Cemil Tugay’ın AK Parti’ye katılmasıyla İzmir Büyükşehir Belediyesi’nde siyasi tablo değişti. Ancak belediye başkanının parti değiştirmesi, belediyenin karar organı olan Büyükşehir Belediye Meclisi’ndeki çoğunluk aritmetiğini değiştirmedi.
184 üyeli İzmir Büyükşehir Belediye Meclisi’nde en büyük grup 91 üyeyle YENİ Parti. AK Parti’nin 39, CHP’nin 35, MHP’nin 7, Büyük Birlik Partisi’nin (BBP) 1 ve bağımsızların 11 üyesi bulunuyor. Hiçbir parti tek başına meclis üye tam sayısının salt çoğunluğu olan 93 sandalyeye ulaşamıyor.
Bu tablo, İzmir’de “başkan AK Parti’ye geçti, dolayısıyla belediye AK Parti’nin kontrolüne girdi” şeklindeki basit bir yorumun hukuki ve siyasi açıdan yeterli olmadığını gösteriyor.
Başkan ve meclisin yetkileri farklı
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’na göre büyükşehir belediye başkanı aynı zamanda belediye meclisinin başkanı. Ancak bu görev, başkana meclisin yetkilerini kullanma veya meclisin yerine geçme yetkisi vermiyor.
Büyükşehir Belediye Meclisi, belediyenin karar organı olarak bütçe, stratejik plan, yatırım ve çalışma programları, imar planları, borçlanma, bazı taşınmaz işlemleri, belediye şirketleri ve çeşitli tarifeler gibi temel konularda karar alıyor.
Belediye başkanı ise belediye idaresinin başı olarak alınan kararların uygulanmasından, belediye teşkilatının yönetilmesinden, personel işlemlerinden, belediyenin temsilinden ve yürütme faaliyetlerinden sorumlu.
5216 sayılı Kanun’un 18. maddesi de başkanın belediye teşkilatının en üst amiri olduğunu ve teşkilatı sevk ve idare ettiğini düzenliyor.
Dolayısıyla İzmir’deki yeni tabloda başkanın yürütme yetkileri ile meclisin karar yetkilerini birbirinden ayırmak gerekiyor.
Tugay hangi alanlarda tek başına karar alabilir?
Cemil Tugay, büyükşehir belediye teşkilatının en üst amiri olarak teşkilatı sevk ve idare edebiliyor. Belediye personelinin atanması, belediyenin ve bağlı kuruluşlarının denetlenmesi, belediyenin mahkemeler ve diğer resmi merciler önünde temsil edilmesi başkanın görevleri arasında bulunuyor.
Başkan ayrıca belediyeyi stratejik plana uygun biçimde yönetmek, bütçeyi hazırlamak ve kabul edilen bütçeyi uygulamak, belediye faaliyetlerini yürütmek ve belediye gelirleri ile alacaklarının tahsilini sağlamak gibi yürütme görevlerini yerine getiriyor.
Ancak bu yetkiler, kanun tarafından doğrudan meclise verilen karar alanlarını kapsamıyor.
Örneğin başkan bütçe tasarısını hazırlayabiliyor ve kabul edilen bütçeyi uygulayabiliyor; ancak bütçeyi kabul eden organ Büyükşehir Belediye Meclisi. Benzer şekilde belediye başkanı, meclisin karar yetkisine bırakılan imar ve borçlanma gibi konularda tek başına nihai karar veremiyor.
Bu nedenle başkanın yürütme gücü geniş olsa da belediyenin mali, imari ve stratejik yönünü belirleyen kararlar açısından meclis aritmetiği önemini koruyor.
Başkan meclis kararını engelleyebilir mi?
Başkanın meclis kararları üzerinde bir yetkisi bulunuyor ancak bu yetki klasik anlamda kesin bir veto hakkı değil.
5216 sayılı Kanun’un 14. maddesine göre büyükşehir belediye başkanı, hukuka aykırı gördüğü meclis kararlarını yedi gün içinde gerekçesiyle birlikte yeniden görüşülmek üzere meclise iade edebiliyor.
Ancak meclis, üye tam sayısının salt çoğunluğuyla kararında ısrar ederse karar kesinleşiyor. Başkan da bu durumda kesinleşen karar aleyhine idari yargıya başvurabiliyor.
İzmir Büyükşehir Belediye Meclisi 184 üyeden oluştuğu için bu ısrar kararındaki salt çoğunluk eşiği 93 oy.
Dolayısıyla başkanın bir kararı yeniden görüşülmek üzere meclise göndermesi, o kararın süresiz biçimde engellenebileceği anlamına gelmiyor.
93 oy neden önemli?
İzmir’deki yeni siyasi aritmetiği anlamak açısından 93 oy kritik bir eşik.
Normal meclis kararlarında karar yeter sayısı, toplantıya katılan üyelerin salt çoğunluğu üzerinden hesaplanıyor. Ancak bu sayının meclis üye tam sayısının dörtte birinden az olmaması gerekiyor.
