12 Haziran Dünya Çocuk İşçiliğiyle Mücadele Günü’nde İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği (İSİG) Meclisi’nin yayımladığı rapor, çocuk işçiliğinin Türkiye’de giderek ağırlaşan boyutlarını yeniden gündeme taşıdı. Rapora göre, İSİG Meclisi’nin kayıt tutmaya başladığı son 13 yılda en az 862 çocuk işçi çalışırken yaşamını yitirdi. Son iki yılda ise çocuk işçi ölümlerinde belirgin bir artış yaşandı.
İSİG verilerine göre her yıl ortalama 64-65 çocuk işçi hayatını kaybederken, bu sayı 2024 yılında 71’e, 2025 yılında ise 94’e yükseldi. Sadece bu ay içinde dördü tarım, biri ticaret, biri inşaat ve biri metal sektöründe çalışan toplam yedi çocuk işçi yaşamını yitirdi.
İSİG: Çocuk işçiliği son yıllarda derinleşti
Raporda çocuk işçiliğinin özellikle Mesleki Eğitim Merkezleri (MESEM) üzerinden yaygınlaştığına dikkat çekildi. MÜSİAD tarafından düzenlenen 2014 Meslek Lisesi Çalıştayı raporundaki görüşler doğrultusunda şekillenen sistemin, 2016 yılında örgün eğitim kapsamına alındığı belirtildi.
2020 yılında MESEM programındaki öğrencilerin fark derslerini tamamlayarak meslek lisesi diploması almaya hak kazandıkları, meslek liseleri bünyesinde açılan sınıflarla sistemin yaygınlaştırıldığı aktarıldı. 2021 yılında stajyer ve çırak ücretlerinin işverenlerin sorumluluğundan çıkarılarak İşsizlik Sigortası Fonu üzerinden karşılanmasının ardından özellikle MESEM öğrenci sayısında kitlesel artış yaşandığı ifade edildi.
Raporda, yüz binlerce çocuğun eğitim adı altında haftada bir gün okulda, dört gün işyerinde bulunduğu kaydedildi. Uygulamada ise çocukların haftada 5-6 gün ve günlük 10-12 saate kadar çalıştırıldığı, gece geç saatlere kadar işyerlerinde kaldıkları belirtildi.
Çocuklara verilen ücretlerin asgari ücretin üçte biri ila yarısı düzeyinde olduğu belirtilen raporda, bu ödemelerin büyük ölçüde işsizlik fonundan karşılandığı, işverenlerin çoğu zaman yalnızca yemek veya harçlık desteği sunduğu ifade edildi.
Meslek ortaokulu düzenlemesiyle yaş sınırı düşüyor
İSİG Meclisi, çocuk işçiliğinin ortaokul seviyesine kadar indirildiğine ilişkin düzenlemelere de dikkat çekti. 17 Ocak 2025 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanan yönetmelik doğrultusunda, 5’inci ve 6’ncı sınıf öğrencilerinin eğitim yılı boyunca, 7’nci sınıf öğrencilerinin ise eylül ayının son iş gününe kadar meslek ortaokullarına nakledilebileceği belirtildi.
Raporda bu düzenlemenin mesleki eğitim adı altında çocukların daha erken yaşlarda çalışma yaşamına dahil edilmesinin önünü açtığı değerlendirmesi yer aldı. Buna göre işçileştirme yaşının 10-11’e kadar düştüğüne işaret edildi.
2023 Ağustos ayından bu yana ise en az 20 MESEM’li çocuk işçinin çalışırken hayatını kaybettiği kaydedildi.
Çocuk işçiliğine karşı mücadele çağrısı
İSİG Meclisi, yayımladığı raporda çocuk işçiliğine karşı daha güçlü ve örgütlü bir toplumsal mücadele çağrısı yaptı. 11 Şubat 2025 tarihli rapora atıf yapılan açıklamada, çocuk işçiliğine karşı her şehirde ortak mücadele ağlarının oluşturulmasının önemine dikkat çekildi.
Açıklamada; paneller, çalıştaylar, basın açıklamaları, mitingler ve ortak platformların yaygınlaştırılması gerektiği belirtilirken, 2025 yılının gerçek anlamda “Çocuk İşçiliği ile Mücadele Yılı” haline getirilmesi gerektiği vurgulandı.
İSİG, özellikle gençlerin ve genç işçilerin merkezinde yer aldığı, doğrudan yaşamı dönüştürmeye odaklanan bir mücadelenin aciliyet taşıdığına işaret etti. Raporda, çocuk işçiliğine, paralı eğitime, mesleki eğitim adı altında ağır çalışma koşullarına, sanal bağımlılığa, uyuşturucuya, kumara, şiddete ve suç örgütlerine karşı ortak mücadele çağrısı yapıldı.
Mayıs ayında en az 212 işçi hayatını kaybetti
Raporda mayıs ayına ait iş cinayeti verileri de paylaşıldı. Buna göre, mayıs ayında en az 212 işçi çalışırken yaşamını yitirdi. Böylece 2026 yılının ilk beş ayında iş cinayetlerinde yaşamını yitiren işçi sayısı 835’e ulaştı.
