Rûdaw’a konuşan Dr. Kadir Temiz, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın davetiyle COP31 İklim Zirvesi’ne katılan Neçirvan Barzani’nin üst düzey temaslarının, ikili gündemin normalleştiğini gösterdiğini ifade etti.
Türkiye’nin Kürdistan Bölgesi gündeminin barış sürecinin ilerlemesiyle birlikte dönüşüm geçirdiğini vurgulayan Temiz, şunları söyledi:
“Artık özellikle barış sürecinin de ilerlemesiyle birlikte Türkiye’nin gündemi sadece güvenlik meseleleriyle sınırlı değil. Bugün COP31 bir iklim zirvesi; yani aynı zamanda artık ekonomi, iklim ve bununla ilişkili bölgesel iş birliği konuları da gündemimizde. Dolayısıyla Sayın Neçirvan Barzani’nin Antalya ziyareti, özellikle Sayın Cumhurbaşkanı tarafından karşılanması ve çok üst düzey görüşmeler yapması, gündemin yavaş yavaş normalleşmeye başladığını gösteriyor. Bu nedenle ziyareti çok olumlu bir gelişme olarak değerlendiriyorum. Artık bu aşamadan sonra Türkiye’nin Kürdistan Bölgesi Yönetimi ile ilişkileri daha kurumsal bir çerçevede ilerleyecektir.”
‘Ortadoğu’da iklim meselesi doğrudan bir bölgesel güvenlik meselesi’
İklim değişikliğinin enerji, gıda güvenliği ve su kaynaklarının merkezinde yer aldığını belirten ORSAM Başkanı, bu başlıkların bölgesel siyaseti doğrudan etkilediğine dikkat çekti:
“Ortadoğu’da iklim meselesi doğrudan bir bölgesel güvenlik meselesine dönüşmüş durumda. Dicle ve Fırat havzasındaki su yönetimi, kuraklık, tarımsal üretim ve enerji dönüşümünü ciddi anlamda etkiliyor. Türkiye; Irak ve Suriye ile birlikte su yönetimi, kuraklıkla mücadele, tarımsal üretim ve enerji alanlarında ortak proje imkânları geliştirebilir.”
Temiz, COP31 Zirvesi’nin Türkiye açısından küresel bir diplomasi alanı oluşturduğunu, 11 binden fazla katılımcının yer aldığı zirvede Neçirvan Barzani’nin Suriye heyeti ve Ahmed Şara ile görüşmesinin de bu küresel diplomasi zemininin bir sonucu olduğunu kaydetti.
Neçirvan Barzani’nin ‘süreçteki’ rolü
Türkiye’de yürütülen barış sürecine ve Irak Kürdistan Bölgesi’nin bu süreçteki konumuna geniş yer ayıran Dr. Kadir Temiz, Neçirvan Barzani’nin Ankara ile yürüttüğü temasların belirleyici olduğuna işaret etti. Temiz, Barzani’nin rolünü şu sözlerle değerlendirdi:
“Sayın Neçirvan Barzani’nin bu rolü bir arabuluculuk gibi de düşünülebilir. İlişkileri yumuşatma ve özellikle bir muhatap arandığında Kürdistan Bölgesi’ndeki siyasi aktörlerin uzlaşısını sağlamak açısından bu rol çok önemli. Türkiye ve Irak ilişkilerini çok uzun yıllar boyunca güvenlik sorunları domine etmişti ancak artık Sayın Neçirvan Barzani’nin de geniş perspektifiyle daha farklı konulara, pozitif gündemlere geçebileceğimizin mesajı veriliyor. Barzani burada hem PKK’nın silah bırakması hem de Türkiye’nin Irak içindeki askeri varlığına dair çok önemli görüşmeler ve olumlu, uyumlu bir arabuluculuk yürütüyor.”
Sürece dair Türkiye’deki beklentinin kolaylaştırıcı rolün sürdürülmesi olduğunu ifade eden Temiz, barış sürecinin sonraki adımlarında hem Erbil hem de Süleymaniye açısından ılımlı ve yapıcı bir tutum sergilenmesinin önemine dikkat çekti. Temiz, Neçirvan Barzani’nin de her fırsatta bu kolaylaştırıcı role vurgu yaptığını hatırlattı.
Üçüncü beklentinin bölgesel entegrasyon ve ekonomik kalkınma olduğunu kaydeden ORSAM Başkanı, süreç Türkiye’de tamamen hukuki zemine oturduktan sonra Türkler, Kürtler, Araplar ve Türkmenlerin ortak ekonomik fayda üretmesinin hedeflendiğini dile getirdi. Temiz, Kürdistan Bölgesi’nin Irak Kalkınma Yolu Projesi gibi bağlantısallık projelerinde de önemli bir aktör olacağını ve bu karşılıklı ekonomik bağımlılığın bölgede barış ile siyaseti normalleştireceğini sözlerine ekledi.
TBMM ve MGK’daki mekanizma nasıl işleyecek?
Ankara’da barış sürecine yönelik atılan kurumsal ve yasal adımlara da değinen Dr. Kadir Temiz, sürecin işleyiş takvimini şöyle aktardı:
“Cumhurbaşkanlığı uhdesinde, Cevdet Yılmaz başkanlığında bir Koordinasyon Kurulu kuruldu ve altında alt komisyonlar oluşturuldu. TBMM Başkanı Sayın Numan Kurtulmuş’un iradesiyle Meclis bünyesinde gözetleme birimleri kuruldu. Bunların hepsi Milli Güvenlik Kurulu (MGK) kararı çıkmadan önceki ara kurumlar ve araçlardır. Dördüncü araç ise sahadan gelecek bilgi; yani Milli İstihbarat Teşkilatının (MİT) sahada silahların bırakıldığına dair vereceği bilgidir.”
MGK’nin PKK’nin silah bıraktığına dair net bir karar almasının ardından sürecin toplumsal ve hukuki ayağının devreye gireceğini belirten Temiz, şu ifadeleri kullandı:
“TBMM’deki komisyon kanun yapmayacak; gözlemlediği gelişmeler doğrultusunda yasal ihtiyaçlar doğduğunda Meclis’e tavsiyelerde bulunacak. Şiddet olaylarına karışmamış ve belirli şartları taşıyan kişilerin Türkiye’ye gelerek rehabilitasyon süreçlerinden geçmesiyle sürecin toplumsal ayağı da tamamlanacak.”
Endonezya örneği: ‘Gecikme yok, zamana ihtiyaç var’
Sürecin hızına yönelik tartışmalara ORSAM ve Oxford Üniversitesi iş birliğiyle Ankara’da düzenlenen ve Endonezya eski Cumhurbaşkanı Yardımcısı Jusuf Kalla’nın da katıldığı konferanstan örnek vererek yanıt veren Temiz, “Endonezya’da 15-30 yıl süren bir çatışma vardı. Bizde ise çok daha uzun süren bir çatışma ve güçlü bir toplumsal hafıza söz konusu. Herhangi bir gecikme olduğunu düşünmüyorum; karar alıcılar süreci doğru adımlarla yönetiyor, sadece biraz daha zamana ihtiyacımız var” dedi.