Başkan tarafından yeniden görüşülmek üzere meclise iade edilen bir kararda ise farklı bir durum söz konusu. Meclisin başkanın iadesine rağmen kararında ısrar edebilmesi için 184 kişilik üye tam sayısının salt çoğunluğuna, yani 93 oya ulaşması gerekiyor.
Bu nedenle İzmir’deki siyasi dengede yalnızca hangi grubun en fazla sandalyeye sahip olduğu değil, farklı grupların hangi konularda birlikte hareket edeceği de belirleyici olacak.
YENİ Parti tek başına 93 oya ulaşamıyor
Meclisin en büyük grubu olan YENİ Parti’nin 91 üyesi bulunuyor. Bu sayı, 93 sandalyelik salt çoğunluğun iki altında.
Dolayısıyla YENİ Parti’nin 91 üyesinin tamamının aynı yönde oy kullanması, başkanın yeniden görüşülmek üzere iade ettiği bir kararda ısrar için tek başına yeterli olmuyor. Böyle bir durumda en az iki başka üyenin desteği gerekiyor.
Bu destek bağımsız üyelerden, CHP’den veya başka bir siyasi gruptan gelebilir.
Meclisteki sandalye dağılımı, üyelerin her oylamada otomatik olarak aynı yönde hareket edeceği anlamına da gelmiyor. Bu nedenle önümüzdeki dönemde kararların içeriği kadar gruplar arasındaki siyasi tutumlar ve olası uzlaşmalar da önem taşıyacak.
YENİ Parti ve CHP’nin toplamı 126
CHP’nin mecliste 35 üyesi bulunuyor. Bu sayı tek başına salt çoğunluk için yeterli değil. Ancak YENİ Parti’nin 91 üyesiyle birlikte değerlendirildiğinde iki grubun toplamı 126 sandalyeye ulaşıyor.
Bu nedenle YENİ Parti ile CHP’nin belirli bir konuda aynı yönde oy kullanması halinde 93 oyluk salt çoğunluk aşılabiliyor.
Böyle bir siyasi uzlaşma ortaya çıkması durumunda, başkanın istemediği bir meclis kararının kabul edilmesi veya başkan tarafından yeniden görüşülmek üzere iade edilen bir kararın ısrar oyuyla yeniden kabul edilmesi matematiksel olarak mümkün hale geliyor.
Ancak bunun gerçekleşmesi için iki grubun ilgili oylamada aynı yönde hareket etmesi gerekiyor.
Hangi konularda meclisin kararı gerekiyor?
İzmir Büyükşehir Belediyesi’nde başkan ile meclis arasındaki yetki ayrımının en fazla önem taşıdığı alanlar arasında belediyenin mali, stratejik ve imari kararları bulunuyor.
Bütçe
Başkan bütçe tasarısını hazırlıyor ve bütçenin uygulanmasından sorumlu oluyor. Ancak bütçeyi kabul etme yetkisi mecliste bulunuyor.
Stratejik plan
Stratejik planın hazırlanması ve uygulanmasında başkan önemli bir role sahip. Ancak planın kabul edilmesi meclisin görevleri arasında.
İmar
Büyükşehir ölçeğindeki nazım imar planlarının yapılması ve onaylanmasına ilişkin karar süreçlerinde Büyükşehir Belediye Meclisi önemli bir yetkiye sahip.
Borçlanma
Belediye adına borçlanmaya karar verme yetkisi kanunda belirtilen çerçevede meclise ait.
Taşınmaz işlemleri
Belediyenin bazı taşınmazlarının alımı, satımı, takası, tahsisi ve benzeri işlemlerinde meclis kararı gereken alanlar bulunuyor.
Belediye şirketleri
Belediye şirketleri ve iştiraklerle ilgili kuruluş, sermaye artışı, ayrılma ve özelleştirme gibi bazı kararlar da meclisin yetki alanında.
Yönetmelikler ve tarifeler
Belediye tarafından çıkarılacak yönetmeliklerin kabulü ile bazı hizmet ücret tarifelerinin belirlenmesi de meclisin görevleri arasında yer alıyor.
İzmir’de yeni dönemin belirleyicisi meclis aritmetiği olacak
Cemil Tugay’ın AK Parti’ye geçmesi, İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığı’nın siyasi aidiyetini değiştirdi ancak Büyükşehir Belediye Meclisi’nde AK Parti’ye tek başına çoğunluk sağlamadı. Güncel dağılıma göre YENİ Parti 91 üyeyle en büyük grup olurken AK Parti 39, CHP 35 üyeye sahip. MHP ve BBP ile birlikte AK Parti çizgisindeki toplam sandalye sayısı da 47’de kalıyor.
Bu nedenle İzmir Büyükşehir Belediyesi’nde önümüzdeki dönemde başkanın yürütme yetkileri ile meclisin karar yetkileri birlikte değerlendirilecek. Özellikle bütçe, imar, borçlanma, taşınmazlar ve belediyenin stratejik yönünü belirleyen diğer konularda hangi grupların hangi başlıklarda ortaklaşacağı, kararların sonucunu belirleyecek.
