Endonezya’nın Sunda Boğazı’ndaki Anak Krakatau Yanardağı’nın yeniden faaliyete geçmesi, ülkede hava ulaşımını büyük ölçüde aksattı. Yanardağdan yükselen kül bulutunun Java ve Sumatra yönlerine yayılması üzerine çok sayıda havalimanında uçuşlar durduruldu.
Endonezya Ulaştırma Bakanlığı’nın 7 Eylül sabahı açıkladığı verilere göre, 5 Eylül’den bu yana volkanik kül nedeniyle 2 bin 300 uçuş ve 270 bin 337 yolcu etkilendi. Bu uçuşların bir bölümü iptal edilirken, bazıları ertelendi veya farklı güzergahlara yönlendirildi.
Kül bulutu 15 kilometreye ulaştı
Endonezya Meteoroloji, Klimatoloji ve Jeofizik Kurumu (BMKG), volkanik külün Java tarafında yaklaşık 6 bin metre, Sumatra ve Banten’in bazı bölgelerinde ise 15 bin metre yüksekliğe ulaştığını bildirdi. Kül bulutunun hareketi, rüzgar ve hava koşullarına bağlı olarak değişmeye devam ediyor.
Volkanik külün uçuşlar açısından oluşturduğu risk nedeniyle Jakarta’daki Soekarno-Hatta Uluslararası Havalimanı da dahil olmak üzere bazı havalimanlarında operasyonlara ara verildi. Pazartesi günü itibarıyla yedi havalimanındaki kapanmaların sürdüğü bildirildi.
Ulaştırma Bakanı Dudy Purwagandhi, külün Batı Java yönünde yayılması üzerine bazı havalimanlarının geçici olarak kapatıldığını belirterek, hava koşullarının değişken olması nedeniyle operasyonların ne zaman normale döneceğinin kesin olarak öngörülemediğini söyledi.
Uçak motorları için ciddi risk oluşturuyor
Volkanik kül yalnızca görüş mesafesini düşürmekle kalmıyor; uçak motorları açısından da ciddi risk oluşturuyor. Kül parçacıkları yüksek sıcaklıkta eriyerek motor içerisinde birikme ve motor performansında sorunlara yol açabiliyor. Bu nedenle kül bulutunun bulunduğu hava sahalarında uçuşların durdurulması veya güzergâhların değiştirilmesi gerekiyor.
Yetkililer, kül yağışının görüldüğü bölgelerde halka dışarı çıkarken maske ve göz koruyucu kullanma, açık havada geçirilen süreyi azaltma ve su kaynaklarını kapalı tutma çağrısı yaptı. Jakarta ve Lampung’da bazı okullarda da kül nedeniyle eğitime uzaktan devam edilmesi kararlaştırıldı.
Gemilere de 3 kilometrelik güvenlik uyarısı
Anak Krakatau’nun bulunduğu Sunda Boğazı’ndaki deniz trafiği için de önlemler alındı. Gemilerin yanardağın kraterinin çevresindeki 3 kilometrelik güvenlik bölgesine girmemesi istendi.
Ulusal Afet Azaltma Ajansı (BNPB) ise şu aşamada yanardağ nedeniyle yakın bir tsunami tehlikesi bulunmadığını bildirdi. Bununla birlikte yetkililer, volkanik faaliyetlerin yakından izlenmeye devam ettiğini ve yeni patlamaların yaşanma ihtimalinin bulunduğunu belirtiyor.
Anak Krakatau’nun geçmişi de felaketlerle dolu
(Fotoğraf alt yazısı: 27 Mayıs 1883: Güneybatı Endonezya’daki Krakatau Yanardağı’ndan, adanın büyük bölümünü yok eden patlamanın ilk aşamalarında yükselen bulutlar. Krakatau Patlaması Üzerine Kraliyet Cemiyeti Raporu, 1888’de yayımlandı. Litograf: Parker & Coward. /Fotoğraf: Hulton Archive/Getty Images)
Anak Krakatau, Java ile Sumatra adaları arasındaki Sunda Boğazı’nda bulunuyor. Adı “Krakatau’nun çocuğu” anlamına gelen yanardağ, 1883’teki büyük Krakatau patlamasının ardından oluşan kalderanın içinde 20. yüzyılın başlarında ortaya çıktı.
1883’teki Krakatau patlaması, tarihin en yıkıcı volkanik olaylarından biri olarak kayıtlara geçti. Patlamaların ardından oluşan tsunamilerde 36 binden fazla kişi yaşamını yitirdi.
Anak Krakatau ise 2018’de yeniden büyük bir tehlikeye neden oldu. Yanardağın kısmen çökmesiyle meydana gelen tsunami, Java ve Sumatra kıyılarını vurdu ve 400’den fazla kişinin ölümüne yol açtı.
Endonezya, Pasifik Ateş Çemberi üzerinde yer aldığı için dünyada volkanik ve sismik hareketliliğin en yoğun olduğu ülkeler arasında bulunuyor. Anak Krakatau’daki son hareketlilik nedeniyle yetkililer hem hava hem de deniz trafiğini yakından izlemeyi sürdürüyor.
Pasifik Ateş Çemberi nedir?
Pasifik Ateş Çemberi, Büyük Okyanus’u çevreleyen ve çok sayıda deprem ile volkanik hareketliliğin görüldüğü geniş bir kuşaktır. Yaklaşık 40 bin kilometre uzunluğundaki bu kuşak, Pasifik Okyanusu’nun kenarları boyunca Güney ve Kuzey Amerika’nın batı kıyılarından Asya’ya, Japonya ve Filipinler üzerinden Yeni Zelanda’ya kadar uzanır.
Bölgedeki yoğun hareketliliğin temel nedeni, yerkabuğunu oluşturan tektonik levhaların birbirleriyle etkileşim halinde olmasıdır. Özellikle bir levhanın diğerinin altına doğru hareket ettiği dalma-batma (subdüksiyon) bölgeleri, hem güçlü depremlerin hem de volkanların oluşmasında önemli rol oynar.
Bu süreçte okyanus tabanındaki levha, diğer levhanın altına doğru ilerlerken büyük miktarda ısı ve basınçla karşılaşır. Levhanın ve üzerindeki kayaçların özelliklerine bağlı olarak mantoda erime süreçleri gelişebilir ve oluşan magma yüzeye doğru yükselerek volkanik patlamalara neden olabilir.
Ateş Çemberi, dünyadaki aktif ve sönmüş volkanların önemli bir bölümünü barındırırken, dünyadaki depremlerin büyük kısmı da bu kuşak çevresinde meydana gelir. Ancak bu, Ateş Çemberi’ndeki her bölgenin sürekli olarak deprem veya volkanik patlama yaşadığı anlamına gelmez. Hareketliliğin yoğunluğu bölgeden bölgeye değişir.
Endonezya da bu kuşağın üzerinde yer alıyor. Ülkenin bulunduğu bölgede Avustralya, Sunda ve diğer tektonik levhaların etkileşimi, yoğun volkanik ve sismik hareketliliğin başlıca nedenlerinden biri. Bu nedenle Endonezya, dünyada aktif volkan sayısının en yüksek olduğu ülkeler arasında yer alıyor. (Reuters, AA, Pasifik Ateş Çemberi bölümü için kaynak: USGS)
