Fransa ve İspanya, tarihinin en büyük orman yangınlarıyla mücadele ederken uzmanlar, felaketin boyutunu büyüten yeni bir iklim tehlikesine dikkat çekiyor. İklim krizinin etkisiyle görülme sıklığı artan ve bilimsel adı pyrocumulonimbus olan “ateş bulutları”, devasa orman yangınlarının kontrolden çıkmasına ve kendi hava sistemlerini yaratmasına yol açıyor.
Ateş bulutu (pyrocumulonimbus) nasıl meydana gelir?
Büyük yangınların ürettiği yoğun ısı ve enerjinin atmosferin üst katmanlarına yükselmesiyle oluşan ateş bulutları, yükselen sıcak hava ile dumanın soğuk atmosfer katmanlarıyla temas etmesi sonucu ortaya çıkıyor. Soğuyan havadaki nemin yoğunlaşmasıyla devasa fırtına bulutları şekilleniyor. Standart fırtına sistemlerine benzeyen bu yapılar, kendi içinde şiddetli rüzgarlar ve yıldırımlar üretebiliyor.
Yangının büyüklüğüne bağlı olarak oluşan duman sütunu, 10 ila 15 kilometre yüksekliğe ulaşarak stratosfer katmanına kadar çıkabiliyor. Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi (NASA), bu atmosferik oluşumları “bulutların ateş püskürten ejderhası” şeklinde tanımlıyor.
Avustralya’da bulunan Yeni Güney Galler Üniversitesi (UNSW) Orman Yangınları Araştırma Grubu akademisyenlerinden Profesör Rick McRae, yaşanan durumu, yangının oluşturduğu duman sütununun tam teşekküllü bir gök gürültülü fırtınaya dönüşmesi olarak nitelendiriyor. McRae, bu fırtına sisteminin atmosferde yaklaşık 10 bin kilometreküplük alanı etkisi altına alabilecek bir hacme ulaşabildiğini vurguluyor.
Yangınların yönünü değiştiriyor, yeni alev hatları oluşturuyor
Ateş bulutları, sahadaki yangın müdahale çalışmalarını son derece güçleştiriyor ve alevlerin ilerleyişini öngörülemez bir hale getiriyor. Bulut sisteminin ürettiği kuvvetli rüzgarlar alevleri beklenmedik yönlere taşırken, çaktığı yıldırımlar yangın merkezinin kilometrelerce uzağında yeni alev odaklarının doğmasına sebebiyet veriyor.
Profesör McRae, söz konusu bulutların görülmesinin yangının hayati derecede tehlikeli bir boyuta ulaştığının kanıtı olduğunu ve alınan geniş çaplı tahliye kararlarının doğruluğunu teyit ettiğini dile getiriyor.
İlk kez 2000’li yılların başında Avustralya’daki büyük yangın felaketlerinde tanımlanan pyrocumulonimbus bulutları, ilerleyen yıllarda ABD’nin California eyaletindeki yangınlarda da kaydedildi. Uzmanlar, Fransa’da bu tür bir oluşumun resmi olarak doğrulanması halinde bunun ülke tarihinde bir ilk teşkil edeceğini bildiriyor.
İklim krizi sıklığı ve şiddeti artırıyor
Bilim insanları, ateş bulutlarının ortaya çıkmasındaki ana faktörün iklim krizine bağlı küresel sıcaklık artışları, uzun süreli kuraklık ve düşük nem oranları olduğunu vurguluyor. Küresel ölçekte değişen hava sistemlerinin büyük yangınlar için elverişli zemin hazırladığına işaret eden McRae, tablonun yalnızca derece artışıyla açıklanamayacağını, yeryüzü ile atmosfer dengesinde köklü bir kırılma yaşandığını belirtiyor. İklim modelleri de söz konusu fırtınaların gelecekte daha sık yaşanacağını öngörüyor.
Avrupa genelinde yeni sıcak dalgası bekleniyor
Avrupa’da devam eden orman yangınları, mayıs ayından bu yana yeterli yağış almayan ve kuraklaşan bitki örtüsünün üzerinde etkisini artırıyor. Meteoroloji tahminlerine göre Fransa’da salı gününden itibaren etkili olması beklenen yeni sıcak hava dalgasıyla birlikte termometrelerin 40 dereceyi bulacağı tahmin ediliyor. Uzmanlar, aşırı sıcakların devam etmesi durumunda orman yangınları ile birlikte ateş bulutlarının oluşma riskinin de tepe noktaya çıkacağı uyarısında bulunuyor. (Gazete Oksijen)
