Irak Başbakanı Ali Zeydi, pazartesi gecesi ABD’nin Irak Özel Temsilcisi Tom Barrack ile bir araya geldi.
Görüşmede ikili ilişkiler, bölgesel istikrar ve iş birliğini geliştirme konuları ele aldı.
Irak Başbakanlık Ofisi’nden yapılan açıklamada, “Görüşmede iki taraf, Irak ile ABD arasındaki ikili ilişkileri ve çeşitli alanlarda iş birliğini geliştirme yollarını müzakere etti” denildi. Açıklamanın devamında, “Taraflar ayrıca bölgedeki son gelişmeleri, her iki ülkenin ortak çıkarlarına hizmet edecek, bölgesel gerilim ile çatışmaların hafifletilmesine yardımcı olacak şekilde bölgesel güvenlik ve istikrarı desteklemeye yönelik devam eden çabaları değerlendirdi” ifadelerine yer verildi.
‘İstikrar miras kalmaz, inşa edilir’
ABD’li diplomat ise görüşmeyi “verimli” olarak nitelendirdi ve Zeydi’nin “liderliği ve ortaklığı” için teşekkürlerini sundu.
Barrack, X hesabından yaptığı paylaşımda, “İstikrar miras kalmaz; zor yolu seçen liderler tarafından inşa edilir. Irak’ın güvenliği ve refahı, tüm bölgenin güvenliği ve refahıdır” diye yazdı.
ABD Başkanı Donald Trump’ın desteğini alan Zeydi, ABD öncülüğündeki Uluslararası Koalisyon’un Irak’ta silahsızlandırma için belirlenen kritik tarih olan 30 Eylül’de ülkeden tamamen çekildiğini açıklamasının ardından, ABD-Irak ikili ilişkilerini daha geniş kapsamlı bir ekonomik ortaklığa dönüştürmeyi hedefliyor.
‘Tüm silahlı güçleri tek bir komuta zinciri altında toplama fırsatı’
ABD Temsilcisi, koalisyonun çekilmesini “Başbakan Zeydi ve Irak halkı için, Amerika’nın bir askeri garnizon değil bir dost olarak yanında yer almasıyla, tüm Irak silahlı güçlerini tek bir devlet ve tek bir komuta zinciri altında toplama fırsatı” olarak değerlendirdi.
Ayrıca, pazartesi günü X’te yaptığı ayrı bir paylaşımda Barrack, Bağdat’la ikili ilişkilerin değişen niteliğine ilişkin görüşünü yineleyerek, ilişkinin “güvenlik odaklı bir ortaklıktan, ekonomik iş birliği ve ortak çıkarlara dayanan daha geniş bir iş birliğine evrildiğini” yazdı.
Irak’ta Büyükelçi vekili Steve Fagin’i de ziyaret eden Barrack, “Irak’taki gelişmeleri değerlendirirken güvenlik odaklı bir ortaklıktan, ekonomik iş birliği ve ortak çıkarlara dayanan daha geniş bir ilişkiye geçiş yaptığımız bu dönemde, Irak ile ilişkilerimiz için çok kritik bir momentte doğru bir liderlik” ifadelerini kullandı.
Ne olmuştu?
Irak’ta 30 Eylül tarihi; ABD öncülüğündeki IŞİD karşıtı uluslararası koalisyonun askeri misyonunun sona erme takvimi ve ülkede faaliyet gösteren silahlı grupların (Haşdi Şabi bünyesindeki Şii silahlı yapıların) silahsızlandırılması/devlet kontrolüne girmesi tartışmaları açısından kritik bir eşik olarak öne çıkıyordu.
Bağdat ve Washington arasında yürütülen Üst Düzey Askeri Komisyon (HMC) görüşmelerinde, ABD güçlerinin Irak’taki muharip ve konuşlu varlığının kademeli olarak sonlandırılması planlanmıştı.
Buna göre, 2024 sonbaharından itibaren başlayan takvim doğrultusunda Eylül 2025 – Eylül 2026 periyodunda Ayn el-Esed dahil Irak’ın orta ve güney bölgelerindeki koalisyon güçlerinin çekilmesinin tamamlanması; Erbil başta olmak üzere kuzeydeki varlığın ise 2026 sonuna kadar Suriye’deki operasyonlara lojistik destek sağlayacak sınırlandırılmış bir yapıya dönüştürülmesi öngörülüyordu.
Eş zamanlı olarak Irak hükümeti, “devlet dışı silahlı aktörlerin” silahlarını orduya teslim etmesi ve Peşmerge ile Haşdi Şabi’nin merkezi komuta kademesine tam entegrasyonu (silahsızlanma/bütünleşme süreci) konusunda adımlar atılacağını taahhüt etmişti.
Sınırlı çekilme ve dönüşüm
Uygulamada süreç, öngörülen ideal takvimin yani 30 Eylül tarihine, gerisinde kaldı ve “tam bir çekilme” yerine “misyon dönüşümü ve ikili güvenlik ortaklığına” evrildi:
Koalisyon güçleri bazı üsleri Irak ordusuna devretmiş olsa da, ABD askeri varlığı tamamen sıfırlanmadı. Bunun yerine uluslararası koalisyon şemsiyesi kaldırılarak ABD ile Irak arasında ikili güvenlik anlaşmaları çerçevesinde danışmanlık, istihbarat ve eğitim odaklı sembolik bir varlığın sürdürülmesine karar verildi. Bölgedeki bölgesel gerilimler ve DAEŞ’in çöl bölgelerindeki hücre faaliyetleri, Washington ve Bağdat’ın takvimi esnetmesindeki ana gerekçeler oldu.
Silahsızlanma düğümü
Haşdi Şabi ve bağlantılı milis grupların silahsızlandırılması meselesinde beklenen somut ilerleme sağlanamadı. Grupların bir kısmı kendilerini yasal olarak Başbakanlığa bağlı Silahlı Kuvvetler bünyesinde tanımlasa da, kendi komuta zincirlerini ve ağır silah kapasitelerini korumayı sürdürdü. Hükümetin “silahın sadece devlet elinde toplanması” (Hasr el-Silah bi-yed ed-Dawla) söylemi, siyasi dengeler ve bölgesel nüfuz mücadeleleri nedeniyle kağıt üzerinde kaldı.
Özetle; Iraklı analistler ve bölgesel medya organlarının değerlendirmelerine göre 30 Eylül süreci, ABD’nin Irak’tan tamamen çekildiği veya milislerin silah bıraktığı radikal bir kırılmadan ziyade, askeri varlığın biçim değiştirdiği ve Irak’ın kronik güvenlik denkleminin devam ettiği bir “kontrollü geçiş” olarak gerçekleşti.
