Antalya’da COP31’e alternatif olarak düzenlenen Halkların İklim Zirvesi DİSK Basın-İş, Tümka-İş ve Dev Yapı-İş sendikalarının katılımıyla “İklim Krizine Karşı Sendikaların Ortak Tutum Belgesi” başlıklı oturum gerçekleştirildi.
Oturumda iklim krizinin emekçiler üzerindeki etkileri ve sendikaların iklim mücadelesindeki rolü gündeme geldi. Oturumun ardından açıklanan belgeyi DİSK Basın İş Genel Başkanı aynı zamanda İlke TV çalışanı Turgut Dedeoğlu okudu. Belgede ifadeler yer aldı:
‘Güvenli değilse, yeşil değildir’
Biz, inşaat, kâğıt-selüloz ve basın-matbaacılık işkollarında örgütlü Dev Yapı-İş, Tümka-İş ve DİSK Basın-İş sendikaları olarak; ikiz dönüşümün, yani yeşil ve dijital dönüşümün, çalışma yaşamını köklü biçimde değiştirdiği bu dönemde emeğin geleceğini ortak bir tutumla savunmak üzere bir araya geldik.
Sektörlerimiz farklıdır; ancak dönüşümün maliyetinin işçilere yıkılması karşısındaki itirazımız, geçişin işçilerle birlikte tasarlanması yönündeki talebimiz ve insan onuruna yakışır iş temelindeki mücadelemiz ortaktır.
Bizim için adil geçiş; yalnızca karbon salımını azaltan, dijital teknolojileri yaygınlaştıran ya da üretim süreçlerini yenileyen teknik bir gündem değildir. Adil geçiş; işçilerin işini, ücretini, sağlığını, örgütlenme hakkını, toplumsal cinsiyet eşitliğini, sosyal korumayı ve demokratik katılımı güvence altına alan emek eksenli bir dönüşüm programıdır.
Dönüşümün Gerçekliği
1.Adil geçiş teknik bir uyum süreci değil, bölüşümsel ve siyasal bir süreçtir. Asıl soru yalnızca “nasıl karbonsuzlaşırız?” değil; “bu dönüşümün maliyetini kim üstlenecek, kazanımını kim paylaşacak ve süreci kim yönetecek?” sorusudur.
2.Yeşil dönüşüm kendiliğinden adil değildir. Müdahale edilmezse mevcut eşitsizlikleri; taşeronlaşmayı, güvencesizliği, kayıt dışılığı, sendikasızlaşmayı, eril istihdam tekelini, bölgesel çöküşü ve işçi sağlığı ve iş güvenliği risklerini yeniden üretecektir.
3.Yeşil dönüşüm, emek eksenli önlemler alınmadan masum değildir. Yeni teknolojiler, yeni üretim süreçleri, yeni malzemeler, dijital izleme sistemleri, artan sıcaklıklar ve iklim kaynaklı afetler işçiler açısından yeni ve çoğu zaman yeterince tanınmayan işçi sağlığı ve iş güvenliği riskleri yaratmaktadır. Bir iş güvenli değilse, yeşil de değildir.
4.İşçiler bu sürecin pasif “faydalanıcıları” veya yönetilmesi gereken bir grup değil; geçişin kurucu öznesidir. Adil geçiş, işçilerin ve sendikaların karar alma süreçlerinde doğrudan taraf olduğu ölçüde gerçek anlamda adil olabilir.
5.Toplumsal cinsiyet eşitliği adil geçişin tamamlayıcı değil, kurucu unsurudur. Dönüşüm süreçleri toplumsal cinsiyet perspektifiyle tasarlanmadığında kadınlar yeni yeşil işlerden, beceri geliştirme programlarından, sendikal temsil mekanizmalarından ve karar süreçlerinden dışlanabilir; mevcut ücret eşitsizlikleri, bakım yükleri, şiddet ve taciz riskleri daha da derinleşebilir.
