Minik yengeçlerin, mikroplastikleri emip ortadan kaldırarak gezegeni temizlemede “fark edilmemiş bir rol” oynadığı ortaya çıktı.
Global Change Biology dergisinde yayımlanan yeni bir çalışma, Kolombiya’nın kuzey kıyısındaki yoğun biçimde kirlenmiş bir mangrov ormanında yaşayan kemancı yengeçleri (fiddler crabs) inceledi.
Bir ‘post-it’ notunun genişliğinden daha büyük olmayan bu yengeçlerin yaşadığı bölgede, yıllar süren kentsel ve tarımsal genişleme mangrov ekosistemlerini tahrip etmiş ve dünyanın en yüksek plastik kirliliği seviyelerinden bazıları ortaya çıkmış durumda.
Buna rağmen araştırmacılar, bu eklembacaklıların “gayet iyi durumda” olduğunu ve tortulardaki küçük plastik parçacıkları büyük miktarlarda yutup parçalayabildiklerini tespit etti. “Ekosistem mühendisi” olarak bilinen bu yengeçler, plastikleri birkaç gün içinde parçalayabiliyor; bu süreç güneş ışığı ve dalgaların etkisinden çok daha hızlı gerçekleşiyor.
Kemancı yengeçler mikroplastiklere nasıl uyum sağlıyor?
Bilim insanları daha önce laboratuvar ortamında kemancı yengeçlerin plastik yuttuğunu göstermişti. Ancak bu çalışma, yengeçlerin doğal ortamda plastikten kaçınıp kaçınmadığını ya da plastik varlığına uyum sağlayıp sağlamadığını inceleyen ilk araştırma olma özelliğini taşıyor.
Turbo ve Medellín’deki Antioquia Üniversitesi, Exeter Üniversitesi ve Deniz Bilimleri Mükemmeliyet Merkezi (CEMarin)’nden araştırmacılar, kentsel bir mangrov alanında beş adet birer metrekarelik alan belirledi. Bu alanlara, UV ışık altında parlak renkler yayan polietilen mikroküreler içeren 100 mililitrelik çözeltiler püskürtüldü.
Bu işlem 66 gün boyunca tekrarlandı; ardından toprak örnekleri ve 95 yengeç incelendi.
Çalışmanın başyazarı Prof. Jose M. Riascos, “Mikrokürelerin başlıca organlar arasında nasıl dağıldığını ve yengecin mikrokürelerle etkileşiminin, bunların fiziksel olarak daha küçük parçalara ayrılmasına yol açıp açmadığını anlamak istedik,” diyor.
Araştırma, yengeçlerin bünyelerinde, tortullarda ölçülen düzeyin 13 katı yoğunlukta mikroplastik biriktirdiğini ortaya koydu. Bu parçacıklar yengecin organlarında eşit dağılmıyordu; en yüksek miktar arka bağırsakta bulundu.
Mikroplastiklerin önemli bir kısmının süreç içinde daha da parçalandığı saptandı. Ekip, yengecin özel öğütücü sindirim sistemi ile plastik parçalayıcı bakterilerin bu süreçte etkili olabileceği sonucuna vardı.
Ayrıca, dişi yengeçlerde parçalanmış plastik parçacıklarına rastlama olasılığının erkeklere kıyasla daha yüksek olduğu belirtildi.
Mikroplastikler kemancı yengeçlere zarar veriyor mu?
Araştırmacılar, kemancı yengeçlerin bu dikkat çekici yeteneğinin bir bedeli olabileceği uyarısında bulunuyor. Yengeçlerin mikroplastikleri parçalama süreci, potansiyel olarak zararlı nanoplastiklerin dokularına salınmasına ve buradan besin zincirine karışmasına yol açabilir.
Bu durum, ortaya çıkan mikroplastik parçacıklarının kemancı yengeçlerin sağlığını olumsuz etkileyip etkilemediğinin ve bu parçacıkların yırtıcılarına aktarılıp aktarılmadığının anlaşılması için daha fazla araştırma yapılmasının önemini ortaya koyuyor.
Bilim insanları, mikroplastiklerin sağlığı tam olarak nasıl ve ne ölçüde etkilediğini henüz bilmiyor. Ancak çok sayıda çalışma, mikroplastiklere maruz kalmanın kanser, solunum problemleri ve kalp krizi gibi ciddi sağlık sorunlarıyla olası bağlantılarına dikkat çekiyor. (Euronews)
