Kürtçeye karşı devrede olan sansür sadece toplumsal yaşamda değil, dijital platformlarda da yaşanıyor. Bu platformların başında ise müzik programları geliyor. Buna karşı Kürtçe müziği tek çatı altında toplamayı hedefleyen bağımsız dijital arşiv StêrkCloud, 4 Kasım’da yayın hayatına başladı.
“Dengê me çeka me ya herî mezin e (Sesimiz en büyük silahımızdır)” şiarıyla dinleyicilerin karşısına çıkan platform, geniş bir müzik yelpazesine sahip. Platform içinde Govend, helbest (şiir), podcast, Pirtûkxane (Kitaplık), Hunermend (Sanatçı), Çalakî (etkinlik) ve dengbêj gibi çeşitli bölüm ve kategoriler yer alıyor. StêrkCloud‘un bir diğer özgünlüğü ise arşivi oluşturacak olan kişilerin sadece platformu kuran kişiler olmaması. Kullanıcılar, parçaları arşive ekleyebiliyor, yeniden paylaşabiliyor ve bağlantısını kopyalayabiliyor.
Kolektif emekle kurulan Stêrkcloud’un editör ekibinde bulunan Ciwan Çelik, çalışmalarını Mezopotamya Ajansı’na (MA) anlattı.
‘Cevabımız kültürel öz savunma’
StêrkCloud’un bir ihtiyaçtan değil, özgün ve kompleks bir dışlanmadan doğduğunu ifade eden Çelik, “StêrkCloud çalışmasına başlamadan önce, büyük dijital platformlarda şehitlerimizin seslerini tek bir profilde toplamak ve bir arşiv oluşturmak istemiştik. İzin vermediler. Şarkılarımız kabul edilmedi. Kimi zaman arka plandaki müziği bahane ettiler, kimi zaman içeriğin platforma uygun olmadığını söylediler. Baktığınızda yüz yıldır inkar ve imhayla yüz yüze olan bir halkın sesi dijital dünyada da aynı muameleye tabi tutuluyordu. Biz de şunu söyledik: Hafızamızı, mêjû’muzu, yani tarihimizi bizi yok sayan bir sisteme emanet etmeyeceğiz. Kendi platformumuzu kendimiz yaratacağız. 8 aylık emeğin ardından ilk stranı bu yılın başında yükledik. Ve 23 Ağustos’ta arşivimizi halkımıza açtık. 8 ay boyunca gece gündüz, tamamen gönüllü emekle çalıştık. Hala her gün emek vermeye devam ediyoruz; bu bir oldu-bitti işi değil. Siteyi özgür yazılımla, sıfırdan kendimiz yazdık. Belki de bizi en çok tatmin eden şey bütün bunları hiçbir şirkete, hiçbir fona yaslanmadan, kendi ellerimizle yaratmamış olmamızdı. En zor aşama arşivin kendisiydi. Bu sesler inanılmaz dağınıktı. Kimi silinmiş, kimi kötü kaydedilmiş, bazı parçaların hangi arkadaşa ait olduğu bile kestirilemiyordu. Onları bulduk, ayıkladık, adlarını tek tek düzelttik. Yanlış anlaşılmak istemeyiz: Bir şehit arkadaşın adını doğru yazmak bizim için teknik bir ayrıntı değil, ahlaki-politik bir sorumluluktur” diye belirtti.
Yayına başladıkları andan itibaren kendilerini susturmak isteyen saldırılarla karşı karşıya kaldıklarını belirten Çelik, “Yapılan saldırılara karşı geri adım atmadık. Bu tempoyu daha da yükselterek ilerleyeceğiz. Çünkü bu platformlar tarafsız değil. Kapitalist modernitenin kültür endüstrisi ve ‘meta’ gerçekliği bunu zorunlu kılıyor. Bu düzende, bir halkın ezgisi ya pazarda satılık bir mala çevrilir ya da görünmez kılınarak işlevsizleştirilir. Şarkılarınız, arşivleriniz, saatlerce, günlerce, yıllarca verdiğiniz emek; faşist devlete ait herhangi bir resmi kurumun tek bir şikâyetiyle platformdan kaldırılabiliyor. Kürt halkı için bu uzakta olan veya soyut bir tehlike değil. Dilimiz yıllarca yasaklandı, kasetlerimiz toplatıldı, sanatçılarımız sürgüne gönderildi. Bugün aynı inkar dijital alanda, algoritmalar ve ‘topluluk kuralları’ eliyle sürdürülmeye devam ediyor. Bizim buna karşı cevabımız kültürel öz savunma oldu. kendi değerlerini kendi kurumlarınla korumak” ifadelerini kullandı.
