İran’ın birçok kentinde ekonomik kriz ve siyasi baskılara karşı başlayan protestolar, güvenlik güçlerinin sert müdahalesiyle büyürken, görgü tanıkları “protestoculara gerçek mermilerle ateş açıldığını” bildirdi. ABD Başkanı Donald Trump yönetimi ise İran’a karşı askeri seçeneklerin masada olduğunu açıkladı.
Protestocular: “Sadece slogan atıyoruz, bizi öldürüyorlar”
BBC Farsça Servisi’ne konuşan tanıklar, 8–9 Ocak’ta Tahran, Karaj, Meşhed, Reşt ve Şiraz dahil çok sayıda kentte sokakların doldurulduğunu belirtti.
İnternetin kesilmesi nedeniyle bilgi akışının zayıf olduğu vurgulanırken, tanıklara göre güvenlik güçleri ile Devrim Muhafızları’na bağlı birlikler protestoculara karşı ağır silah kullandı.
İran’ın güneyindeki küçük bir kentte protestolara katılan Omid adlı bir yurttaş, “Silahsız insanlara doğrudan ateş açtılar, oldukları yerde yere yığılmaya başladılar” dedi.
Tahranlı genç bir kadın ise 9 Ocak’ı “kıyamet günü” olarak tanımladı:
“Protestocular slogan atıyordu, güvenlik güçleri sadece öldürdü, öldürdü ve öldürdü.”
Gerçek mermi ve motosikletli birlikler iddiası
Fardis ve diğer banliyö bölgelerinden bildirilen olaylarda, motosikletli Besic milislerinin hiçbir uyarı yapmadan ateş açtığı öne sürüldü.
Sokaklarda “her köşede birkaç kişinin öldürüldüğü”, protestolara katılmayan bazı sivillerin de vurulduğu iddia edildi.
Ülkenin kuzey ve güneyindeki hastanelerden gelen bilgilerde morgların dolduğu, başından vurulmuş çok sayıda kişinin getirildiği, cenazelerin ailelere teslim edilmeden aceleyle gömüldüğü iddia edildi.
Norveç merkezli İran İnsan Hakları Örgütü’nün (IHRNGO) verilerine göre, şimdilik en az 648 protestocu öldürüldü; ancak yerel kaynaklar gerçek sayının binlerce olabileceğini söylüyor.
Rakamlar doğrulanamıyor; İran yönetiminden resmi ölü sayısına ilişkin bir açıklama gelmedi.
İran’dan ABD ve İsrail suçlaması
Tahran yönetimi, protestoların arkasında ABD ve İsrail’in olduğunu ileri sürdü ve göstericileri “isyancı” ve “terörist” olarak niteledi.
Devlet medyası, protestolar sırasında 100 güvenlik görevlisinin öldüğünü, onlarca cami ve bankanın ateşe verildiğini bildirdi.
İran’ın dini lideri Ali Hamaney 10 Ocak’ta yaptığı açıklamada, “İslam Cumhuriyeti geri adım atmayacaktır” dedi.
Trump’tan yaptırım ve müdahale mesajı
Washington ise İran’daki ölümler üzerine tepkisini sertleştiriyor.
ABD Başkanı Donald Trump:
* İran güvenlik güçleri ateş açmaya devam ederse askeri saldırı düzenlenebileceğini,
* ABD’nin İran’la ticaret yapan tüm ülkelerin ihracatına %25 ek gümrük vergisi uygulanacağını,
* İran muhalefetiyle temas halinde olduğunu
bildirdi.
Trump’ın Salı günü üst düzey danışmanlarıyla İran’a yönelik askeri, siber ve ekonomik yaptırımların tartışılacağı belirtildi.
Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, “Diplomasi ilk seçenek, ancak tüm alternatifler masada” dedi.
Tahran: ABD ile temas tamamen kesilmedi
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Al Jazeera’ye yaptığı açıklamada ABD ile temasın sürdüğünü belirterek, “Mesaj alışverişi protestolar sırasında da devam etti” ifadelerini kullandı.
Ancak Arakçi, Washington’ın tekliflerinin “tehditlerle bağdaşmadığını” söyledi.
İnternet karartması ve bilgi akışının zorluğu
İran genelindeki kesintiler nedeniyle bilgi akışı büyük ölçüde dururken bazı bölgelerde Starlink bağlantısıyla görüntüler paylaşılmaya devam ediyor.
Küçük kentlerden gelen bilgi azlığına rağmen büyük şehirlerden gelen videolar, protestoların yaygınlığını ve şiddet düzeyini doğruluyor.
BM: Şiddet karşısında şok olduk
BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, “İran yetkililerinin protestoculara aşırı güç kullanımına ilişkin haberler karşısında şok olduğunu” duyurdu.
BM’nin İran raportörü Mai Sato da, “Ölü sayısı kaç olursa olsun, güvenlik güçlerinin ölümcül güç kullanması kabul edilemez” dedi.
