Amedspor-Galatasaray maçı sonrası, Galatasaray Store’un bir futbolcusuna ait özel formanın reklamında kullanılan sarı ambalaj seçimi ve gösterme biçimi, Amedspor taraftarlarını ve Kürtleri incitti ve şiddetli bir tartışma başlattı. Bu videoyu silen GS yöneticilerinin Amedspor yönetimini araması ve böyle bir niyetlerinin olamayacağını vurgulayarak üzgün olduklarını ifade etmeleri ile ortam biraz yumuşadı.
Ancak burada durmadı bu kışkırtma ve ırkçı hezeyanlar.
“Amedspor, 10 Kasım Atatürk’ü anma paylaşımı yapan Furkan Soyalp’i kadro dışı bıraktı” diye basbayağı yalan bir haber yapıldı. Furkan kadro dışı bile kalmamıştı.
Şunu net olarak ifade edeyim sonra konuya gireyim.
Irkçı ifadeler sistematik bir baskının dildeki karşılığıdır. Anadilini konuştuğu için linç edilebilen, taraftarı olduğu futbol takımı neredeyse her maçta saldırıya uğrayan Kürtlerin ‘sarı torba’ algısı ve tepkisi çok anlaşılır. Bu kadar ayrımcılığa ve eşitsizliğe maruz bırakılmış bir halkın hassasiyetlerine saygı gösterilmesi de barış sürecinin olmazsa olmazı.
Futbol tribünleri, toplumun hafızasını taşıyan en güçlü ortak alanlardan biri. İnsanlar takımlarını desteklemek için bir araya gelirken kimliklerini, dillerini, geçmişlerini, sevinçlerini ve itirazlarını da tribünlere taşıyor. Bu yüzden tribünler, toplumsal gerilimlerin yeniden üretildiği yerler olabileceği gibi bazen de farklı kesimlerin birbirini tanıdığı yerlere de dönüşebiliyor.
Dünyada futbolun ve sportif müsabakaların barışa katkı sunduğu örnekler, bu ikinci ihtimalin de mümkün olduğunu gösteriyor.
Güney Afrika’da Mandela’nın giydiği forma
Güney Afrika’da apartheid döneminde spor da ırk ayrımcılığının yerleştiği alanlardan biriydi. Futbol kulüpleri ve federasyonlar ırka göre ayrılmıştı. Siyah futbolcular ve kulüpler eşit haklara sahip değildi. Ama yine de futbol, siyah çoğunluğun dayanışma geliştirdiği ve ırkçı rejime karşı örgütlendiği alanlardan biri haline geldi.
Güney Afrika’nın spor tarihindeki en simgesel anlardan biri 1995 Rugby Dünya Kupası’nda yaşandı. Apartheid rejiminin sona ermesinin ve 27 yıllık mahpusluğunun ardından Nelson Mandela’nın ülkenin ilk siyah cumhurbaşkanı seçilmesinin üzerinden henüz bir yıl geçmişti. Ülke, ırkçılığın derin yaralarını hala taşıyordu.
Rugby, uzun yıllar beyaz azınlığın egemen olduğu ve siyah Güney Afrikalılar açısından apartheid rejiminin sembollerinden birine dönüşmüş bir spordu. Springboks adıyla bilinen milli takımın forması ve amblemi de bu tarihsel yükü taşıyordu. Mandela, bu sembolü ortadan kaldırmak yerine ona yeni bir anlam kazandırmayı seçti. Siyah ve beyaz Güney Afrikalılara aynı takımın etrafında buluşma çağrısı yaptı.
24 Haziran 1995’te Johannesburg’daki Ellis Park Stadı’nda Yeni Zelanda ile oynanan finalde, Güney Afrika uzatmalarda kazandığı maçla dünya şampiyonu oldu.
Nelson Mandela, üzerinde Springboks forması ve şapkasıyla sahaya çıktı. Kupayı takım kaptanı Francois Pienaar’a kendi elleriyle verdi. Bir zamanlar apartheid rejiminin ve beyaz azınlığın simgesi olarak görülen formayı, ülkenin siyah cumhurbaşkanının giymesi güçlü bir mesajdı. Pienaar da o gün tribünlerdeki kalabalığın yalnızca bir taraftar topluluğu olmadığını, 43 milyon Güney Afrikalıyı temsil ettiğini söyledi.
Bu hikayenin filmi de yapıldı, meraklıları bakabilir. 2009 yapımı Yenilmez (Invictus). Filmin yönetmeni Clint Eastwood ve Nelson Mandela’yı Morgan Freeman, takım kaptanı François Pienaar’ı ise Matt Damon oynuyor.
Mandela geçmişte yaşananları unutturmak istememişti. Bir zamanlar ayrışmanın sembolü haline gelmiş bir sporun, ortak bir gelecek fikrine hizmet edebileceğini göstermek istemişti.
Elbette bir maçla ırkçılık ortadan kalkmadı, eşitsizlikler sona ermedi. Ancak o gün yaşananlar, ortak bir sembolün ve paylaşılan bir heyecanın toplumda yeni bir bağ kurmak için nasıl kullanılabileceğini gösterdi.
