’in “Huangyan Dao” olarak adlandırdığı Scarborough Sığlığı, Asya-Pasifik bölgesinin en tartışmalı deniz alanlarından biri olarak biliniyor. Çin ile Filipinler arasında yıllardır süren egemenlik geriliminin merkezindeki bölge, balıkçılık faaliyetleri, önemli deniz ticaret yollarına yakınlığı ve fırtına dönemlerinde gemilere doğal sığınak sağlaması nedeniyle stratejik önem taşıyor.
Bazı diplomatlar ve güvenlik uzmanları, bölgede uzun süredir devam eden sürtüşmelerin ilerleyen dönemde doğrudan silahlı çatışmaya dönüşebileceği uyarısında bulunuyor.
Çin’den egemenlik açıklaması
Çin Dışişleri Bakanlığı ise Scarborough Sığlığı üzerindeki hak iddiasını yineledi. Bakanlık sözcüsü Mao Ning, düzenlediği basın toplantısında Çin’in “Huangyan Adası ve bitişik suları üzerinde tartışılmaz egemenliğe sahip olduğunu” ifade etti.
Mao Ning, Çin’in bölgede yürüttüğü bilimsel araştırmalar dahil tüm faaliyetlerin egemen bir devletin meşru hakkı kapsamında değerlendirildiğini söyledi. Ancak söz konusu yapının Çin tarafından yerleştirilip yerleştirilmediğine ilişkin doğrudan bir açıklama yapılmadı.
Bölgedeki askeri hareketlilik dikkat çekiyor
Son yıllarda Çin sahil güvenlik unsurları ile Filipinli balıkçılar arasında Scarborough Sığlığı çevresinde sık sık gerilim yaşanıyor. Özellikle Çin’in bölgede uyguladığı abluka girişimleri, Manila yönetimi tarafından sert şekilde eleştiriliyor.
Son gelişmelerin hemen öncesinde Filipinler ve ABD güçleri aynı sularda beş gün süren ortak deniz tatbikatı gerçekleştirdi. Bu yıl düzenlenen üçüncü ortak tatbikatın deniz güvenliğini ve askeri koordinasyonu güçlendirmeyi hedeflediği belirtildi.
Tatbikatın ardından Çin ordusu ve sahil güvenlik gemilerinin bölgede devriye faaliyetlerini artırdığı bildirildi.
Uluslararası hukukta tartışmalı bölge
Daimi Tahkim Mahkemesi’nin 2016 yılında Güney Çin Denizi’ne ilişkin verdiği karar, birçok başlıkta Filipinler lehine sonuçlanmıştı. Ancak Scarborough Sığlığı üzerindeki egemenlik meselesi kararın kapsamı dışında bırakılmıştı.
Mahkeme ayrıca Çin’in bölgede uyguladığı ablukanın uluslararası hukuka aykırı olduğu sonucuna ulaşmış, Scarborough’un Çin, Filipinler ve Vietnam başta olmak üzere birçok ülke için geleneksel bir balıkçılık alanı olduğuna dikkat çekmişti.
Geçen yıl Çin’in bölgede ulusal doğa rezervi oluşturacağını açıklaması ise Filipinler tarafından sert tepkiyle karşılanmış, Manila yönetimi bu adımı “işgal için açık bir gerekçe” olarak değerlendirmişti.
