İran’da kadın hakları mücadelesinin simge isimlerinden biri haline gelen ebe ve aktivist Sara Shahverdi’nin yaşamını konu alan Cutting Through Rocks adlı belgesel, Oscar’da “En İyi Belgesel” dalında aday gösterildi. Yapım, bu kategoride aday olan ilk İran filmi olma özelliği taşıyor.
Yönetmen Sara Khaki ile ortak yönetmen Mohammadreza Eyni tarafından çekilen belgesel, İran’ın Zencan bölgesinde yaşayan Sara Shahverdi’nin hem gündelik yaşamını hem de siyasi mücadelesini merkezine alıyor. Bölgede motosiklet süren tek kadın olan Shahverdi’nin, ebe olarak bugüne kadar yaklaşık 400 doğuma eşlik ettiği belirtiliyor.
Film, Shahverdi’nin köyünde yerel meclis seçimlerine katılma sürecini ve bir kadın lider olarak karşılaştığı engelleri gözler önüne seriyor. 300 köy meclisini temsilen 1.500 erkeğin bulunduğu bir salonda tek kadın olarak yer alan Shahverdi, seçimleri kazanarak bu göreve seçilen ilk kadın oluyor. Görev süresi boyunca köye elektrik ve yakıt getirilmesi için mücadele eden Shahverdi, kadınlarla erkekler arasında ortak arazi mülkiyeti, kız çocuklarının eğitimi ve çocuk yaşta evlilikle mücadele gibi konuları gündeme taşıyor.
Belgeselde, 11 yaşında evlendirilen ve boşanmak isteyen bir kız çocuğunun davasına eşlik eden Shahverdi’nin, bu nedenle “namussuz bir ev işletmek” iddiasıyla kendisinin de yargılandığı görülüyor. Mahkeme süreci sonunda dava kapatılırken, Shahverdi’ye kadınlara “fazla yardım etmemesi” yönünde telkinde bulunulması filmde yer alan dikkat çekici sahneler arasında.
Çekimleri 2017’de başlayan ve sekiz yıl süren belgeselin yapım sürecinde, yönetmenlerin İran’da ciddi zorluklarla karşılaştığı aktarıldı. İzin süreçlerinde gecikmeler yaşandığı, sorgulamalar yapıldığı ve çekim materyallerine el konulduğu belirtilirken, ekip üyelerinin bir dönem yurt dışına çıkışlarının da yasaklandığı ifade edildi.
Oscar adaylığının açıklandığı tarih, İran’da hükümet karşıtı protestoların ardından internet erişiminin büyük ölçüde kısıtlandığı bir döneme denk geldi. Yönetmenler, bu nedenle haberi Shahverdi’ye geç ulaştırabildiklerini aktardı. Haberi aldığında duygulanan Shahverdi’nin, adaylığı yalnızca bir ödül başarısı değil, yaşadığı tüm mücadelenin görünür hale gelmesi olarak değerlendirdiği belirtildi.
Belgeselin gösterimleri sürerken, Shahverdi’nin dört yıllık yerel meclis üyeliği dönemi sona erdi. Ancak yapımcılar, onun kadınlar ve kız çocukları için mücadelesini sürdürdüğünü, köyünde yeni bir okul inşa edilmesi sürecinde de aktif rol oynadığını aktardı. (BBC Culture)
