Uluslararası Af Örgütü, Kuzey ve Doğu Suriye’de IŞİD bağlantılı gözaltı merkezlerinin Suriye yetkililerine devredilmesinin ardından, insan haklarına uygun yargılama ve sivillerin korunması çağrısı yaptı.
Uluslararası Af Örgütü Orta Doğu ve Kuzey Afrika Bölgesel Direktör Yardımcısı Kristine Beckerle, Suriye’deki geçiş hükümetinin yetkilileri ve Suriye Demokratik Güçleri’nin (SDG) koordineli biçimde gözaltı merkezlerinde insan haklarına uygun bir tarama süreci yürütmesi gerektiğini belirtti.
Beckerle, “Kimin yargılanacağı, kimin iade edileceği ve kimin serbest bırakılacağı titizlikle belirlenmeli. Yerel yargılamalar uluslararası adil yargılama standartlarına uygun ve ölüm cezası uygulanmadan yapılmalı” dedi.
‘IŞİD tarafından işlenen suçların kanıtları korunmalı’
Beckerle, IŞİD’in işlediği suçların kanıtlarının korunmasının önemine işaret ederek, şunları söyledi:
“Suriye yetkilileri ile Kuzey ve Doğu Suriye Özerk Yönetimi aynı zamanda acilen IŞİD tarafından işlenen uluslararası hukuk suçlarının kanıtlarını emniyete almalı ve korumalı. Katliam alanları ve toplu mezarlar ve gözaltı merkezlerindeki yazılı belgeler de buna dahildir. Geride bırakılan suç kanıtları, IŞİD tarafından kaybedilen Suriyelilerin akıbetinin ve nerede olduklarının belirlenmesinin yanı sıra savaş suçları ve insanlığa karşı işlenen suçlar da dahil uluslararası hukuk suçlarının faillerinin soruşturulması ve yargılanması açısından da elzem.”
Bölgede tekrarlayan çatışmaların siviller üzerinde yıkıcı bir etki yarattığını vurgulayan Af Örgütü, “Son dönemdeki çatışmaların tüm taraflarına yaptığı, uluslararası insancıl hukuk yükümlülüklerine bağlı kalma ve Suriye’deki bir diğer siyasi kırılmanın bedelini sivillere ödetmeme çağrısını yinelemektedir” dedi.
Af Örgütü, çatışmaların arka planını yayımladı
Uluslararası Af Örgütü, çatışmaların ve gözaltı kamplarındaki durumun detaylarını içeren bir arka plan raporuna da açıklamada yer verdi:
“Beşar Esad hükümetinin Aralık 2024’te düşmesinin ardından SDG, Suriye’nin kuzeydoğusunun büyük bir bölümünü kontrol etmeye devam etti. Aralık 2025’te ve Ocak 2026’da Halep’te, Suriye yetkilileri ile SDG arasında çatışmalar meydana geldi. En az 20 sivil öldürüldü ve yaralandı.
Ocak ayı ortasında Cumhurbaşkanı Ahmed Şara, Suriye’deki Kürtlerin haklarına ilişkin 2026 Yılı 13. Kararnamesi’ni yayımladı ve 18 Ocak’ta SDG komutanı Mazlum Abdi ile sivil yönetim, sınır kapıları, güvenlik entegrasyonu ve IŞİD ile bağlantılı gözaltı merkezlerinin devletin kontrolüne geçmesi konularını kapsayan bir anlaşma yapıldığını duyurdu.
Anlaşma 19 Ocak’ta çöktü ve çatışmaların tekrar başlamasına yol açtı. Altyapı da dahil sivil yapıların hasar gördüğü ve yıkıldığı bildirildi. BM verilerine göre, yaklaşık 11 bin kişi, çatışmalar nedeniyle veya gerilimin daha da artması endişesiyle Haseke vilayetinin Kamışlı kentine göç etti. 20 Ocak’ta, dört günlük ateşkes anlaşması ilan edildi ancak yer yer çatışmaların devam ettiğine ilişkin bilgiler verilmektedir.
20 Ocak’ta Suriye yetkilileri, IŞİD ile bağlantılı oldukları düşünülen kişilerin tutulduğu bazı gözaltı merkezlerinin ve El Hol kampının kontrolünü ele geçirdi. Kuzey ve Doğu Suriye Özerk Yönetimi, kuzeydoğu Suriye’deki diğer kampları ve gözaltı merkezlerini kontrol etmeye devam etmektedir.
2024 yılında, Uluslararası Af Örgütü, kuzeydoğu Suriye’deki gözaltı kamplarında ve merkezlerinde tutulan, aralarında Suriyelilerin, Iraklıların ve diğer yabancı uyruklu kişilerin de bulunduğu on binlerce erkek, kadın ve çocuğun durumuna ilişkin bir rapor yayımladı. Alıkonulanlar arasında, IŞİD tarafından işlenen suçların failleri ve IŞİD’in kaçırdığı kişiler de dahil bu suçlara maruz bırakılanların yanı sıra hiçbir silahlı grupla bağlantılı olmayanlar da yer almaktadır. Bu kişiler muhtemelen hayatta kalan yüzlerce Ezidi ve IŞİD tarafından kaçırılan diğer azınlıkların üyelerini de kapsıyor. 2025 yılında, Uluslararası Af Örgütü, Suriye hükümetini, özerk yetkilileri, ABD öncülüğündeki koalisyonu ve BM’yi acilen, bu krizle ilgili zaten son derece gecikmiş olan çözümleri belirlemeye çağırdı.”
