Arkeologlar, yaklaşık 55 bin yıl önce Neandertallerin Arap Yarımadası’nın çöllerine kadar ilerlemiş olabileceğine işaret eden taş aletler tespit etti.
Suudi Arabistan’daki Nefud Çölü’nde bulunan aletlerin Neandertaller tarafından üretilmiş olabileceği, geliştirilen bir modelle yüzde 93’e varan doğrulukla belirlendi. Ancak bölgede henüz Neandertal fosili veya DNA’sı bulunmadığı için bu insanların Arabistan’a ulaştığı kesin olarak kanıtlanmış değil.
Modern insanların (Homo sapiens) en yakın akrabalarından biri olan Neandertallerin büyük ölçüde Avrupa ve Batı Asya’da yaşadığı biliniyor. Yaklaşık 40 bin yıl önce ortadan kaybolan bu insan türünün İran’daki Zagros Dağları’nda ve günümüzde Türkiye sınırları içinde kalan bölgelerde yaşadığına ilişkin arkeolojik kanıtlar da giderek artıyor.
Geçen ay yayımlanan bir araştırmada Hatay’da modern insanlar ile Neandertaller arasındaki kültürel etkileşime işaret eden bulgular ortaya çıkarılmıştı.
Liverpool Üniversitesi’nden James Blinkhorn ve Malta Üniversitesi’nden Huw Groucutt liderliğinde yürütülen yeni araştırma ise Neandertallerin bilinen yaşam alanlarının çok daha güneyine ulaşmış olabileceğini gösteren yeni kanıtlar ortaya koydu.
Araştırmanın bulguları hakemli Quaternary Science Reviews dergisinde yayımlandı.
Nefud Çölü’ndeki taş aletler incelendi
Araştırmacılar, Suudi Arabistan’daki Nefud Çölü’nde bulunan Jebel Katefeh-1 (JKF-1) arkeolojik alanındaki taş aletlere odaklandı.
JKF-1’de ortaya çıkarılan taş aletlerin, Arap Yarımadası’nın diğer bölgelerinde bulunan örneklere belirgin biçimde benzememesi, bu aletleri hangi insan topluluğunun ürettiği sorusunu gündeme getiriyordu.
Araştırma ekibi, JKF-1’deki buluntuların yanı sıra Arabistan, Levant ve Kuzeydoğu Afrika’da farklı dönemlerde ortaya çıkarılan taş aletleri karşılaştırdı.
Bilim insanları, istatistiksel bir model kullanarak taş aletlerin farklı özelliklerini ve bulundukları arkeolojik ortamları değerlendirdi. Ardından Neandertaller ile Homo sapiens tarafından üretilen el işçiliği ürünlerini yüzde 93’e varan doğrulukla birbirinden ayırabilen bir model geliştirildi.
Model, aletlerin Neandertallere ait olduğunu gösterdi
Araştırmacıların geliştirdiği modele göre JKF-1 alanında bulunan taş aletleri üreten topluluk Homo sapiens değil, Neandertallerdi.
Araştırmanın başındaki isimlerden Huw Groucutt, bulguların Neandertallerin bilinen yayılım alanını daha güneye, Arabistan’ın açık arazilerine kadar genişletebileceğini belirtti.
Groucutt, araştırmanın Neandertallerin daha önce düşünülenden çok daha geniş bir coğrafyada yaşamış olabileceğine işaret ettiğini söyledi.
Neandertaller çöle iklim değişikliğiyle ulaşmış olabilir
Bilim insanları, JKF-1’deki taş aletlerin yaklaşık 55 bin yıl önce üretildiğini belirledi. Bu dönem, bölgedeki çöl ortamının daha nemli hale geldiği bir zamana denk geliyor.
Güneybatı Asya’da bu dönemde yaşadığı bilinen tek insan topluluğunun Neandertaller olması da taş aletlerin bu insan türü tarafından üretilmiş olabileceği görüşünü güçlendiriyor.
Araştırmacılara göre iklim değişiklikleri Neandertallerin Arabistan’ın daha güney bölgelerine ulaşmasında önemli bir rol oynamış olabilir.
JKF-1’deki taş aletler, kurak bir dönemden daha nemli bir döneme geçişin yaşandığı bir ortamda bulundu. Araştırmacılar, bu süreçte yakındaki bir gölün yeniden suyla dolduğunu ve çevredeki çöl alanlarının yeşillenmeye başladığını belirtiyor.
Bu değişimle birlikte otlayan hayvanların çölün iç kesimlerine doğru ilerlemiş olması, Neandertallerin de besin kaynaklarını takip ederek bu bölgelere ulaşmış olabileceği düşünülüyor.
Neandertallerin Arabistan’da yaşadığı henüz kesin değil
Araştırma, Neandertallerin Arap Yarımadası’na kadar ulaşmış olabileceğine ilişkin güçlü bir olasılık ortaya koysa da bilim insanları bunun henüz kesin bir kanıt olmadığını vurguluyor.
Bölgede Neandertallere ait herhangi bir fosil veya DNA örneğinin bulunmamış olması, taş aletlerin doğrudan bu insan türüne ait olduğunun kesin biçimde söylenmesini engelliyor.
Buna rağmen çalışma, Neandertallerin Avrupa’daki yaşam alanlarıyla sınırlı kalmadığını ve Asya’nın daha geniş bölgelerine yayılmış olabileceğini gösteren arkeolojik kanıtlara yeni bir halka ekliyor.
Araştırmada yer almayan Tübingen Üniversitesi arkeoloğu Knut Bretzke de Suudi Arabistan’ın kuzeyinde Neandertallerin yaşamış olabileceğine inandığını ancak bunu kanıtlayacak sağlam delillerin henüz bulunmadığını belirtti.
Bretzke, “Suudi Arabistan’ın kuzeyinde Neandertallerin yaşadığına inanıyor muyum? Evet. Bu inancımı kanıtlayacak sağlam delillerimiz olduğunu düşünüyor muyum? Hayır” değerlendirmesinde bulundu.
