Antalya’daki Birleşmiş Milletler İklim Zirvesi COP31’de devletler, karbon salımını azaltmayı tartışıyor. Birleşmiş Milletler’in ActNow kampanyası ise, sağlıklı bir dünya için bireylere evde enerji tasarrufu yapmayı, bisiklet kullanmayı, daha az seyahat etmeyi ve daha fazla sebze tüketmeyi öneriyor.¹ Peki bir süper zengin, tek bir özel jet uçuşunu iptal etse ne kadar karbondioksit salımının önüne geçebilir?
Bir uçuş, 15 bin kilometrelik araba yolculuğu
Oxfam, yayınladığı Disaster Divide raporunda, özel jetlerin sebep olduğu karbon salımı inceledi.² Rapora göre bir özel jet, tek bir uçuşta ortalama 3,7 ton karbondioksit açığa çıkarıyor. Benzinli bir otomobilin egzozundan bu kadar karbondioksit çıkması için otomobilin İstanbul’dan yola çıkıp yaklaşık Singapur’a kadar gitmesi gerekiyor.³
Dünya ortalamasında kişi başına düşen günlük karbondioksit salımıysa aynı rapordaki hesaba göre 12,6 altı kilogram. Bu miktarla arabayla ancak İstanbul içinde Güngören’den Tuzla’ya gidilebiliyor. Başka bir hesapla, bir özel jetin iki saniyede açığa çıkardığı karbondioksit, dünyanın en yoksul yarısındaki bir kişinin bir yıllık salımından daha fazla.

Özel jetlerin bir yıllık karbon salımıyla aya kaç kez gidilir?
Oxfam’ın hesabına göre dünyadaki özel jetler 2025 yılında toplam 16 milyon ton karbondioksit saldı. Bu sayıyı anlamlandırmak için İstanbul’un değil, dünyanın dışına çıkmak gerekiyor. Benzinli bir otomobille Ay’a gidip dönmek mümkün olsaydı, dünyadaki özel jetlerin bir yılda saldığı miktara ulaşmak için aya 84 bin kere gidip dönmek gerekirdi.

En zengin yüzde 1, en yoksul yarının kaç katı karbon salıyor?
Enerji tüketimin tamamına bakınca aradaki fark başka bir boyuta taşınıyor. Oxfam’ın 2023 verilerine göre, en zengin yüzde birin içindeki bir kişinin yıllık karbondioksit salımı yaklaşık 75 ton. Dünya nüfusunun en yoksul yarısında bu miktar 800 kilo. Aradaki fark yaklaşık 94 kat.
Bu fark aşırı sıcaklara da yansıyor. Dünyanın en zengin binde birlik kesiminden bir kişinin salımlarının aşırı sıcakların görülme olasılığına katkısı, dünya ortalamasının 125 katı. En yoksul yarıdan bir kişiyle kıyaslandığında fark 400 kata yaklaşıyor.
BM’nin ActNow kampanyası, otomobil yerine bisiklete binmeyi ve daha az uçmayı öneriyor. Oxfam verileriyse başka bir soruya işaret ediyor: Gezegeni kurtarmak için, kimin nelerden vazgeçmesi bekleniyor?
Kaynakça:
- Oxfam International. (2026). Disaster Divide.
- Birleşmiş Milletler. Actions for a Healthy Planet. ActNow.
- ABD Çevre Koruma Ajansı (EPA). Greenhouse Gas Emissions from a Typical Passenger Vehicle.