İSİG verilerine göre ocak ayında 155, şubat ayında 129, mart ayında 149, nisan ayında 190 ve mayıs ayında 212 işçi hayatını kaybetti.
Mayıs ayında yaşamını yitirenlerin yüzde 79’unu ücretli işçiler, yüzde 21’ini ise kendi nam ve hesabına çalışan çiftçiler, esnaf ve diğer emekçiler oluşturdu. Yaz dönemi hazırlıkları sırasında tarla ve bahçe çalışmalarında yaşamını yitiren çiftçi sayısının 32 olduğu belirtildi.
Öte yandan, ücretsiz ev içi emek kapsamında çalışan kadınların iş sırasında yaşadıkları ölümlerin de kayıt altına alındığı belirtildi. Bu ay özellikle bayram temizliği sırasında cam silerken düşme nedeniyle altı ölüm yaşandığı ifade edildi.
İş cinayetleri en çok tarım, inşaat ve taşımacılıkta yaşandı
Mayıs ayında en fazla iş cinayetinin yaşandığı sektör tarım ve orman işkolu oldu. Bu alanda 48 işçi yaşamını yitirdi. İnşaat ve yol işkolunda 38, taşımacılık sektöründe ise 33 işçi hayatını kaybetti.
Sektörel dağılıma göre sanayide 78, tarımda 48, hizmet sektöründe 48 ve inşaatta 38 işçi yaşamını yitirdi.
Raporda tarım sektöründe kayıtdışı çalışmanın yaygınlığına dikkat çekilirken, orman işçileri, çobanlar, balıkçılar, tarım işçileri ve çiftçiler arasındaki ölümlerin sürdüğü belirtildi.
İnşaat sektöründe TOKİ, Emlak Konut, OYAK İnşaat, Rönesans Holding ve Gülermak-Nurol-Makyol ortaklığı gibi büyük kamu ve özel sektör projelerinde işçi ölümlerinin devam ettiği ifade edildi. Özellikle deprem bölgesi ve büyükşehirlerdeki inşaat alanlarının işçiler açısından ağır riskler taşıdığı belirtildi.
Lojistik ve hizmet sektöründe ise trafik baskısı, uygunsuz yol koşulları ve araç bakımlarındaki eksiklikler nedeniyle tır, tanker, kamyon, otobüs, kargo, taksi şoförleri ve moto kuryelerin yaşamını yitirmeye devam ettiği aktarıldı.
Silikozis nedeniyle üç işçi hayatını kaybetti
Raporda, silikozis kaynaklı işçi ölümlerine de yer verildi. Cam, seramik ve döküm sektörlerinde görülen; kuvars gibi kristal yapılı silika tozlarının uzun süre solunması sonucu ortaya çıkan ve tedavisi bulunmayan silikozisin ölümcül bir meslek hastalığı olduğuna dikkat çekildi.
22 Mayıs’ta 40 yaşındaki Ferhat Gezer’in Ankara’da tedavi gördüğü hastanede hayatını kaybettiği belirtildi. Cam işleme atölyelerinde çalışan Köksal Sağlam ile kardeşi Zeki Sağlam’ın da silikozis nedeniyle yaşamlarını yitirdiği kaydedildi.
En az 16 göçmen işçi yaşamını yitirdi
İSİG Meclisi, mayıs ayında en az 16 göçmen işçinin çalışırken yaşamını yitirdiğini duyurdu. Hayatını kaybeden işçiler arasında Mısır, Özbekistan, Suriye, Türkmenistan, Afganistan, İran, Kazakistan ve Senegal yurttaşlarının bulunduğu belirtildi.
Emeklilik çağındaki işçi ölümleri arttı
Raporda, yaşlı ve emeklilik çağındaki işçi ölümlerindeki artışa da dikkat çekildi. Yoksullaşma nedeniyle çalışmaya devam etmek zorunda kalan çok sayıda emekçinin inşaatlarda, tarım alanlarında ve sokakta çalışırken yaşamını yitirdiği ifade edildi.
Mayıs ayında 50’li, 60’lı ve 70’li yaşlarda toplam 71 işçi ve emekçinin çalışırken hayatını kaybettiği kaydedildi. Bu sayı, mayıs ayındaki toplam iş cinayetlerinin yüzde 38’ine karşılık geldi.
1 Mayıs’ta 10 işçi yaşamını yitirdi
İSİG Meclisi’nin raporunda 1 Mayıs günü yaşanan iş cinayetlerine de yer verildi. Buna göre, 1 Mayıs’ta 10 işçi çalışırken yaşamını yitirdi.
Hayatını kaybedenler arasında Hatay’da staj yaptığı pastanede elektrik akımına kapılan 15 yaşındaki MESEM öğrencisi Mahir Buğra Karagön, Adana’da market deposunda çalışma sırasında üzerine demir profil düşen Mahmut Turan ve Ankara’da kanalizasyon çalışması sırasında su kamyonunun altında kalan taşeron işçiler Kadir Ortataş ile Bayram Demirhan da yer aldı.
