DEM Parti) Elazığ İl Örgütü, Seyid Rıza ve arkadaşlarının idam edilişlerinin 89’uncu yıl dönümü dolayısıyla bir panel düzenledi. Panelin gerçekleştirildiği salona, “89’uncu yılında Seyid Rıza ve kefensiz ölülerimizin mezar yerleri açıklansın” pankartı asıldı.
Moderatörlüğünü DEM Parti Halklar ve İnançlar Komisyonu Eşsözcüsü Yüksel Mutlu’nun yaptığı panele siyasetçi Gültan Kışanak, Alevi Bektaşi Federasyonu (ABF) Genel Başkanı Mustafa Aslan ve tarihçi-yazar Yalçın Çakmak konuşmacı olarak katıldı.
Siyasi parti ve sivil toplum kuruluşlarının temsilcilerinin yanı sıra Seyid Rıza’nın torunları ve çok sayıda kişinin katıldığı panel, Dersim Tertelesi’nde katledilenler anısına yapılan saygı duruşuyla başladı.
“Seyid Rıza büyük bir direniş sembolüdür”
Panelin açılışında konuşan moderatör Yüksel Mutlu, Dersim katliamının temel amacının bir halkı bütün olarak ortadan kaldırmak olduğunu belirtti. Mutlu, Seyid Rıza’nın tarihsel ve toplumsal hafızadaki yerine dikkat çekerek, “Seyid Rıza bizim için büyük bir direniş sembolüdür” dedi.
“Seyid Rıza katliamın merkezine yerleştirildi”
Tarihçi-yazar Yalçın Çakmak, Dersim’in Osmanlı döneminden itibaren devlet tarafından bir tehdit olarak görüldüğünü belirterek bölgenin Osmanlı’ya ve Cumhuriyet yönetimine boyun eğmeyen toplumsal ve inançsal yapısının hedef alındığını söyledi.
Dersim’e yönelik politikaların Osmanlı döneminden Cumhuriyet’e taşındığını ifade eden Çakmak, bölgeye düzenlenen askeri seferlere, hazırlanan raporlara ve Seyid Rıza’nın hedef haline getirilmesine dikkat çekti.
Çakmak, konuşmasında şu değerlendirmelerde bulundu:
“Dêrsim’in Osmanlı’dan beri devlet nezdinde ‘ur’ olarak görüldüğünü belirten Çakmak, Dêrsim’in Osmanlı ve cumhuriyete boyun eğmemesinin devlet açısından ‘tehlikeli’ olarak görüldüğünü söyledi. Dêrsim’in inanç yapısı ve boyun eğmeyen yapısına değinen Çakmak, ‘Dêrsim, Osmanlı ve cumhuriyet için intikamın alındığı tek bölge’ dedi.
Osmanlı döneminde Dêrsim’e çok sayıda sefer düzenleniyor. Dêrsim ele geçirilemeyince şark ve ıslahat planları devreye giriyor. Osmanlı dönemindeki siyasetin aynısı cumhuriyet döneminde de devam ediyor. Sürekli raporlar yazılıyor. Bu raporlarda bir kişi ön plana çıkıyor. O da Seyîd Rıza. Seyîd Rıza düşmanlaştırılıyor.
Peki Seyîd Rıza ne yaptı? İsyanı mı yaptı, asker mi öldürdü? Hayır. Bilakis 1933’te oğlu Bava öldürüldü. Seyîd Rıza, bunun için adalet istiyor ama dönemin Hozat kaymakamı adaleti tesis etmesi gerekirken Seyîd Rıza’nın köyünün yakılması için birilerini örgütlüyor. Artık hikaye başlıyor. Bütün hikayeye baktığımız zaman katliamın merkezine Seyîd Rıza konuluyor. Asıl hareket Seyîd Rıza’nın katledilmesinin ardından başlıyor.”
Gültan Kışanak: “Yargılamalar siyasi nitelikteydi”
Siyasetçi Gültan Kışanak, devletin demokratik bir karakter kazanması ve halka hizmet etmesi gerektiğini belirterek Dersim’e yönelik özel hukuk uygulamalarının geçmişten günümüze uzanan etkilerine dikkat çekti.
“Tunceli hukuku” olarak adlandırılan özel hukuk uygulamasının sonuçlarının hâlâ devam ettiğini söyleyen Kışanak, eşit yurttaşlık haklarının bulunmadığı bir ülkede farklı kimlik ve inanç gruplarına yönelik haksızlıkların sürdüğünü ifade etti.
Şeyh Said ve Seyid Rıza’nın yargılamalarının hukuki değil, siyasi nitelik taşıdığını belirten Kışanak, Seyid Rıza ve arkadaşlarının hangi mahkemede yargılandığının dahi bilinmediğini söyledi.
