Norveç Nobel Komitesi, 2026 Nobel Barış Ödülü’nü 85 yaşındaki Güney Afrikalı hukukçu Navi (Navanethem) Pillay’a verdi. Komite, Pillay’ın barışın ve uluslararası hukukun geliştirilmesine yaptığı katkılara dikkat çekti.
Ödül kararının açıklanmasından birkaç saat sonra ABD Başkanı Donald Trump yönetimi, Pillay’ın 2003-2008 yılları arasında yargıçlık yaptığı Uluslararası Ceza Mahkemesi’ne (UCM) yönelik kapsamlı yaptırımlar açıkladı.
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Washington’ın mahkemeyle gerçekleştirilecek mali işlemleri yasaklayacağını duyurdu. Bu adımın, UCM’nin faaliyetlerini sürdürebilmek için ihtiyaç duyduğu kaynaklara erişimini zorlaştırması bekleniyor.
Rubio, yaptırım kararına ilişkin açıklamasında, “Başkan Trump, Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin Amerikalıları yargılamasına asla izin vermeyecek” dedi.
Yaptırımlar yalnızca mahkemenin kendisini değil, UCM’ye hizmet sağlayan bankaları, teknoloji şirketlerini ve diğer kuruluşları da etkileyebilir. ABD yönetimi, kararın gerekçeleri arasında UCM’nin İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu hakkında çıkardığı tutuklama kararını ve Amerikan askerlerinin Afganistan’daki eylemlerine ilişkin geçmiş soruşturmaları gösterdi.
Trump yönetiminin UCM yaptırımları neleri kapsıyor?
ABD’nin açıkladığı yaptırımlar, UCM’nin mali kaynaklara erişiminden teknoloji hizmetlerine kadar uzanan çeşitli alanları kapsıyor.
- Mali işlemler: UCM’nin ABD finans sistemiyle gerçekleştirdiği işlemler kısıtlanıyor. Mahkemenin ABD bağlantılı mal varlıkları ve mali kaynakları bloke edilebiliyor.
- Dolar kullanımı: Mahkemenin dolar üzerinden ödeme yapması ve uluslararası bankacılık hizmetlerinden yararlanması ciddi biçimde zorlaşabilir.
- Teknoloji hizmetleri: Amerikan yazılım ve teknoloji şirketlerinin UCM’ye hizmet sağlaması yaptırım kapsamına giriyor.
- Sigorta ve diğer hizmetler: ABD merkezli şirketlerin mahkemeyle ticari ilişkilerini sürdürmesine kısıtlamalar getiriliyor.
- Üçüncü taraflar: UCM ile çalışan şirketler de ABD yaptırımlarına maruz kalma riskiyle karşı karşıya bulunuyor.
Nobel Komitesi uluslararası hukuka yönelik baskılara dikkat çekti
Norveç Nobel Komitesi, Navi Pillay’a verilen ödülün gerekçesi olarak barışın ve uluslararası hukukun geliştirilmesine yaptığı katkıları gösterdi.
Komite, uluslararası hukuk sisteminin ağır baskı altında bulunduğunu belirterek, güç siyasetinin hukukun önüne geçtiği koşullarda barışın korunamayacağına dikkat çekti. Açıklamada, uluslararası mahkemelerin siyasi saldırılara uğraması ve yargıçların yaptırımlarla hedef alınması da eleştirildi.
Pillay, apartheid döneminde aralarında Nelson Mandela’nın da bulunduğu siyasi tutukluların savunulmasında rol aldı. Ruanda Uluslararası Ceza Mahkemesi’nde görev yaptığı dönemde cinsel şiddetin soykırım suçu kapsamında değerlendirilmesinde etkili oldu.
Daha sonra Uluslararası Ceza Mahkemesi yargıçlığı yapan Pillay, Birleşmiş Milletler (BM) İnsan Hakları Yüksek Komiserliği görevini de üstlendi.
BM komisyonu İsrail’in Gazze’de soykırım suçu işlediği sonucuna vardı
Navi Pillay, 2021-2025 yılları arasında başkanlık ettiği BM soruşturma komisyonunun çalışmalarıyla da gündeme geldi. Komisyon, Eylül 2025’te yayımladığı değerlendirmede İsrail’in Gazze’de soykırım suçu işlediği sonucuna vardı.
İsrail hükümeti ise komisyonun bu bulgularını reddetti.
Pillay’ın Nobel Barış Ödülü’ne layık görülmesi, İsrail’in tepkisini de beraberinde getirdi. İsrail’in BM Cenevre Temsilcisi Daniel Meron, Nobel kararını kınayarak Pillay’ı İsrail’e karşı önyargılı olmakla suçladı.
Pillay ödülünü adalet mücadelesi verenlere adadı
Nobel Barış Ödülü haberini Almanya’nın Nürnberg kentinde alan Navi Pillay, ödülünü uluslararası suçlardan sağ kurtulanlara ve adalet için mücadele edenlere adadığını açıkladı.
Tören sırasında yaptığı konuşmada ABD Başkanı Donald Trump’a da göndermede bulunan Pillay, alkışların uzun sürmesi üzerine, “Biraz daha alkışlarsanız belki ödülü Trump’la paylaşırım” dedi.
BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk, ödülü insan hakları ve hesap verebilirlik mücadelesinin ortak kazanımı olarak değerlendirdi. Uluslararası Ceza Mahkemesi Başkanı Tomoko Akane de Nobel kararının, uluslararası hukuk düzeninin karşı karşıya olduğu güçlükler nedeniyle özel önem taşıdığını belirtti.
2026 Nobel Ödülleri’nde son açıklama pazartesi günü
2026 Nobel haftasında açıklanacak altı ödülden beşi sahiplerini buldu. Nobel Barış Ödülü’nün Navi Pillay’a verilmesiyle birlikte gözler, pazartesi günü açıklanacak Ekonomi Ödülü’ne çevrildi.
Ekonomi Ödülü’nün açıklanmasıyla 2026 Nobel Ödülleri’nin tamamı sahiplerini bulmuş olacak.
