Uganda’daki Kibale Milli Parkı’nda yaşayan ve dünyanın en büyük vahşi şempanze topluluğu olarak bilinen Ngogo grubu, kalıcı olarak ikiye bölündü. Science dergisinde yayımlanan uzun soluklu bir araştırma, bu bölünmenin ardından başlayan şiddetli çatışmalarda en az 28 şempanzenin hayatını kaybettiğini ortaya koydu.
Araştırmacılar, Ngogo topluluğunu 1995 yılından bu yana kesintisiz olarak gözlemliyor. Zirve döneminde yaklaşık 200 bireyden oluşan grup, uzun yıllar boyunca “fisyon-füzyon” adı verilen esnek sosyal yapı içinde bir arada yaşamayı sürdürdü. Ancak 2015 yılında topluluk iki ayrı gruba bölündü ve bu ayrışma zamanla kalıcı hale geldi.
2018 yılına gelindiğinde iki grup arasındaki sosyal bağlar tamamen koptu ve saldırganlık hızla tırmandı. Özellikle Batı grubu, Merkez grubuna yönelik koordineli saldırılar başlattı. Bu saldırılarda şempanzelerin ısırıldığı, sürüklendiği ve darp edildiği, şiddetin çoğunlukla yetişkin erkekler tarafından gerçekleştirildiği belirlendi.
Araştırmaya göre 7 yetişkin erkek ve 17 yavru olmak üzere en az 24 şempanze hayatını kaybetti. Sonraki yıllarda gerçekleşen saldırılarla birlikte toplam can kaybı 28’e ulaştı.
Texas Üniversitesi’nden araştırmacı Aaron Sandel, yaşananları “Şempanzeler eski grup üyelerini öldürüyor. Yıllarca süren iş birliği ilişkilerinin yerini yeni grup kimliği aldı” sözleriyle değerlendirdi.
Bölünmenin nedeni ne?
Bilim insanları, bölünmenin temel nedeninin besin kıtlığı olmadığını belirtiyor. Araştırmacılara göre Ngogo topluluğu, büyüklüğünün sürdürülemez hale gelmesi nedeniyle parçalandı. Michigan Üniversitesi’nden John Mitani, “Grup bireylerin artık bir arada kalamayacağı bir büyüklüğe ulaştı” değerlendirmesinde bulundu.
Ayrıca grup içindeki hiyerarşik değişimler, kilit bireylerin ölümü ve artan rekabetin de bölünmeyi hızlandırdığı ifade ediliyor.
Araştırmaya göre şempanzelerde bu tür kalıcı bölünmeler yaklaşık 500 yılda bir görülüyor. Ngogo vakası, doğal koşullarda bu sürecin en net gözlemlendiği örneklerden biri olarak öne çıkıyor.
İnsanlık için ne anlama geliyor?
Araştırmacılar, bulguların yalnızca primat davranışlarını değil, insan toplumlarındaki çatışmaları anlamak açısından da önemli olduğunu vurguluyor. Çalışmada, şempanzelerde dil, din veya ideoloji gibi unsurlar olmadan da yalnızca sosyal ilişkilerin bozulmasının ölümcül çatışmalara yol açabildiği belirtiliyor.
Uzmanlar, bu durumun insan çatışmalarında görülen kimlik temelli ayrışmaların daha derin sosyal dinamiklerin bir yansıması olabileceğine işaret ettiğini ifade ediyor.
Araştırmacılar, bireyler arasındaki uzlaşma ve yeniden bağ kurma süreçlerinin güçlendirilmesinin, çatışmaların azaltılmasında önemli rol oynayabileceğine dikkat çekiyor.
