Bülent Bilmez ve Cemal Taş’ın kaleme aldığı Dersim Kırımı Envanteri: Dokuz Örnek Vaka ve Mekân kitabı İletişim Yayınları tarafından Şubat 2026’da yayımlandı. Kitap, 1937-1938 yıllarında Dersim’de yaşanan büyük toplumsal travmanın sınırlı bir bilançosunu ortaya koymayı amaçlıyor.
Çalışma, Dersim’de yaşananları dokuz örnek vaka ve mekân üzerinden incelerken okuyucular için 1921 Koçgiri Harekâtı’ndan 1947’ye uzanan kısa bir kronoloji de sunuyor.
Otuz yılı aşkın süredir yürütülen Dersim araştırmalarına dayanan saha çalışmaları ile İstanbul Bilgi Üniversitesi’nde yürütülen bir proje kapsamında hazırlanan ve 120’den fazla katliam yerini içeren rapor, kitabın temel kaynaklarından biri olarak gösteriliyor.
‘Somut bilgiye dayalı envanter çalışması’
Kitabın tanıtım metninde, resmî tarihte “isyan” olarak adlandırılan, yerel hafızada ise “Tertele” olarak anılan 1937-1938 olaylarının somut verilerle ele alındığı belirtiliyor. Çalışmanın, genellemeci yaklaşımların ve hamasi söylemlerin ötesine geçerek Dersim ’38 araştırmalarındaki envanter eksikliğini gidermeyi hedeflediği ifade ediliyor.
Bilmez ve Taş’ın çalışması, mikro tarih yaklaşımıyla olay mahallerine, mağdurlara ve saha araştırmalarına dayanarak Dersim’de yaşananlara dair “somut olgusal bilgiye” dayalı bir çerçeve sunmayı amaçlıyor.
Kitapta yalnızca tanıklıklar değil; ağıtlar, eski ve güncel fotoğraflar, tespit edilebilen mağdurlar ile dönemin resmî görevlilerine ilişkin bilgiler de yer alıyor. Çalışma, Dersim ’38 üzerine tarihsel yüzleşme ve onarıcı adalet tartışmalarına katkı sunabilecek bir başvuru kaynağı olarak değerlendiriliyor.
Yazarlar hakkında
Prof. Dr. Bülent Bilmez, lisans eğitimini ODTÜ Ekonomi bölümünde tamamladı. Doktorasını Berlin Humboldt Üniversitesi Modern Önasya İncelemeleri bölümünde yaptı. Almanya, Arnavutluk, Kosova, Bulgaristan, İngiltere ve Türkiye’de çeşitli üniversitelerde öğretim üyeliği ve araştırmacılık yaptı. 2005 yılından bu yana İstanbul Bilgi Üniversitesi Tarih bölümünde öğretim üyesi olarak görev yapıyor. Bilmez’in Osmanlı-Türkiye demokrasi tarihi, dil hakları ve Dersim çalışmaları üzerine çeşitli kitapları ve makaleleri bulunuyor.
Cemal Taş ise Dersim’de doğdu. Dersim’in yerel tarihi, dili ve kültürü üzerine saha araştırmaları yürüttü. İstanbul Tuncelililer Derneği’nin kuruluş çalışmalarında yer aldı ve uzun yıllar yöneticilik yaptı. Dersim dergisinin yayın kurulunda görev aldı. Munzur Kültür ve Doğa Festivali başta olmak üzere çeşitli kültürel projelerde aktif rol üstlendi. Taş’ın film ve belgesel çalışmaları ile yayımlanmış altı kitabı bulunuyor.
