Uluslararası Af Örgütü ve İnsan Hakları İzleme Örgütü’nün (HRW) ortak araştırmasına göre, İran’da sekiz eyaletteki 13 kentte gerçekleşen protestolar sırasında yüzlerce kişi keyfi şekilde gözaltına alındı.
Gözaltına alınanların işkence ve kötü muamele riski altında olduğu belirtildi.
İki örgüt, 31 Ocak 2025 ile 3 Ocak 2026 tarihleri arasında düzenlenen protestolarda, aralarında çocukların da bulunduğu en az 28 kişinin güvenlik güçleri tarafından öldürüldüğünü açıkladı.
Kuruluşlar; protestocular, görgü tanıkları, insan hakları savunucuları, gazeteciler ve bir sağlık çalışanı dahil 26 kişiyle görüşme yapıldığını, çok sayıda doğrulanmış video kaydının incelendiğini ve bağımsız bir patoloji uzmanının yaralı ve ölü protestoculara ait görüntüleri değerlendirdiğini bildirdi.
‘Hukuka aykırı güç kullanımı derhal durdurulmalı’
Uluslararası Af Örgütü Orta Doğu ve Kuzey Afrika Bölge Direktör Yardımcısı Diana Eltahawy, güvenlik güçlerinin protestoculara karşı ateşli silah kullandığını belirterek, “İran’ın en üst düzey güvenlik organı, hukuka aykırı güç ve ateşli silah kullanımını derhal durdurma emri vermelidir” dedi.
İnsan Hakları İzleme Örgütü Bölge Direktör Yardımcısı Michael Page de güvenlik güçlerinin ölümcül güç kullanımının sistematik hale geldiğini ve bu durumun cezasızlıkla pekiştirildiğini ifade etti.
En ağır baskı Kürt ve Lur bölgelerinde
Rapora göre en fazla ölüm, Kürt ve Lur nüfusun yoğun olduğu Lorestan ve İlam eyaletlerinde yaşandı. Lorestan’da en az sekiz, İlam’da da beş kişi hayatını kaybetti. Çeharmahal ve Bahtiyari, Fars ve Kirmanşah eyaletlerinde en az dörder, İsfahan, Hemedan ve Kum’da ise birer ölüm kaydedildi.
Azna kentinde çekilen doğrulanmış videolarda, protestocuların polis karakolu önünde slogan atarken silah seslerinin duyulduğu, en az altı protestocunun öldürüldüğü belirtildi. Ölenler arasında Vahab Mousavi, Mostafa Falahi, Shayan Asadollahi, Ahmadreza Amani ve Reza Moradi Abdolvand’ın bulunduğu aktarıldı.
Metal saçmalar ve hastanelere baskın
Raporda, güvenlik güçlerinin av tüfeklerinde metal saçma kullandığı, bunun baş ve göz yaralanmalarına yol açtığı kaydedildi. İlam’da yaralanan bir fotoğrafçı, “Bir insanı öldürmek onlar için bir oyun. Bizi av, kendilerini avcı sanıyorlar” sözleriyle yaşadıklarını anlattı.
Kohgiluye ve Boyer-Ahmad eyaletinde yaralanan bir protestocu da gözaltına alınma korkusu nedeniyle hastaneye gidemediğini ve bacağını kaybetme riski bulunduğunu söyledi.
Kuruluşlar, 4 Ocak’ta İlam’daki İmam Humeyni Hastanesi’ne güvenlik güçlerinin metal saçma ve gaz kullanarak müdahale ettiğini, hastaların ve sağlık çalışanlarının darp edildiğini belirtti.
Uluslararası çağrı
Af Örgütü ve İnsan Hakları İzleme Örgütü, BM üyesi devletler ve Avrupa Birliği’ni İran üzerindeki diplomatik baskıyı artırmaya çağırdı. Kuruluşlar ayrıca, evrensel yargı yetkisi kapsamında sorumlular hakkında soruşturma açılması gerektiğini vurguladı.
İran makamlarından ise barışçıl protestolara katıldığı gerekçesiyle gözaltına alınan herkesin derhal ve koşulsuz serbest bırakılması, gözaltındakilerin ailelerine, avukatlarına ve sağlık hizmetlerine erişiminin sağlanması talep edildi. (ANKA)
İran’ın Dini Lideri Hamaney: Trump eğer yapabiliyorsa, gidip kendi ülkesini yönetsin
