Kürt siyasetçi Diyarbakır eski Belediye Başkanı Mehdi Zana yaşamını yitirdi.
Zana, KOAH hastalığı nedeniyle kısa süre önce hastaneye kaldırılmış ve yoğun bakıma alınmıştı. Zana yarın Diyarbakır’da Yeniköy mezarlığına defnedilecek.
Mehdi Zana Kürt siyasetinde iz bırak isimlerdendi. 20 Aralık 1940 tarihinde Diyarbakır’ın Silvan ilçesinde dünyaya gelen Mehdi Zana siyasete atılmadan önce terzilik yaptı. “Bilici” olan soyadını sonradan, bu sözcüğün Kürtçe karşılığı olan “Zana” ile değiştirdi.
Siyasi mücadelesinde Devrimci Doğu Kültür Ocakları (DDKO)’nın yöneticiliği de yapan Zana 1963’te Türkiye İşçi Partisi’ne (TİP) katıldı. Zana TİP Silvan Şubesi’nin kuruluşuna öncülük etti ve iki yıl başkanlığını üstlendi.
Zana, Ecevit iktidarının 1974’te çıkardığı af yasasından yararlanarak Türkiye’ye dönen Kürt aydın ve şahsiyetleri ile birlikte TİP’ten ayrılarak bağımsız örgütlenmeyi tartışmaya başlar. Bu tartışma sürecinin akabinde Kemal Burkay ile birlikte 1975’te kurulan Türkiye Kürdistan Sosyalist Partisi’nin (TKSP) 7 kurucusundan biri olur.
Mehdi Zana 1975 yılında Leyla Zana evlendi. 1978 yerel seçimlerinde bağımsız aday olarak katılan Mehdi Zana Diyarbakır Belediye Başkanı seçildi. Zana bu görevini 12 Eylül 1980 askeri darbesine kadar sürdürür.
Leyla Zana 6 Kasım 1991’de TBMM’deki ant içme töreninde yemin metnini okumasının ardından Kürtçe olarak “Ez vê sondê li ser navê gele Kurd û Tirk dixwîm / Bu yemini Türk ve Kürt halklarının kardeşliği adına ediyorum” demesi ile hem Kürt siyasetinde hem de Türkiye siyasi tarihine adını yazdı.
12 Eylül darbesinin ardından Mehdi Zana’nın cezaevi yılları başladı. Diyarbakır, Aydın, Afyon ve Eskişehir cezaevlerinde yatan Zana kesintilerle de olsa toplam 16 yıl cezaevinde yattı.
1994 yılında İsveç’e giden Mehdi Zana, 2004’te yurda döndü ve hakkındaki davalardan dolayı gözaltına alındıysa da daha sonra serbest bırakıldı.
‘Halk hizmet için değil, Kürtçe konuştuğum ve Kürt kimliğine sahip çıkmamdan dolayı bana oy verdi’
Zana 2021’de Independent Türkçe’den Abdulhakim Günaydın’ın “Türkiye’de mevcut iktidar Kürt sorununu çözdüğü iddia ediyor. Gerçekten sorun çözüldü mü?” sorusuna şu yanıtı verir: “Alakası yok, hiçbir sorun çözülmüş değil. Nereden bakarsan 40 milyonluk bir Kürt nüfusu var. Birbirimizi kandırmamıza gerek yok. Türkiye’de Kürtçe anadilde eğitim imkanı bile söz konusu değil. Bırakın çözümü, açıkçası Kürtlük namına hiçbir şey yok. Tüm dillerin kullanılmasına izin veriliyor ama Kürtçeye resmi bir izin yok. İktidarın yörüngesinde bir Kürt televizyon kanalı dışında ben bir şey göremiyorum. Kürt sorunu nasıl çözülmüştür? Mesela Diyarbakır’da belediye başkanı seçilmemin başlıca nedeni, kimliğime sahip çıkmamdan dolayıydı. Kürtçe konuşmam halkı memnun ettiği için beni seçtiler. Ben onlara hiç hizmetten söz etmedim. Halk hizmet için değil, Kürtçe konuştuğum ve Kürt kimliğine sahip çıkmamdan dolayı bana oy verdi. Halkın sahip çıkmasının başlıca nedeni Kürt kimliğini vurgulamamdı. Fakat bugün ise iktidar siyasetini Kürt yoktur söylemiyle inşa ediyor. Bu tarihsel bir hatadır.”
Anıları ile siyasi görüşlerini yazarak kitap olarak yayımlayan Zana “Bekle Diyarbakır” adlı anı kitabında, siyasal bilinçlenmesinde terzihanenin önemini anlattı.
Zana’nın yazdığı eserler şunlar:
Bekle Diyarbakır (1991), Vahşetin Günlüğü – Diyarbakır Zindanlarından (1992), Sevgili Leyla – Uzun Bir Sürgündü O Gece (anı, 1995), Zelâl Yeniden Doğuş (1996).
Mehdi Zana bugün tedavi gördüğü hastanede hayatını kaybetti.