“Abdullah Öcalan’ın kapitalist moderniteye karşı demokratik modernite olarak tanımladığı gerçekliği kendi alanımızda yaratmaya çalıştık” diyen Çelik, “StêrkCloud’u kurarken üç hedefimiz vardı. Birincisi bağımsızlık: kimsenin bizi susturamayacağı bir alan. İkincisi kalıcılık: silinmeye karşı korunan bir arşiv. Üçüncüsü erişim: Kürdistan’ın dört parçasında, diasporada, sansür altında yaşayan herkesin bu seslere ulaşabilmesi. Bu hedeflerin her biri somut bir karara dönüştü. Arşiv Kurmancî, Türkçe ve İngilizce açık. Erişimi engellenenler için Tor ağı üzerinden ulaşılabilen ayrı bir adresimiz var. İnternetin kesildiği ya da yavaşlatıldığı yerler için şarkılar indirilip internetsiz dinlenebiliyor. Telefon ve bilgisayar uygulamalarımız da ücretsiz ve erişilebilir” dedi.
‘Kürtçe ve devrimci müzik faşist kuşatma altında’
Kürtçe ve devrimci müziğin ana akım platformlarda faşist bir kuşatma altında olduğunu vurgulayan Çelik, “Telif bahanesiyle kaldırılan kayıtlar, ‘topluluk kuralları’ denilerek kapatılan hesaplar, ülke bazında getirilen erişim engelleri… Bunlar tek tek olaylar değil, bir devlet politikasının parçası. Bunu biz de yaşadık. 14 Kasım’da StêrkCloud’un Instagram hesabı Türkiye’den erişime kapatıldı. Hesap silinmedi, ama Türkiye’deki halkımız artık onu göremiyor. Bir müzik arşivinin tanıtım hesabı bile tehlikeli görüldü. Bu bize bir kez daha gösterdi ki kendi platformun olmayınca, orada kalıcı da değilsin. Başkasının alanında var olan bir ses, her an o alanın sahibinin iznine bağlıdır. Kendi platformumuzu kurmak, sesimizin geleceğini kendi elimize almaktır. Telif konusunda duruşumuz açık. Bu kayıtların hakkı sanatçılarına ve ailelerine aittir. Sitemizde de böyle yazıyor. Biz hiçbir hakkı sahiplenmiyoruz. Bir hak sahibi kaydıyla ilgili bize ulaşırsa, onunla doğrudan konuşuruz. Kapımız açık. Ama dengbêjlerin yüzyıllardır taşıdığı stranları, dağlarda, özgür alanlarda söylenen stranları, şehitlerimizin bize bıraktığı sesleri, onları silmeye hazır şirketlerin insafına da bırakmıyoruz. Bu sesler bir halkın toplumsal hafızasıdır. Biz bu hafızayı daima koruyacağız” ifadelerini kullandı.
4 bin 111 parça var
Çelik, sözlerini şöyle noktaladı: “Bu tercih, projenin politik duruşunun ta kendisi. Bunu saklamıyoruz. Müzik bizim için bir meta değil. Bir halkın direnişinin, yasının, sevincinin kaydıdır. Kapitalist sistem kültürü de alınıp satılan bir mala dönüştürüyor. Biz tersini yapmaya emek ediyoruz. Müziği halkın ortak alanına geri veriyoruz. Devletin değil, plak şirketlerinin değil, halkın alanı. Herkes ücretsiz dinliyor, herkes katkı sunabiliyor. Bu alanı ayakta tutan şey para değil, gönüllü emektir. Arşive her gün yeni sesler ekleyen, adları düzelten, sözleri yazan, hiçbir karşılık beklemeden çalışan bir kolektifiz. Bu emeğin kendisi de bizim için politik bir duruştur. Bugün StêrkCloud’da 4 bin 111 parça var. Bunların 880’i, 361 şehidimizin kendi sesi. Arşivin esas kalbi orası zaten. Dağda, alanlarda söylenmiş, bir kısmı neredeyse kaybolmuş sesler. Toplamda üç yüz saati aşan bir ses arşivinden söz ediyoruz. Dinleyici burada dengbêj geleneğini, helbesti yani sesli şiiri, govend müziğini ve devrim şarkılarını buluyor. Dengbêjlik, dilimizin yasaklandığı dönemlerde bile halkın tarihini kuşaktan kuşağa sözle taşıdı. Onu kayıt altına almak, bizim için tarihi kayıt altına almak demek. Ve bu arşiv yaşıyor. Her hafta yüzlerce yeni parça ekleniyor. Bugün 600 üyemiz var. Her gün ortalama iki yüze yakın insan bu sesleri dinliyor; son bir ayda yaklaşık 80 bin dinleme yapıldı. Toplamda ise 150 bin dinlenmeye ulaştık. Bunu tek bir reklam vermeden, hiçbir şirkete dayanmadan, halkımızın bizi sahiplenmesiyle başardık. Arşivi büyütmeye devam edeceğiz, Bir de çağrımız var. StêrkCloud bizim değil, hepimizin. Bir telefonunuz ya da bilgisayarınız varsa, bu arşive müzik ekleyerek onu bizimle birlikte büyütebilirsiniz.”
(MA)



