Uluslararası bir araştırma ekibi, 115 milyon yıl önce yaşamış etçil bir dinozorun kemiklerinde fosilleşmiş alyuvarlara benzeyen mikroskobik yapılar tespit etti. Araştırmacılar, hemoglobinin bir bileşeni olan hemden türeyen moleküllerin kimyasal kanıtlarına ulaşılmasını antik biyoloji araştırmaları açısından çığır açıcı bir gelişme olarak değerlendiriyor.
Uluslararası bilim insanlarından oluşan bir ekip, Brezilya’da bulunan 115 milyon yıllık dinozor kemiklerinde ilk kez alyuvar kalıntıları olabileceği düşünülen mikroskobik yapılar keşfetti. Araştırmacılar, bulguların fosilleşmiş kan hücrelerinin korunmasının mümkün olduğunu gösterdiğini belirtiyor. Daha önce bu tür bir keşif imkânsız kabul ediliyordu.
Çalışmada, Aratasaurus adı verilen etçil ve genç bir dinozorun uzuv kemikleri incelendi. Analizler sonucunda kemiklerde fosilleşmiş alyuvarlara benzeyen çok sayıda mikroskobik yapı saptandı.
Fosiller Brezilya Ulusal Müzesi’nde incelendi
Dinozor kemikleri, 2008 yılında Brezilya’nın kuzeydoğusunda bulunan Ceará eyaletindeki bir alçıtaşı madeninden çıkarıldı. Fosiller, Brezilya Ulusal Müzesi’nde muhafaza ediliyor. Araştırmacılar da incelemelerini müzede sürdürdü.
Avustralya’daki Curtin Üniversitesi’nden kimyager ve araştırmanın ortak yazarı Kliti Grice, keşfin bir şişe dolusu dinozor kanı bulunması anlamına gelmediğini belirtti. Grice, bulguların antik biyolojinin mineral ve moleküler izlerini ortaya çıkardığını vurgulayarak şöyle konuştu:
“Bir şişe dolusu dinozor kanı bulmadık. Karşımızda antik biyolojinin mineral ve moleküler yankısı var ve bu bilimsel açıdan çok daha ilginç. Benim için en şaşırtıcı şey, böylesine uzun bir jeolojik zamanın ardından bu yapıları, biyolojik kökenlerine dair kimyasal kanıtlarla birlikte görebilmemiz.
115 milyon yıllık alyuvarlarda bozulmamış hem (dokulara oksijen taşıyan hemoglobinin bir bileşeni) türevli molekülleri tespit etmek hayret verici bir şey. Bu gerçekten de çığır açıcı bir keşif.”
Dinozorların metabolizmasına ilişkin yeni araştırmaların önünü açabilir
Grice, daha fazla araştırmanın kanın evrimi, dinozorların metabolizması ve tarih öncesi hayvanların aktivite düzeylerinin daha iyi anlaşılmasına katkı sağlayabileceğini söyledi.
Araştırmacılar, keşfin yalnızca fosil kayıtlarında kan hücrelerine ilişkin bilinenleri genişletmekle kalmadığını, aynı zamanda çoktan soyu tükenmiş hayvanların fizyolojisine doğrudan moleküler düzeyde bakma olanağı sunduğunu belirtiyor. Bulguların, dinozorların ve yaşadıkları çevrenin daha iyi anlaşılmasına yardımcı olabileceği ifade ediliyor.
Grice, çalışmanın hemoglobin gibi belirli biyomoleküllerin çok eski dönemlerden günümüze ulaşamayacağı yönündeki uzun süredir kabul gören varsayımları sorguladığını dile getirdi. Grice, şu değerlendirmeyi yaptı:
“Bu bulgular, hemoglobin gibi belirli biyomoleküllerin eski zamanlardan günümüze ulaşamayacağına dair uzun zamandır süregelen varsayımlara meydan okuyor.
Bu keşif sadece kanla ilgili bilinen fosil kayıtlarını genişletmekle kalmıyor, aynı zamanda çoktan soyu tükenmiş hayvanların fizyolojisine doğrudan moleküler bir pencere açarak onları ve yaşadıkları dünyayı daha iyi anlamamızı sağlıyor.”
Grice, biyolojik bilgilerin belirli bir sürenin ardından mutlaka yok olacağı varsayımı yerine, moleküler yapıların ne kadar uzun süre korunabileceğinin araştırılması gerektiğini de vurguladı.
Dinozorun 4 yaşında olduğu değerlendiriliyor
Araştırmacılar, incelenen kemiklerin yaklaşık 4 yaşındaki bir dinozora ait olduğunu düşünüyor. Hayvanın 3 metreden daha uzun boya ve yaklaşık 35 kilogram ağırlığa sahip olduğu tahmin ediliyor.
Curtin Üniversitesi Yer ve Gezegen Bilimleri Birimi Başkanı Prof. Martin Van Kranendonk da araştırmanın, moleküler yapıların çok uzun zaman dilimleri boyunca ve elverişsiz koşullarda nasıl korunabildiğine ilişkin mevcut anlayışı değiştirdiğini belirtti.
Van Kranendonk, çalışmanın farklı kurumlar, kıtalar ve bilimsel disiplinler arasındaki iş birliğinin önemini gösterdiğini ifade ederek şu değerlendirmeyi yaptı:
“Bu çalışma, farklı kurumlar, kıtalar ve bilimsel disiplinler arasındaki eşgüdümlü çabaların antik yaşam hakkında olağanüstü bilgiler edinmemizi nasıl sağladığına dair bir örnek oluşturuyor.”
Araştırmacılar ayrıca, biyolojik yapıların milyonlarca yıl boyunca korunabildiğinin anlaşılmasının, evrenin başka yerlerinde de benzer yaşam izlerinin bulunma olasılığına ilişkin araştırmalar açısından önem taşıyabileceğini kaydediyor.