6.Savaş bölgelerinde ve çatışma coğrafyalarında yaşanan gelişmeler; enerji, gıda, hammadde, tedarik zinciri, göç, fiyat artışları ve kamu kaynaklarının kullanım öncelikleri üzerinden çalışma yaşamını doğrudan etkilemektedir. Bu gelişmelerin bedelini en ağır biçimde işçiler, göçmenler, kadınlar, çocuklar, yaşlılar, engelliler, güvencesiz çalışanlar ve özel politika gerektiren topluluklar ödemektedir. Adil geçiş politikaları, savaş ve çatışmaların yarattığı sosyal ve ekonomik yıkımı görmezden gelemez.
7.Dönüşüm süreçlerine ilişkin veriler yalnızca karbon, enerji, üretim, teknoloji ve maliyet göstergeleriyle sınırlı tutulamaz. Cinsiyet, yaş, istihdam biçimi, ücret düzeyi, sendikalılık, meslek, beceri düzeyi, iş kazası ve meslek hastalığı riski, bakım sorumlulukları, göçmenlik durumu, engellilik, bölgesel kırılganlık ve özel politika gerektiren grupların deneyimleri temelinde ayrıştırılmış emek verileri toplanmalıdır.
Ortak İtirazımız
• Adil geçiş kararlarının sendikalara danışılmadan, “yukarıdan” alınmasına itiraz ediyoruz.
• Dönüşüm maliyetinin işçilere, güvencesiz çalışanlara ve özel politika gerektiren topluluklara yıkılmasına itiraz ediyoruz.
• Yeni yeşil işlerin taşeron, geçici, düşük ücretli, kayıt dışı ve sendikasız biçimde kurgulanmasına; yani “yeşil güvencesizliğe” itiraz ediyoruz.
• Kamusal gelir ve fonların, örneğin emisyon ticareti gelirlerinin, işçiye bir lütuf gibi sunulup işçinin ve sendikaların karar masasından dışlanmasına itiraz ediyoruz.
• Kadın işçilerin, gençlerin, göçmenlerin, engellilerin, yaşlı işçilerin, bakım sorumluluğu olanların ve güvencesiz çalışanların dönüşüm süreçlerinde görünmez kılınmasına; adil geçiş politikalarının toplumsal cinsiyet eşitliği ve sosyal adalet perspektifi olmadan hazırlanmasına itiraz ediyoruz.
• Savaş, çatışma ve militarizasyon süreçlerinin yarattığı ekonomik ve sosyal maliyetlerin işçilerin ücretlerine, istihdamına, sosyal haklarına ve yaşam koşullarına yıkılmasına itiraz ediyoruz. Kamu kaynaklarının emeği, barışı, sosyal korumayı ve adil geçişi güçlendirmek yerine savaş politikalarına ve güvencesizliği derinleştiren uygulamalara yöneltilmesini kabul etmiyoruz.
• Veri toplama ve izleme süreçlerinin yalnızca işveren beyanına, teknik göstergelere ya da çevresel performans ölçütlerine dayandırılmasına; işçilerin, kadınların ve özel politika gerektiren grupların deneyimlerini dışarıda bırakan eksik veri üretimine itiraz ediyoruz.
Ortak Taleplerimiz
1.Masada olma hakkı: Adil geçiş politikalarının samimi üçlü ve sektörel sosyal diyalog mekanizmalarıyla, sendikaların asli taraf olduğu süreçlerde belirlenmesini talep ediyoruz. İşçiler ve sendikalar karar süreçlerinin dışında bırakılarak adil geçiş kurulamaz.
2.Dönüşümün TİS’e girmesi: İstihdam güvencesi, ücretli ve iş garantili yeniden eğitim, yeni yeşil işlerin sendikalı ve kadrolu olması, dijitalleşme süreçlerinde önceden bilgilendirme ve müzakere gibi taleplerin toplu iş sözleşmelerinde yazılı hükümlere dönüşmesini talep ediyoruz.
