İran’da 28 Aralık’ta başlayan ve kısa sürede ülke geneline yayılan protestolar sürüyor. Eylemler, başkent Tahran başta olmak üzere 27 eyalette devam ediyor. İnsan hakları örgütlerinin verilerine göre 10 gündür devam eden protestolar sırasında en az 36 kişi hayatını kaybetti.
Tahran’da ekonomik temelli başlayan protestolar toplumsal ve siyasal taleplerin iç içe geçtiği bir nitelik kazanırken, gösteriler gece boyunca devam etti. Gösterilere rejim güçlerin ateş açması nedeniyle çatışma yaşandı.
Protestoların merkezi olan Kirmanşah ve İlam’da göstericiler gece boyunca sokakları terk etmedi, nöbet tuttu.
Öte yandan resmi ve yerel kaynaklara dayanarak 11 günlük bilançoyu paylaşan HRANA, protestolar boyunca en az 36 kişinin öldürüldüğü duyurdu. Hayatını kaybeden 36 kişiden 34’ünün protestocu, ikisinin ise güvenlik güçleriyle bağlantılı olduğunu bildirdi.
HRANA ayrıca, protestolar sırasında 60’tan fazla kişinin yaralandığını, 2 bin 76 kişinin ise gözaltına alındığını duyurdu.
Protestolar 27 eyalet, 92 şehir ve 285 noktada devam ediyor.
İran’da protestolar 11. gününde: En az 36 kişi hayatını kaybetti https://t.co/Q1NZcvosZG pic.twitter.com/t61upJYPNu
— İlke TV (@ilketvcomtr) January 7, 2026
HRANA 11 günlük bilançoyu açıkladı
Tahran, Meşhed, Şiraz, Kazvin, Bender Abbas, Zencan, İlam, Babil ve Borucerd’de protestoların yapıldığı Tahran Çarşısı’nda altın, döviz ve kumaş sektörlerinde, herhangi bir resmi çağrı olmaksızın greve gidildiği bilgisi de yer aldı. HRANA’nın paylaştığı bilgiler şu şekilde:
“Eylemlerde dile getirilen talepler yalnızca ekonomik sorunlarla sınırlı kalmadı. Yönetim eleştirileri, özgürlük ve adalet talepleri de öne çıktı. Bu durum, protestoların ekonomik, toplumsal ve siyasal taleplerin iç içe geçtiği bir nitelik kazandığını gösterdi. Protestolarda güvenlik güçleri, göz yaşartıcı bomba, biber gazı, saçma ve plastik mermi kullandı. Göstericilere doğrudan müdahalede bulundu. Resmi açıklamalar ile tanık anlatımları arasında ciddi çelişkiler var. Can kayıplarına ilişkin incelemeler ise sürüyor. Hayatını kaybedenler arasında 18 yaş altı 4 genç ile 2 güvenlik görevlisi bulunuyor. Ölenler arasında Muhammedreza Kermi, Teğmen Ehsan Ağacani ve Ali Gülferuş’un isimleri açıklandı. Ayrıca çok sayıda kişinin yaralandığı bildirildi. İran resmi medyası ise 568 polis ve 66 Besic üyesinin yaralandığını, bazı yaralanmaların ateşli silah, av tüfeği ve bıçakla meydana geldiğini iddia etti.”
Tahran’da çatışma
Dün (6 Ocak) başkent Tahran’daki güvenlik güçleri ile protestocular arasında çatışma çıktı. Sosyal medyada paylaşılan görüntülerde protestocuların “Diktatöre ölüm” sloganları attığı, güvenlik güçlerinin ise biber gazı kullandığı görülüyor.
İran’ın yarı resmî Fars haber ajansı ise protestoları “fiyat artışlarına karşı sınırlı ve dağınık toplanmalar” olarak tanımladı ve polisin kalabalıkları ara sokaklara dağıttığını yazdı.
‘Hastane basıldı, protestoculara saldırıldı’ iddiası
İlâm kentinde yayımlanan ve güvenlik güçlerinin İmam Humeyni Hastanesi’ne baskın düzenlediğini gösterdiği belirtilen görüntüler, ülkede büyük tepki çekti. İnsan hakları aktivistleri, yaralı protestocuların hastanede hedef alındığını savundu.
Uluslararası Af Örgütü, Devrim Muhafızları ve özel polis birliklerinin hastaneye girerek göz yaşartıcı gaz kullandığını, camları kırdığını ve içeride bulunanlara – sağlık çalışanları dahil – şiddet uyguladığını bildirdi. ABD Dışişleri Bakanlığı’nın Farsça hesabı, baskını “açık bir insanlığa karşı suç” olarak nitelendirdi.
