İran’da derinleşen ekonomik kriz, son yılların en geniş çaplı protesto dalgasını tetikledi. Ulusal para birimi riyalin serbest piyasada dolar karşısında tarihi seviyelerde değer kaybetmesinin ardından başlayan protestolar, başkent Tahran’dan ülkenin birçok kentine yayıldı.
22 şehirde protesto
Londra merkezli Hengaw İnsan Hakları Örgütü, Salı gününden bu yana 22 şehirde süren protestolarda en az 15 kişinin gözaltına alındığını duyurdu.
İran devlet televizyonu ise bugün ülkenin batısındaki Lorestan eyaletine bağlı Kouhdasth’ta bir güvenlik personelinin hayatını kaybettiğini bildirdi.
Lorestan Eyaleti Vali Yardımcısı Said Pourali’ye dayandırılan açıklamada, bu ölümün pazar günü başlayan protestolar sırasında resmî olarak kayda geçen ilk can kaybı olduğu belirtildi.
Yerel bir yetkilinin sözlerini alıntılayan devlet televizyonunda, “Besiç güçlerinin 21 yaşındaki bir üyesi dün gece (31 Aralık Çarşamba) Kouhdasht şehrinde kamu düzenini korurken isyancılar tarafından öldürüldü” denildi.
Bu son protesto dalgasında teyit edilen ilk ölüm.
Besiç güçleri 1979 İran devriminden sonra kurulan İran Devrim Muhafızları’na bağlı gönüllü milislerden oluşan paramiler bir güç.
A teenager from Iran sent me these videos with this message:
“I was terrified while filming them. Please share them and show the world that we, the people of Iran, do not want this regime.”The protests in Iran began in Tehran and are now spreading to cities across the country.… pic.twitter.com/4xu2S5vh86
— Masih Alinejad 🏳️ (@AlinejadMasih) December 29, 2025
Esnafla başladı, öğrencilerle sürüyor
İran riyalinin serbest piyasada ABD doları karşısında rekor seviyede düşmesinin ardından 28 Aralık’ta Tahran’da esnafın başlattığı protestolar birçok kente yayıldı.
Tahran’da Kapalı Çarşı’daki esnafın greve gitmesi sonrası başka şehirlere de karşılığı buldu.
28 Aralık’tan bu yana BBC Farsça Servisi tarafından teyit edilen videolarda Kerec, Hamedan, Keşm, Malard, İsfahan, Kirmanşah, Şiraz ve Yezd şehirlerinde gösteriler düzenlendiği, polisin göstericileri dağıtmak için göz yaşartıcı gaz da kullandığı görüldü.
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ise “enerji tasarrufu” gerekçesiyle kamu kurumları ile üniversitelerin kapatıldığını duyurdu.
Kamu kurumları ve üniversiteler kapalı
Okullar, bankalar ve kamu kurumları kapalı.
Yetkililer, soğuk hava nedeniyle enerji tasarrufu yapmak adına bu tatili ilan ettiklerini açıklamıştı.
Resmi haber ajansı IRNA başkentteki iki üniversitenin aynı nedenle gelecek hafta dersleri internet üzerinden yapacağını açıkladı.
AFP 30 Aralık Salı günü protestolara başkent ve diğer şehirlerdeki 10 üniversitenin öğrencilerinin de destek verdiğini bildirdi.
İran işçi hareketine yakın ILNA haber ajansı, 7’si Tahran olmak üzere ülke çapında 10 üniversitede protestolar yapıldığını aktardı.
Bir yılda yüzde 52 enflasyon
İran’da öfkenin temelinde derinleşen ekonomik kriz yer alıyor. Resmî verilere göre ülkede fiyatlar son bir yılda yüzde 52 oranında arttı. Pazar günü riyal, dolar karşısında tarihinin en düşük seviyesini gördü: Kara borsada 1 dolar 1,4 milyon riyale kadar yükseldi. Bu rakam, bir yıl önce yaklaşık 820 bin riyaldi.
‘Diktatöre ölüm’ sloganı
Gösteriler ilerledikçe ekonomik taleplerin yanına siyasi sloganlar da eklendi. Sosyal medyada paylaşılan görüntülerde, “Diktatöre ölüm”, “Korkmayın, hepimiz birlikteyiz”, “Ne Gazze ne Lübnan, canım İran’a feda” sloganları öne çıktı.
Bazı protestolarda, 1979’da devrilen eski Şah Rıza Pehlevi’ye atıflar yapıldığı ve ABD’de sürgünde yaşayan oğlunun geri dönmesi çağrılarının dile getirildiği görüldü.
