İran’da 28 Aralık 2025 tarihinde Tahran’daki Büyük Çarşı esnafının hayat pahalılığına karşı başlattığı grevle tetiklenen protestolar 17’nci gününü geride bırakmaya hazırlanırken, Tahran rejiminin ‘bilgi karartması’ yöntemiyle ülke genelinde internet erişimini kesmesi nedeniyle sağlıklı bilgi akışında sorun yaşanıyor.
Protestolarda can kaybının da hızla arttığı belirtiliyor.
Dış dünyayla kopan iletişim ve aşma yolları
Ülke tarihindeki en büyük protesto dalgalarından biri olarak kayda geçen gösteriler sırasında ülkenin dış dünyayla iletişimi, telefon ve internet dahil neredeyse tamamen kesildi.
Rejimin bu karartma hamlesine rağmen ülkenin çok sınırlı bir bölümünden hâlâ dış dünyaya fotoğraf ve video ulaştırılabildiği, hatta zaman zaman telefon görüşmeleri yapılabildiği aktarılıyor.
The Guardian’ın haberine göre Vahid Online adlı Telegram kanalında, pazartesi günü Tahran’ın güneyindeki Kahrizak’ta sokak kenarında yatan cansız bedenlere ait fotoğraflar paylaşıldı.
Pazar günü yayımlanan bir videoda ise bir cenaze töreninde “Hamaney’e ölüm” sloganlarının atıldığı görüldü.
İranlı dijital haklar uzmanı Amir Raşidi’ye göre bu görüntü ve bilgiler, Telegram proxy’leri, merkeziyetsiz mesajlaşma uygulaması Delta Chat ve Ceno tarayıcıları gibi sansürü aşmaya yönelik dijital araçlar üzerinden dışarıya aktarılıyor.
Bu sistem, alçak yörüngedeki binlerce uydu üzerinden internete bağlanan Starlink terminalleri olarak öne çıkıyor.
Son iki yılda büyük ölçekte İran’a kaçak yollarla sokulan bu terminalleri kullananların hayatlarını riske attığı belirtiliyor. Dijital haklar uzmanı Amir Raşidi’ye göre ülkede şu anda yaklaşık 50 bin Starlink terminali bulunuyor, bazı kaynaklar ise bu sayının 100 bine kadar çıktığını öne sürüyor.
Elon Musk’a ait SpaceX bünyesinde faaliyet gösteren Starlink hizmetinin kullanıcıları, 90 milyonu aşkın İran nüfusunun yalnızca çok küçük bir bölümünü oluşturuyor.
2025’te kabul edilen bir yasaya göre İran’da Starlink terminali bulundurmak, İsrail adına casusluk olarak değerlendirilebiliyor ve 10 yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılabiliyor.
Can kayıpları ve çelişkili bilgiler
Can kayıplarının hızla arttığı protestolarda bazı kaynaklara göre sayı 12 bini aştı. Ancak Libération ve Reuters gibi uluslararası haber kaynakları insan hakları örgütlerinin açıklamalarından ve verilerinden yola çıkarak can kaybı sayısını 6 bin ve 2 bin olarak duyurdu.
Reuters haber ajansına bilgi veren bir İranlı yetkili, protestolarda yaklaşık 2 bin kişinin öldüğünü kaydetti.
Aynı yetkili bu sayıya güvenlik güçlerinin de dahil olduğunu söyledi.
ABD merkezli İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı’nın (HRANA) bildirdiğine göre ise, ölü sayısı 2 bin civarında.
12 Ocak’ta Tahran yakınlarındaki bir morgdan gelen görüntülerde yaklaşık 180 ceset torbası sayıldı.
Norveç merkezli insan hakları kuruluşu IHR, en az 648 protestocunun öldürüldüğünü, bu kişilerden dokuzunun 18 yaşın altında olduğunu doğruladığını açıkladı.
Protestolarda yaklaşık 10 bin kişinin gözaltına alındığı belirtiliyor.
Görülmemiş ölçekte protestolar
Kürt kentleri de dahil olmak üzere 28 eyalette yaklaşık 300’ü aşkın kente yayılan protestoların ölçeğinin daha önce görülmemiş düzeyde olduğu belirtiliyor.
Ancak rejim güçlerinin müdahalesiyle yaşanan can kayıpları söz konusu.
26 yaşındaki futbol hakemi Amir Mohammad Koohkan’ın 4 Ocak’ta Neyriz’deki protestolar sırasında gerçek mermiyle vurularak öldürüldüğü aktarılıyor.
İnsan hakları gruplarına göre, beş gün sonra, 23 yaşındaki öğrenci Rubina Aminian, Tahran’daki bir protesto sırasında vurularak öldürüldü.
Tahran Youth Premier Ligi ekiplerinden Saipa FC forması giyen 17 yaşındaki Rebin Moradi, başkent Tahran’daki protestolar sırasında güvenlik güçleri tarafından vurularak öldürüldü.
Kirmanşah vilayetine bağlı Selase Bawecanî şehrinden olan Rebin Moradi’nin, 8 Ocak 2026 Perşembe günü öldürüldüğü ancak ailesine durumun dört gün sonra bildirildiği öğrenildi.