Kışanak, konuşmasında şu ifadeleri kullandı:
“Bu özel hukuk uygulaması günümüze kadar devam ediyor. Bir ülkede eğer eşit yurttaş hakları yoksa orada her türlü haksızlık olur. Şeyh Said ve Seyîd Rıza’nın yargılamaları hukuki değildi, bu yargılamalar siyasiydi. Seyîd Rıza ve arkadaşlarının yargılandığı mahkemenin adı bile muammadır. Biz halen onların hangi mahkemede yargılandıklarını bilmiyoruz.
Seyîd Rızaların yargılanmasında çıkan iddianamede aslında Dersim bölgesinin aşiret ve toplumsal yapısını iddianameye yazıp bunu bir suçmuş gibi saydılar. Bugünkü yargılamalara da baktığımız zaman aynı durum var. Yani burada bir halk, inanç ve kimlik yargılanıyor. ‘Sen benim istediğim gibi yaşayacaksın, benim sana verdiğim dili, kimliği yaşayacaksın’ diyorlar. Bu dayatmalar halen de devam ediyor.”
“Barışın en önemli konusu yüzleşme ve hakikat”
Barış süreci kapsamında Alevilerin kaygılarının bulunduğunu belirten Kışanak, barışın kalıcı hale gelebilmesi için geçmişte yaşanan katliamlarla yüzleşilmesi gerektiğini söyledi.
Dersim Tertelesi’nde yaşamını yitirenlerin mezar yerlerinin açıklanmasının öncelikli taleplerden biri olduğunu vurgulayan Kışanak, devletin geçmişte yaşananlarla yüzleşerek gerçek bir özür dilemesi gerektiğini ifade etti.
Kışanak, binlerce insanın “Kürt isyanı” adı altında katledildiğini ancak bu kişilerin mezar yerlerinin hâlâ bilinmediğini belirterek şöyle konuştu:
“Barışın en önemli konusu yüzleşme ve hakikat. Hakikatle yüzleşip gerçek bir özür dilenmesi gerekiyor. Bizim hepimizin öncelikli talebi mezar yerlerinin belli olması. ‘Kürt isyanı’ adı altında binlerce insan katledildi, bu insanların hiçbirinin mezar yerleri belli değil.
Barış uzun bir süreç. Bu yolda önemli bir konu katliamlarla yüzleşip özür dilenmesi ve bunun mücadelesini veriyoruz. Çünkü biz bir daha kimse idam sehpasına gitsin istemiyoruz. Özür dilenmezse tarih bir daha fırsatı çıkarsa yaparız anlamı çıkartıyor.”
Mustafa Aslan: “Dersim’i tehlikeli gören anlayış sürüyor”
Panelde son olarak söz alan Alevi Bektaşi Federasyonu Genel Başkanı Mustafa Aslan, Alevi toplumunun yaşadığı bölgelerde nefret ve kin politikalarının varlığını sürdürdüğünü söyledi.
Dersim coğrafyasını geçmişte tehlikeli gören anlayışın bugün de devam ettiğini belirten Aslan, 4 Mayıs 2026’da Dersim Tertelesi’nin yıl dönümünde yaşananlara dikkat çekti.
Anma etkinlikleriyle aynı gün bazı Dersim ocaklarının mensuplarının hükümet tarafından kurulan Alevi Bektaşi Kültür Merkezi’nin toplantısına katıldığını belirten Aslan, bu durumu geçmişte Seyid Rıza’yı hedef alan zihniyetin devamı olarak değerlendirdi.
Aslan, konuşmasında şu ifadeleri kullandı:
“En taze örneği 4 Mayıs 2026’da tertelenin yıl dönümünde yaşadık. Biz tertelede yaşamını yitirenleri anmak için ordayken Dersim’in ocak evlatlarının bazıları da hükümetin kurduğu Alevi Bektaşi Kültür Merkezi’nin toplantısındaydı. O gün Seyid Rıza’yı çıban gösteren zihniyetle bu zihniyet aynı.
Sêyid Rıza ‘ben Aleviyim, inancımı yaşamak istiyorum. Bunu değiştirmezsiniz’ diyor. Biz maalesef onların bize bıraktıklarına sahip çıkamıyoruz. O gün makbul Kürt, Alevi yetiştirmeye çalışanlar bugün de aynı politikayı sürdürüyor.
Biz kendimize sahip çıkmalıyız, örgütlü mücadeleden kaçınmak, demokrasi için mücadele etmemekten kaçmanın bir kurtuluş olmadığını anlamalıyız. Çünkü devlet senin Alevi olduğunu unutmaz.”
Panel, katılımcıların konuşmacılara yönelttiği soruların yanıtlanmasının ardından sona erdi.
