İranlı şarkıcı Parastoo Ahmadi ve aralarında müzisyenlerin de bulunduğu dokuz kişilik yapım ekibi üyelerinin, 2024 yılında Ahmadi’nin YouTube kanalında canlı yayınlanan bir konserde performans sergiledikleri gerekçesiyle 74’er kırbaç cezasına çarptırıldığı bildirildi.
Mahkeme belgelerine göre, Kum eyaleti ceza mahkemesi; internette “müstehcen ve ahlaka aykırı içerik” üretmek ve yayınlamak da dahil olmak üzere kamu ahlakını zedeleme suçlamalarıyla sanatçıları kırbaç cezasının yanı sıra, iki yıl yurt dışına çıkış yasağı ve iki yıl boyunca sanatsal faaliyetlerde bulunmaktan men cezasına çarptırdı.
Yargının resmi haber ajansı kararı henüz yayınlamamış olsa da, belgeleri inceleyen aktivistler ve avukatlar, rejime açıkça meydan okuyan sanatçılara yönelik bu tutuklama ve dava dalgasının, kültürel muhalefeti caydırmaya yönelik daha geniş bir çabanın yansıması olduğunu belirtti.
29 yaşındaki şarkıcı, Aralık 2024’te vatanseverlik temalı Az Khoone Javanane Vatan (Vatan Gençlerinin Kanından) adlı şarkıyı başörtüsüz bir şekilde seslendirmiş ve canlı yayınlanan bu performans internette hızla yayılmıştı.
Videonun yayınlanmasından kısa bir süre sonra birkaç müzisyenle birlikte kısa süreliğine gözaltına alınan Ahmadi, daha sonra serbest bırakılmıştı. Yetkililer, o zamandan beri YouTube’da milyonlarca izlenmeye ulaşan videonun yayınlanmasıyla ilgili olarak daha sonra resmi bir dava açtı.
Karara tepkiler
ABD merkezli İran İnsan Hakları Merkezi’nin (CHRI) savunuculuk direktörü Bahar Ghandehari konuya ilişkin şunları söyledi:
“Ahmadi’nin sadece şarkı söylediği ve başörtüsüz göründüğü için 74 kırbaç cezasına çarptırılması, İran makamlarının imajlarını düzeltmeyi amaçlayan savaş dönemi propaganda kampanyalarına rağmen, ülkedeki insan hakları koşullarının değişmediğinin bir başka hatırlatıcısıdır.”
Ghandehari, resmi görseller ile sanatçıların kovuşturulması arasındaki tezadın, “rejimin propagandası ile gerçeklik arasındaki uçurumu” gözler önüne serdiğini de sözlerine ekledi.
‘Kadınların şarkı söylemesi suç değildir’
İranlı aktivistler için bir hukuki danışmanlık merkezi olan Dadban’da insan hakları avukatı olarak görev yapan Moein Khazaeli ise kararın yasal dayanaktan yoksun olduğunu belirtti. Khazaeli şu ifadeleri kullandı:
“Kadınların şarkı söylemesi, müzik icra etmesi ve müzik eserleri üretmesi veya yayması İran ceza hukukuna göre suç teşkil etmemektedir. Dolayısıyla bu tür faaliyetler makul bir şekilde ‘müstehcen içerik üretimi, dağıtımı veya yayını’ olarak yorumlanamaz.
Sanatçılara, sivil toplum aktivistlerine veya diğer vatandaşlara kırbaç cezası verilmesi sadece bir iç ceza hukuku meselesi değildir. Bu durum aynı zamanda devletlerin işkenceyi yasaklama ve insan onurunu koruma konusundaki uluslararası yükümlülükleri açısından da ciddi endişeler doğurmaktadır.
Bu nedenle birçok insan hakları örgütü, kırbaçlamayı meşru bir ceza yöntemi olarak değil, bir işkence ve gayriinsani muamele biçimi olarak kabul etmektedir.”
‘Müsamaha göstermek rejimi cesaretlendirir’
İranlı sanatçılar için bu karar, beklenmedik olmasa da, tırmanan kültürel baskılara dair endişeleri derinleştirdi. İran asıllı İngiliz oyuncu Nazanin Boniadi şunları söyledi:
“Şarkıcı Parastoo Ahmadi’nin sadece toplum içinde başörtüsüz şarkı söylediği için kırbaç cezasına çarptırılması, Washington’da İran’da ‘yeni bir rejim’ olduğundan bahsedilmesine rağmen, İslam Cumhuriyeti’nin baskı mekanizmasının değişmeden kaldığının çarpıcı bir hatırlatıcısıdır.
Kadınları sesleri yüzünden kırbaçlayan ve haklarını talep eden vatandaşlarını öldüren bir rejime müsamaha göstermek, onu yalnızca bu zalimane yolda devam etmesi için cesaretlendirir.”
‘Bu bir direniş biçimidir’
Mohammad Rasoulof’un Oscar adayı Kutsal İncirin Tohumu (The Seed of the Sacred Fig) filminde rol aldıktan sonra sürgüne zorlanan İranlı oyuncu Setareh Maleki de bu performansın kendisi üzerinde güçlü bir duygusal etki yarattığını belirtti. Maleki, şunları aktardı:
“Parastoo Ahmadi’nin konser videosunu izlediğimde, içimdeki direniş ruhu yeniden alevlendi. Günlerce videoları tekrar tekrar izledim ve Parastoo ile sonsuz gurur duydum.
Karşılaşacağı tüm sonuçları bilmesine rağmen, bir kadın olarak yaşama, şarkı söyleme ve sesini duyurma hakkından vazgeçmeyi yine de reddetti. İranlı kadınlar zorbalığa karşı mücadele etmekten bir an bile vazgeçmiyorlar ve bu gerçekten olağanüstü.
İran içinde sansüre uymayı reddeden bir İranlı sanatçı için günlük rutin, bir direniş biçimidir. Çok yol kat ettik ama önümüzde hala uzun bir yol var. Her gün sevilen bir başka sanatçının bize umudu yeniden hatırlatmasına ve bir yol gösterici olmasına minnettarım.” (The Guardian)
