ABD, Danimarka ve Grönland, Arktik ve Kuzey Atlantik’te güvenlik düzenlemelerini yeniden şekillendirecek anlaşmayı imzaladı. Donald Trump’ın Grönland’ın kontrolünü ele geçirmeye yönelik açıklamalarının Washington, Kopenhag ve Nuuk arasında aylar süren gerilime yol açmasının ardından imzalanan anlaşma, ABD’nin adadaki askeri faaliyetlerini genişletirken Grönland’ın olası bağımsızlığı ve NATO’daki geleceğine ilişkin hükümler de içeriyor.
ABD’nin Grönland’daki askeri varlığı genişleyecek
ABD Başkanı Donald Trump, Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen ve Grönland Başbakanı Jens-Frederik Nielsen, 22 Eylül’de New York’ta düzenlenen Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu sırasında yeni güvenlik anlaşmasına imza attı.
Anlaşma, 1951 tarihli ABD-Danimarka Grönland savunma anlaşmasını genişletiyor. Yeni düzenleme, Trump’ın Grönland’ın kontrolünü ele geçirmeye yönelik tekrarlanan açıklamalarının ardından Washington, Kopenhag ve Nuuk arasında yaşanan gerilimin sonlandırılması amacıyla hazırlandı.
Anlaşmayla ABD’nin Grönland’daki askeri faaliyetlerinin kapsamı genişletilecek.
Washington, adanın güneyinde bulunan Narsarsuaq ile doğu kıyısındaki Mestersvig bölgelerinde iki yeni askeri üs kurabilecek. ABD ayrıca Grönland’daki mevcut tek aktif Amerikan üssü olan Pituffik Uzay Üssü’nü genişletebilecek.
ABD uçakları ve gemileri için de Grönland genelinde, karasuları dahil olmak üzere uçuş, iniş ve denizaltı geçiş hakları tanınacak.
Buna karşılık anlaşmada Grönland’a kaç ABD askerinin konuşlandırılacağı ya da yeni üslerin ne zaman faaliyete geçeceğine ilişkin belirlenmiş bir takvim bulunmuyor.
NATO’nun Arktik’teki rolü güçlendirilecek
Anlaşma, Arktik bölgesinde daha güçlü bir NATO varlığının oluşturulmasını da destekliyor.
Danimarka, bölgedeki kendi savunma kapasitesini daha da güçlendirme taahhüdünde bulunuyor. Bunun yanı sıra NATO üyesi olmayan veya ittifakla bağlantısı bulunmayan ülkelerin Grönland’da kalıcı askeri varlık oluşturmasına izin verilmeyecek.
Düzenleme, Grönland’ın gelecekte bağımsız olması ihtimalini de kapsıyor.
Grönland’ın bağımsızlığını kazanması durumunda Danimarka ve Grönland, yeni devletin NATO içinde kalmasını sağlamakla yükümlü olacak. Gerekli görülmesi halinde bağımsız Grönland’ın NATO üyeliği için başvurması öngörülüyor.
Grönland halkının kendi kaderini tayin hakkı tanınıyor
Anlaşmada Grönland halkının kendi kaderini tayin hakkına özel olarak vurgu yapılıyor.
ABD’nin Grönland’daki faaliyetlerini yürütürken Grönland toplumuna ve “Grönland yaşam tarzına” saygı göstermesi gerekiyor.
Bu hüküm, adanın gelecekteki siyasi statüsüne ilişkin kararların Grönland halkının iradesi doğrultusunda şekillenmesine yönelik bir çerçeve oluşturuyor.
Grönland’ın madenleri için ABD’ye özel hak yok
Anlaşmada ABD’nin Grönland’daki madenler ve doğal kaynaklara yapacağı yatırımlara ilişkin özel bir hak tanımlanmıyor.
Bununla birlikte stratejik sektörlerdeki yabancı yatırımlara yönelik önemli bir sınırlama getiriliyor.
NATO üyesi, NATO ortağı veya Avrupa Birliği (AB) ülkeleri dışından gelen yatırımcıların Grönland’daki hassas sektörler üzerinde kontrol sahibi olmasına ya da büyük ölçüde nüfuz kurmasına izin verilmeyecek.
Bu şartların uygulanıp uygulanmadığını Grönland yönetimi yabancı yatırımları denetleyerek belirleyecek.
Anlaşmanın yürürlüğe girmesi için parlamentoların onayı gerekiyor
Anlaşma imzalanmış olsa da henüz yürürlüğe girmeyecek. Düzenlemenin yürürlüğe girebilmesi için hem Grönland hem de Danimarka parlamentolarının onayı gerekiyor.
Anlaşma için belirlenmiş bir sona erme tarihi bulunmuyor. Taraflardan biri tek başına anlaşmada değişiklik yapamayacak. Herhangi bir değişiklik için tarafların karşılıklı mutabakatı gerekecek.
Böylece yeni düzenleme, ABD’nin Grönland’daki askeri faaliyetlerini genişletirken Danimarka ve Grönland’ın savunma sorumluluklarını, NATO’nun bölgedeki rolünü ve Grönland’ın olası bağımsızlığına ilişkin çerçeveyi aynı güvenlik anlaşması içerisinde bir araya getiriyor.
