Bilim insanları, şimdiye kadar elde edilen en eski köpek DNA’sını Türkiye’de yer alan Karaman Pınarbaşı arkeolojik alanında bulunan bir kafatası parçasında tespit etti. Yaklaşık 15 bin 800 yıl öncesine tarihlenen dişi yavru köpeğin, görünüm olarak küçük bir kurdu andırdığı belirtildi.
Araştırmaya göre bu bulgu, daha önce 10 bin 900 yıl olarak bilinen en eski köpek DNA’sı kaydını önemli ölçüde geriye çekti.
Bilim insanları, bu bulguların Batı Avrasya’da yaşayan avcı-toplayıcı insan topluluklarıyla birlikte varlık gösteren erken bir evcil köpek popülasyonuna işaret ettiğini belirtti. Bu köpeklerin genetik izlerinin günümüz köpeklerinde hala görülebildiği ifade edildi.
Köpeklerin, Buzul Çağı’nda yaşayan gri kurtlardan (Canis lupus) evcilleştirildiği bilinse de, bu sürecin ne zaman, nerede ve neden gerçekleştiği halen netlik kazanmış değil. Araştırmacılar, bu belirsizliğin en önemli nedenlerinden birinin, eski kemik kalıntılarında köpeklerle kurtları ayırt etmenin zorluğu olduğunu vurguladı.
Bilim insanları, köpeklerin büyük olasılıkla iki farklı gri kurt türünün karışımından evrimleştiğini düşünüyor. Ancak köpeklerin kurtlardan tam olarak ne zaman ayrıldığı, fosil kalıntılarının ayırt edilmesinin zorluğu nedeniyle uzun süredir netlik kazanamıyordu.
Francis Crick Institute’nden genetikçi Pontus Skoglund, köpeklerin kökeninin bilim dünyası için hala “ilgi çekici bir gizem” olduğunu belirtti.
Köpekler Avrupa’ya nasıl yayıldı?
Nature dergisinde yayımlanan iki ayrı çalışmada, Avrupa genelinden elde edilen 216 köpek ve kurt kalıntısının genetik analizi yapıldı. Bu analizler, köpeklerin kıta genelinde nasıl yayıldığını ortaya koydu.
Son çalışmada, Natural History Museum ve Almanya’daki Ludwig Maximilian Üniversitesi’nden bilim insanlarının yer aldığı ekip, İngiltere’deki Gough’s Cave ve Türkiye’deki Pınarbaşı’ndan elde edilen son derece parçalanmış kemikleri inceledi. Analizler, Pınarbaşı’ndaki 15 bin 800 yıllık örnek ile Gough’s Cave’deki 14 bin 300 yıllık kalıntının kesin olarak evcil köpeklere ait olduğunu ortaya koydu. DNA verilerinin büyük ölçüde benzer olması, köpeklerin Avrupa ve Batı Asya’ya hızla yayıldığını gösterdi.
İngiltere’nin güneybatısında bulunan ve 14 bin 300 yıl öncesine tarihlenen DNA örnekleri, köpeklerin Avrupa’ya oldukça erken dönemde yayıldığını gösterdi.
Pınarbaşı’ndaki köpeklerin beslenme düzeni insanlarla benzer
Araştırmada, farklı yaşam biçimlerine sahip avcı-toplayıcı toplulukların köpeklerle benzer ilişkiler kurduğu da belirlendi. Pınarbaşı’nda insanların balık ve küçük kuşlarla beslendiği, Gough’s Cave’de ise kara avcılığının öne çıktığı kaydedildi. Buna rağmen her iki bölgede de köpeklerin, insanlar gibi ritüel biçimde gömüldüğü ve benzer besinlerle beslendiği tespit edildi.
Gough’s Cave’de bulunan köpek kafatasında süsleme amaçlı açılmış delikler dikkat çekerken, Pınarbaşı’nda köpek kalıntılarının insan mezarlarının üzerine bilinçli şekilde yerleştirildiği belirlendi.
İkinci araştırma ekibi ise yüzlerce örneği inceleyerek Avrupa’daki avcı-toplayıcı topluluklarla birlikte yaşamış en az 14 erken dönem köpeği tanımladı.
İnsanlarla ilişkileri
Araştırmacılar, Buzul Çağı’nda yaşayan insanların köpeklerle kurduğu ilişkinin tam olarak neye dayandığını kesin olarak belirleyemiyor. Ancak köpeklerin beslenmesinin maliyetli olması, bu hayvanların işlevsel bir rol üstlendiğine işaret ediyor.
Uzmanlara göre köpekler avcılıkta yardımcı olmuş ya da koruma amacıyla kullanılmış olabilir. Ayrıca çocukların yavru köpeklerle oynadığı ve insanlar ile köpekler arasında duygusal bir bağ oluştuğu da düşünülüyor.
Bu bağın bir diğer kanıtı ise Pınarbaşı’nda yavru köpeklerin insan mezarlarının üzerine gömülmüş olarak bulunması.
Uzmanlara göre bu keşif, insanlık tarihinin en eski ve en güçlü bağlarından birinin düşündüğümüzden çok daha derinlere uzandığını gösteriyor.
Köpekler erken dönem toplumları için önem taşıyordu
Araştırmalar, Avrupa ve Orta Doğu’ya yayılan bu erken köpek popülasyonunun tek bir genetik gruba ait olabileceğini ortaya koyarken, köpeklerin farklı insan toplulukları arasında değiş tokuş edildiğini ve erken dönem toplumlar için önemli bir role sahip olduğunu gösterdi.
University of East Anglia’da öğretim görevlisi Anders Bergström, elde edilen bulguların köpeklerin ilk olarak Avrupa’da evcilleştirildiği ihtimalini zayıflattığını ve bu sürecin Asya’da gerçekleşmiş olabileceğine işaret ettiğini kaydetti.
Bulguların, köpeklerin evcilleştirilme sürecine ilişkin araştırmaları yeniden şekillendirdiği değerlendiriliyor.