Cumhurbaşkanı uzlaşmacı, dini lider sert İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, İçişleri Bakanlığı’na olayları araştırmak üzere özel bir heyet kurulması talimatı verdiğini açıkladı.
Pezeşkiyan, yaptığı konuşmada ekonomik krizin büyük ölçüde hükümetin kontrolü dışında olduğunu savundu ve “zorlayıcı yöntemlerin toplumu sakinleştirmeyeceğini” söyledi.
Buna karşılık İran’ın dini lideri Ali Hamaney, protestocuların taleplerini “kısmen meşru” olarak tanımlarken, “isyancıların yerlerine oturtulması gerektiğini” söyledi ve İran’ın “düşmana boyun eğmeyeceğini” belirtti. Yargı Erki Başkanı Gulam Hüseyin Muhsini Ejei de “isyancılara karşı müsamaha gösterilmeyeceğini” açıkladı.
ABD’li Senatör Graham: İran’daki Ayetullahlara sesleniyorum, daha iyi bir yaşam isteyen halkınızı öldürmeye devam ederseniz Trump da sizi öldürecek
Graham: İran halkına yardım yolda, Orta Doğu’daki en büyük değişim olacak
ABD Senatörü Lindsey Graham, ABD Başkanı Donald Trump’ın, İran’da daha iyi bir yaşam talep eden protestoculara yönelik baskıların devam etmesi halinde İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney’i “öldüreceği” uyarısında bulundu.
Graham, Fox News’e verdiği röportajda, “Ayetullahlara sesleniyorum: Anlamanız gerekiyor; daha iyi bir yaşam isteyen halkınızı öldürmeye devam ederseniz, Donald Trump da sizi öldürecek” dedi.
Graham, “İran’da değişim geliyor” diyerek, bunun “Orta Doğu’daki en büyük değişim” olacağını söyledi.
Senatör, “İran halkına yardım yolda” diye ekledi.
İran, son haftalarda kötüleşen ekonomi ve ABD doları karşısında riyaldeki hızlı değer kaybı nedeniyle yaygın protestolarla sarsılmıştı. Protestoların ardından şiddet olayları yaşanmış, farklı şehirlerde protestocular ve polis memurları da dahil olmak üzere çok sayıda kişi hayatını kaybetmişti.
Senatörün uyarısı, Hamaney’in protestocuların taleplerinin haklı olduğunu kabul etmesi ancak isyanlara müsamaha gösterilmeyeceğini söylemesinin ardından geldi.
Hükümet, özellikle başkent Tahran’da son derece kötü bir hal alan bu durumu ele almak amacıyla esnaf temsilcileriyle birkaç tur görüşme gerçekleştirdi.
Trump, Tahran’ın protestoculara karşı ölümcül güç kullanması halinde Washington’ın protestocuların “yardımına koşacağını” söyledi; bu açıklama İranlı üst düzey yetkililerden öfkeli tepkilere yol açtı.
Protestolar
Protestolar Tahran’daki Kapalı Çarşı esnafının greve gitmesiyle başladı, kısa sürede başkentin dışına yayıldı. BBC Farsça Servisi tarafından teyit edilen görüntülerde Kerec, Hamedan, Keşm, Malard, İsfahan, Kirmanşah, Şiraz ve Yezd’de gösteriler düzenlendiği, polisin kalabalığı dağıtmak için göz yaşartıcı gaz kullandığı görüldü.
Son bir yılda tarihi dip seviyelere gerileyen riyal, yüksek enflasyonla birlikte halkın alım gücünü ciddi biçimde düştü. Enflasyonun yüzde 40’a ulaştığı ülkede, yaptırımlar, kötü yönetim ve yolsuzluk iddiaları ekonomik krizi derinleştiriyor. Protestolar, 2022’de Mahsa Jina Emini’nin gözaltında ölümüyle başlayan ve ülke genelinde yayılan protestolardan bu yana ülkede görülen en geniş çaplı eylemler. İnsan hakları örgütlerine göre 2022’deki protestolarda en az 550 kişi hayatını kaybetti, 20 bin kişi gözaltına alındı.
ABD Başkanı Donald Trump ise güvenlik güçlerinin barışçıl protestocuları öldürmesi halinde ABD’nin müdahale edebileceğini söyleyerek, “Hazır ve tetikteyiz” ifadelerini kullanmıştı. Trump, sosyal medya platformu Truth Social’da yayımladığı mesajda, “Eğer İran barışçıl protestocuları vurur, öldürürse ABD onların yardımına koşacaktır. Silahlarımız hazır ve harekete geçmeye hazırız” demişti. (Kaynak: MA/Guardian/ BBC)