Artan tepkiler üzerine Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf da milletvekillerine ve yetkililere, halkın alım gücünü artıracak önlemler alınması çağrısı yaptı.
Hükümetten diyalog çağrısı
İran yönetimi, protestolar sürerken temkinli mesajlar vermeye çalışıyor.
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, protestocuların “meşru taleplerinin” dinlenmesi gerektiğini söyledi ve İçişleri Bakanı’na, eylemcilerin temsilcileriyle görüşülmesi talimatı verdi.
Pezeşkiyan ayrıca Merkez Bankası Başkanı Muhammedreza Farzin’in istifasını kabul ederek yerine eski Ekonomi ve Maliye Bakanı Abdolnasser Hemmati’yi atadı.
Ancak sokaktaki hava bu çağrılara mesafeli. Protestocular, güvenlik güçlerinin sert müdahalesine dikkat çekerek hükümete güvenmediklerini söyledi.
Tahran’da bir protestocu, güvenlik güçleri tarafından metal saçmayla vurulduğunu iddia etti. 19 yaşındaki üniversite öğrencisi Farhad, “Eğer konuşmak isteselerdi gaz sıkmaz, insanlara ateş etmez, 2023’te protestocuları idam etmezlerdi. Biz konuşmak istemiyoruz, mollaların gitmesini ve demokrasi istiyoruz” dedi.
Protestolar sürerken, İran Devrim Muhafızları Ordusu yaptığı açıklamada her türlü “fitne ve güvenlik tehdidine” karşı sert şekilde müdahale edileceğini duyurdu.
Uyarı mesajları
Mezopotamya Haber Ajansı bugün geçtiği bir haberde ise yönetimin o kadar da anlayışlı olmadığını gösterdi:
Habere göre, İran istihbarat merkezi, eylemlere katılan veya eylemlerin yapıldığı yerlere yakın baz istasyonlarında telefonları sinyal veren yurttaşlara, mesajlar atarak eylemlere katılmamalarını “tavsiye” etti.
Yurttaşlara atılan mesaj ise şöyle:
“10/08/1404 (29/12/2025) tarihindeki yasadışı toplantılara katılımınız istihbarat tarafından izlenmiştir; bu nedenle, sizin ve akrabalarınızın düşmanın arzuladığı bu tür yasadışı toplantılara katılmaktan kesinlikle kaçınmanız tavsiye edilir. İDARK İstihbarat Teşkilatı”
İran başsavcısı, barışçıl protestoların meşru olduğunu, ancak güvensizlik yaratmaya yönelik her türlü girişime kararlı bir şekilde karşılık verileceği uyarısında bulundu.
Rıza Pehlevi’den paylaşım
Bazı gruplar 1979 İslam Devrimi’nde devrilen Şah Muhammed Rıza Pehlevi’nin oğlu Rıza Pehlevi lehine sloganlar attı. ABD’de yaşayan Rıza Pehlevi, X hesabından yaptığı paylaşımda protestolara destek verdi.
My courageous compatriots,
Your presence in the streets across Iran has kindled the flame of a national revolution. The continuation and expansion of your presence, and taking control of the streets, is today our foremost, vital priority.
I call upon the people of Iran to join… https://t.co/6UbEqhhctm
— Reza Pahlavi (@PahlaviReza) December 30, 2025
ABD’den gösterilere destek
ABD Dışişleri Bakanlığı, Farsça X hesabından yaptığı paylaşımda, protestolara destek verdi. Açıklamada, ABD’nin, yıllarca süren başarısız politikalar ve ekonominin kötü yönetilmesi nedeniyle “onurlu bir yaşam ve daha iyi bir gelecek” arayanların yanında olduğu belirtildi. ABD ayrıca protestocuların “cesaretlerini” övdü.
İsrail istihbarat teşkilatı Mossad da İranlıları “protestolara devam etmeye” çağıran doğrudan bir mesaj yayınladı ve protestocuları “sahada” desteklediğini söyledi.
ABD Başkanı Donald Trump, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile pazartesi günü Florida’daki konutunda yaptığı görüşmenin ardından İran’da rejim değişikliğini destekleyip desteklemediğine ilişkin bir soruya “Muazzam bir enflasyonları var, ekonomi çökmüş durumda, halk mutlu değil” demişti.
Trump, İran’ın balistik füze ya da nükleer programını yeniden başlatması halinde “İran’ı tekrar vuracakları” tehdidinde bulunmuştu. (Kaynak: MA/Birgün/Guardin/BBC Türkçe)
