ABD Başkanı Donald Trump’ın Gazze barış planı çerçevesinde ikinci aşamaya geçildi. İsrail ordusu ve Hamas’ın geçen yılın Ekim ayında onayladıkları planın ikinci aşaması, Hamas’ın silahsızlandırılmasını ve iki milyondan fazla insanın yaşadığı Gazze Şeridi’nde idarenin teknokratlardan oluşan bir heyete devredilmesini öngörüyor.
Süreçte ikinci aşamaya geçildiğini bizzat ABD Başkanı Donald Trump’ın Ortadoğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff duyurdu.
Witkoff sosyal medyadan paylaştığı mesajda, Hamas’tan hâlâ elinde bulunan son rehinenin cenazesini teslim etmesini beklediklerini, bunu yapmazsa örgütün “ağır bedeller ödeyeceğini” söyledi. Witkoff; Mısır, Türkiye ve Katar’a da arabulucu rollerinden ötürü teşekkür etti.
Hamas: Gazze’nin idaresini devretmeye hazırız
İkinci aşama kapsamında Hamas’ın Gazze Şeridi’nin yönetimini Filistinli teknokratlardan oluşacak bir heyete bırakması ve silahsızlanması gerekiyor.
Hamas’ın üst düzey isimlerinden Basem Naim, planda ikinci aşamaya geçilmesini “bağımsız bir Filistin devleti kurulması yolunda bir adım” diye nitelendirerek “Bu adım, ateşkesin pekiştirilmesi, savaşa dönüşün önlenmesi, felaket boyutundaki insani krizin ele alınması ve kapsamlı yeniden inşa sürecine hazırlanılması açısından hayati önemdedir” dedi.
Hamas’ın Gazze Şeridi’ndeki mevcut hükümeti feshederek idareyi geçiş komitesine devretmeye hazır olduğunu belirten Naim, örgütün silah bırakması ya da Hamas’a bağlı sivil memurların durumunun ne olacağına ise değinmedi.
Benyamin Netanyahu: ‘Sembolik bir adım’
İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu ise Witkoff’un duyurusunu “sembolik bir adım” diyerek geçiştirdi. Netanyahu’nun bu tutumu, ikinci aşamanın uygulanmasına dair soru işaretlerini artırdı.
İsrail Başbakanı bu açıklamayı, cenazesi hâlâ Gazze’de bulunan son İsrailli rehinenin ailesi ile görüşmesi sırasında yaptı. Netanyahu, İsrailli polis memuru Ran Gvili’nin ailesine, oğullarının geri getirilmesinin hâlâ en öncelikli meselelerden biri olduğunu söyledi.
İkinci aşama ile Gazze’de ne değişiyor?
Trump’ın planının ikinci aşaması kapsamında Gazze Şeridi’nde yönetimi Hamas’tan devralacak 15 üyeli bir teknokratlar heyeti oluşturuldu.
Arabulucu ülkelerin yaptıkları ortak açıklamaya göre, oluşturulan geçici idarenin başında, uluslararası alanda muhatap kabul edilen Filistin Özerk Yönetimi’nin eski bakan yardımcısı Ali Şaath bulunuyor. Şaath, Batı Şeria’daki toprakları kontrol eden Filistin Özerk Yönetimi’nde bir dönem, Planlama Bakanlığında sanayi bölgelerinin geliştirilmesinden sorumlu bakan yardımcısıydı.
Henüz diğer üyelerin isimleri resmen duyurulmadı ancak listede özel sektörden ve sivil toplum kuruluşlarından temsilcilerin de yer aldığı belirtiliyor.
Mısırlı ve Filistinli kaynaklara göre, hem Hamas hem de Filistin Özerk Yönetimi Başkanı Mahmud Abbas liderliğindeki El Fetih hareketi, üye listesini onayladı. İsminin açıklanmaması koşuluyla uluslararası ajanslara bilgi veren bir İsrailli yetkili de geçici yönetimin üyelerinin İsrail’le koordinasyon içinde belirlendiğini söyledi.
Şaath’tan üç yılda enkazı kaldırma vaadi
Yeni dönemde Gazze’nin idaresinin başına geçecek isim olan Ali Şaath, öncelikle zorlu kış şartlarında derme çatma çadırlarda yaşayan Filistinliler için barınma koşullarının iyileştirilmesine odaklanacaklarını söyledi.