Fildişi Sahili’nde yıldız futbolcudan barış çağrısı
Fildişi Sahili’nin Dünya Kupası’na katılmaya hak kazandığı 2005 yılında yıldız futbolcu Didier Drogba, milli takım arkadaşlarıyla birlikte kameraların karşısına geçerek ülkesindeki çatışmanın sona ermesi için siyasi aktörlere çağrı yaptı. Bu çağrı toplumda geniş yankı uyandırdı.
2007’de milli takımın iç savaşın simge kentlerinden Bouaké’de maç yapması da ülkenin farklı kesimleri arasında yeniden bağ kurulması için sembolik bir adım oldu. Futbolun yarattığı ortak heyecan, yıllardır birbirinden uzaklaştırılan insanları buluşturdu.
Tribünlerin önemli bir potansiyeli var
Bu örneklerden hareketle çatışma çözümü ve barış süreçleri açısından tribünlerin birkaç önemli potansiyelinden söz edebiliriz.
Düşmanlık dilini dönüştürmek
Rakip takımın taraftarını düşman olarak değil, farklı bir aidiyeti ve tercihi olan insan olarak kabul edebilmek önemli. Rekabetin hakarete, ayrımcılığa ve şiddete dönüşmediği bir tribün kültürü, toplumun geri kalanına da başka türlü bir ilişki kurmanın mümkün olduğunu gösterebilir.
Barış talebini toplumsallaştırmak
Barışın siyasetçilerin üzerinde uzlaşacağı bir konu olmaktan çıkıp toplumun farklı kesimlerinin sahiplendiği ortak bir talebe dönüşmesi gerekiyor. Tribünler, bu talebin gündelik hayata taşınabileceği ve farklı toplumsal kesimlerle buluşabileceği alanlardan biri.
Tribünlerin barışa katkısı, rekabetin ortadan kaldırılması anlamına gelmiyor. Farklılıkların ve rekabetin şiddete dönüşmeden var olabilmesi anlamına geliyor. Taraftarlar takımlarını tutkuyla savunabilir, rekabet edebilir, kendi renkleri ve kimlikleriyle tribünde yer alabilir. Barış kültürü, bu karşılaşmanın düşmanlığa dönüşmediği yerde gelişir.
Amedspor ve Türkiye’de barışın toplumsallaşması
Türkiye’de Amedspor’un hikayesi de bu açıdan özel bir anlam taşıyor.
Amedspor, sahaya çıktığı her karşılaşmada futbolun ötesinde bir toplumsal hafızayı, Kürt kimliğini, dilini ve kültürünü temsil ediyor. Takımın farklı kentlerde oynadığı maçlar, tribünlerde ve ekran başında farklı toplumsal kesimleri karşı karşıya getiriyor. Bu karşılaşmalar, birbirini tanıma ve önyargıları aşma imkanı yaratabileceği gibi, ayrımcı ve düşmanlaştırıcı söylemlerin yeniden üretilmesine de zemin hazırlayabiliyor. Hangi yönde gelişeceği, kulüplerin yöneticilerinin, taraftarların ve siyasetçilerin göstereceği tutumla yakından ilgili.
Türkiye’nin barış süreci açısından tribünlerin taşıdığı potansiyel de burada. Gerçek bir barış, insanların gündelik hayatında, birbirleriyle kurdukları ilişkilerde ve ortak alanlarda karşılık bulduğu ölçüde güçlenir çünkü.
Amedspor başta olmak üzere Kürt kentlerinin futbol kulüpleri, bu ilişkilerin kurulmasında önemli bir rol üstlenebilir. Farklı kentlerin taraftar grupları arasında karşılıklı ziyaretler düzenlenebilir, ortak etkinlikler gerçekleştirilebilir. Tribünlerde ırkçılığa, ayrımcılığa ve nefret söylemine karşı ortak bir tutum geliştirilebilir. Futbolcuların ve kulüp yöneticilerinin ırkçılık karşısında ortak bir dil kurması, tribünlerde nefret söylemine karşı açık bir tutum alması da bu çabanın parçası olabilir. Kadınların ve gençlerin tribünlerde, kulüp yönetimlerinde ve taraftar örgütlenmelerinde daha fazla yer alması, barış talebinin daha geniş kesimlere ulaşmasını sağlayabilir.
Tribünler barışın toplumsallaşmasının ve militarizme karşı demokratik mücadelenin güçlenmesinin bir sahası neden olmasın?
Güney Afrika’da ve Fildişi Sahili’nde gördüğümüz deneyimlerin hiçbiri kendi başına bütün sorunları çözmedi. Ancak bu karşılaşmaları çoğaltmanın ve düşmanlık dilini değiştirmenin mümkün olduğunu ortaya koydu.
Amedspor’un Süper Lig’deki varlığı, ırkçıların ve barış istemeyenlerin oyun alanı olmak yerine Türkiye’nin birlikte yaşama imkanlarını güçlendiren bir fırsata neden dönüşmesin?
Meclis Başkanı Numan Kurtulmuş Amedspor’un bir maçına giderek buna neden öncülük etmesin mesela?
