ABD ve Avrupa savunma bakanları, perşembe günü Brüksel’de yapılan toplantıda NATO’nun varlığını sürdürebilmesi için daha “Avrupalı” bir yapıya kavuşması gerektiği yönünde ortak bir tutum sergiledi. Buna karşın, bu dönüşümün nedenleri ve kapsamı konusunda tarafların yaklaşım farkları sürüyor.
Toplantıda konuşan ABD Savunma Bakan Yardımcısı Eldridge Colby, “İhtiyaç duyulan şey bir ‘NATO 3.0’dır” diyerek, Avrupa müttefiklerinin kıtanın konvansiyonel savunmasında birincil sorumluluğu üstlenmesi gerektiğini vurguladı. Colby, “Avrupa, Avrupa’daki konvansiyonel saldırganlığı caydırmak ve gerekirse yenilgiye uğratmak için gereken güçlerin çoğunluğunu sahaya sürmelidir” ifadelerini kullandı.
ABD’nin bu çağrısı yeni değil. Washington uzun süredir yük paylaşımının artırılmasını savunurken, dış politika önceliğini Hint-Pasifik bölgesine kaydırma isteğini gerekçe gösteriyor. Avrupa ülkeleri ise geçmişte bu çağrılara mesafeli yaklaşmıştı. Ancak Brüksel’deki toplantıda Avrupa’nın bu yönde adım atmaya başladığı mesajı öne çıktı.
Toplantı sonrası açıklama yapan NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, “Bu benim için katıldığım en kritik toplantılardan biriydi” dedi. Rutte, NATO içinde “çok daha güçlü bir Avrupa savunması” yönünde zihniyet değişimi yaşandığını savundu. 2025 yılı için savunma harcamalarında ciddi bir artışa işaret eden Rutte, Danimarka, Estonya, Letonya, Litvanya ve Polonya’nın savunmaya GSYH’nin yüzde 3,5’ini ayırma hedefini planlanandan 10 yıl önce aşmasını örnek gösterdi.
Söz konusu hedef, ABD Başkanı Donald Trump’ın geçen yaz, savunma harcaması eşiğini karşılamayan müttefiklere yönelik Washington’ın kolektif savunma yükümlülüğünü sorgulayan açıklamalarının ardından şekillenmişti. Trump, bu ülkelerden birine saldırı olması halinde ABD’nin yardım etmeyebileceğini ima etmişti.
Daha “Avrupalı” NATO
Brüksel’deki toplantı, Trump’ın birkaç hafta önce NATO müttefiki Danimarka’ya karşı Grönland’ın kontrolü konusunda askeri güç kullanma tehdidinde bulunmasının ardından gerçekleşti. Bu gelişme sonrası NATO, Arktik’te “geliştirilmiş teyakkuz faaliyeti” başlatırken, Danimarka, Grönland ve ABD arasında üçlü görüşmeler devam ediyor.
Almanya Savunma Bakanı Boris Pistorius, Avrupa’nın konvansiyonel caydırıcılık ve savunmada artık daha fazla sorumluluk alması gerektiğini belirterek, “Bu son derece normal ve doğal” dedi. Fransa Savunma Bakanı Catherine Vautrin de Avrupalıların bu yönde adımlar atmaya başladığını söyledi.
Romanya Savunma Bakanı Radu-Dinel Miruta, Avrupa savunma sanayisinin güçlendirilmesi gerektiğini vurgularken, Hollanda Savunma Bakanı Ruben Brekelmans, ABD ile “sürprizsiz politika” çağrısında bulundu.
Öte yandan denge değişimi fiilen başlamış durumda. ABD, Romanya’da konuşlu bir piyade tugayının rotasyon süresi dolduktan sonra yerine yeni bir birlik göndermeyeceğini açıklayarak Avrupa’daki askeri varlığını kademeli azaltacağının sinyalini verdi. Avrupalı müttefikler ise NATO’nun komuta yapısında daha fazla liderlik rolü üstlenmeye başladı.
Rutte, Avrupa’nın üç müşterek kuvvet komutanlığını üstlenmesini “önemli” olarak nitelendirirken, NATO’nun askeri planlarını hazırlayan Avrupa Müttefik Kuvvetler Yüksek Komutanı (SACEUR) görevinde Amerikalı bir generalin kalmasının “son derece kritik” olduğunu vurguladı. Rutte’ye göre bu durum, ABD’nin Avrupa’daki güçlü konvansiyonel varlığının devamı açısından kilit önemde.