Şaath, Batı Şeria merkezli bir radyoya yaptığı açıklamada, yeniden inşa planları için ise, “Buldozerler getirip enkazı denize iter, yeni adalar, yeni topraklar oluşturursam Gazze için yeni alanlar kazanırım ve aynı zamanda enkazı temizlerim. Bu üç yıldan fazla sürmez” diye konuştu.
Şaath, önceliklerini yerinden edilen Filistinliler için geçici konutlar gibi acil yardımların sağlanması olarak açıklarken ikinci ve üçüncü önceliklerinin hayatî alt yapının yeniden tesis edilmesi ve yeniden imar olacağını kaydetti. Ali Şaath, “Gazze yedi yıl içinde geri dönecek ve çok daha iyi bir durumda olacak” dedi.
Barış Kurulu üyelerinin Davos’ta ilan edilmesi bekleniyor
Ancak planın bu aşamasına dair önemli belirsizlikler de var. Birleşmiş Milletler (BM), Gazze’nin yeniden inşa faturasının 50 milyar doları aşacağını tahmin ediyor. Sürecin yıllar alması beklenirken şu ana kadar çok az finansman taahhüt edildi.
Öte yandan ateşkese rağmen İsrail ordusu saldırıları da sürüyor.
Gazze Sağlık Bakanlığı, Ekim ayındaki anlaşmadan bu yana 450’den fazla kişinin öldürüldüğünü açıkladı. BM, ölenlerin en az 100’ünün çocuk olduğunu bildirmişti.
İkinci aşama, Gazze’de yönetimi denetlemek üzere uluslararası bir Barış Kurulu oluşturulmasını ve henüz hangi ülkelerin ne şekilde katılacağı konusunda üzerinde uzlaşıya varılamayan bir barış gücünün bölgeye konuşlandırılmasını da öngörüyor.
Ateşkesin başında Türkiye’nin de adı Gazze’ye asker gönderecek ülkeler arasında tartışılıyordu. Ancak İsrail, Türkiye’nin barış gücüne katılımına karşı çıkıyor.
15 üyeli Filistinli teknokrat hükümetini denetleyecek Barış Kurulu’nun ise 19-23 Ocak tarihlerinde yapılacak Davos zirvesi sırasında ilan edilmesi bekleniyor.
Aralarında eski ve görevdeki devlet ve hükümet başkanlarının da yer alması beklenen Barış Kurulu’nun üyelerini bizzat Trump belirleyecek. Kurulun sahadaki temsilciliğini ise Birleşmiş Milletler’in eski Ortadoğu Özel Temsilcisi Nikolay Mladenov’un üstlenmesi bekleniyor. ABD Başkanı Trump, Barış Kurulu’na kendisinin başkanlık edeceğini açıklamış, kurulun olası üyeleri arasında İngiltere’nin eski başbakanı Tony Blair’in ismini de telaffuz etmişti.
Hamas’a ne olacak?
Hamas liderleri ve diğer Filistinli gruplar, ikinci aşamaya ilişkin görüşmeler kapsamında Mısır’ın başkenti Kahire’de bulunuyor.
Mısırlı kaynaklar, Hamas’la yapılan görüşmelerde artık, grubun silahsızlandırılmasına da odaklanılacağını söyledi. Şimdiye kadar silah bırakmayı kabul etmeyen Hamas, bunu ancak bir Filistin devleti kurulduğunda yapacağını söylüyor. İsrail ise Gazze içinde daha fazla geri çekilmek için Hamas’ın silah bırakmasını şart koşuyor.
Ateşkesin 10 Ekim’de yürürlüğe girmesinden bu yana Gazze, Hamas’ın kontrolündeki bölgeler ile İsrail ordusunun yetki alanındaki bölgeleri ayıran ve “Sarı Hat” olarak adlandırılan bir çizgiyle bölünmüş durumda.
Bu arada Mısırlı diplomatlar Hamas ile El Fetih hareketini bir araya getirmeyi amaçlayan paralel görüşmeler de yürütüyor. Mahmud Abbas’ın yardımcısı Hüseyin eş-Şeyh, Gazze’deki kurumların Batı Şeria’daki özerk yönetime bağlı olması gerektiğini belirterek, “tek sistem, tek hukuk ve tek meşru silah” ilkesinin korunması gerektiğini söyledi.
İki rakip Filistinli yapı olan Hamas ve El Fetih geçmiş yıllarda birbirleriyle silahlı çatışmalar yaşamıştı. Bugün El Fetih Batı Şeria’da, Hamas ise Gazze’de varlık gösteriyor. (DW,AP,AFP,Reuters)