3.İş garantili geçiş ve sosyal koruma: Fabrika kapanışları, kapasite azaltımları, teknolojik dönüşümler, üretim değişiklikleri ve sektörel daralmalar karşısında zorunlu sosyal plan, hak taşınabilirliği, gelir güvencesi, yeniden yerleştirme ve onurlu gelecek seçenekleri talep ediyoruz.
4.Güvenli değilse yeşil değildir: Yeşil dönüşümün yarattığı iklim kaynaklı, teknolojik, kimyasal, biyolojik, fiziksel, ergonomik ve psikososyal yeni işçi sağlığı ve iş güvenliği risklerinin tanınmasını; bu risklerin bağlayıcı standartlara ve açık işveren yükümlülüklerine dönüştürülmesini talep ediyoruz.
5.Cinsiyete duyarlı bir geçiş: Yeni yeşil işlerde kadın istihdamını artıracak somut hedefler ve kotalar belirlenmesini; bakım altyapılarının, kreş hakkının, bakım izinlerinin, eşit ücretin, şiddet ve tacizden arındırılmış işyerlerinin ve kadınların sendikal temsile eşit katılımının toplu iş sözleşmesi konusu yapılmasını talep ediyoruz.
6.Sosyal şartlılık: Kamusal teşvik, hibe, kredi, fon, kamu alımı, yatırım desteği ve emisyon ticareti gelirlerinin insan onuruna yakışır iş, kayıtlı istihdam, sendikal haklar, toplumsal cinsiyet eşitliği, işçi sağlığı ve iş güvenliği ve sosyal koruma şartlarına bağlanmasını talep ediyoruz.
7.Barış, emek ve adil geçiş bağlantısı: Savaş bölgelerinde ve çatışma coğrafyalarında yaşanan gelişmelerin işçiler ve özel politika gerektiren gruplar üzerindeki etkilerinin izlenmesini; savaş ve çatışmaların yarattığı göç, yoksullaşma, işsizlik, enerji ve gıda krizi, bakım krizi ve güvencesizlik karşısında emek eksenli sosyal koruma politikaları geliştirilmesini talep ediyoruz. Adil geçiş politikaları, barışı, yaşam hakkını ve sosyal adaleti temel almak zorundadır.
8.Veri temelli ve katılımcı izleme: Tüm sektörlerde dönüşümün etkilerine ilişkin verilerin cinsiyet, yaş, meslek, istihdam biçimi, ücret, sendikalılık, iş kazası, meslek hastalığı, eğitim erişimi, bakım sorumluluğu, göçmenlik, engellilik ve bölgesel kırılganlık temelinde ayrıştırılmasını talep ediyoruz. Veri toplama ve izleme süreçlerine sendikalar, işyeri temsilcileri, kadın işçiler ve özel politika gerektiren grupların temsilcileri dahil edilmelidir.
Ortak Taahhüdümüz
1.Her sendikada bir adil geçiş çalışma grubu veya komisyonu kuracak; işyeri düzeyinde risk, beceri, teknoloji, istihdam ve toplumsal cinsiyet eşitliği envanteri çıkaracağız.
2.Adil geçiş taleplerini önümüzdeki dönem toplu iş sözleşmesi müzakere gündemimize taşıyacağız. Dönüşümün iş güvencesi, ücret, eğitim, İSİG, sosyal koruma, toplumsal cinsiyet eşitliği ve sendikal temsil başlıklarıyla birlikte TİS hükümlerine dönüşmesi için ortak mücadele yürüteceğiz.
3.İşkollarımız arasında yatay dayanışmayı; çevre, kent, kadın, gençlik, göçmen hakları, engelli hakları, barış ve sosyal adalet mücadeleleriyle geniş ittifakları büyüteceğiz.
4.Üye eğitimlerimize adil geçiş eğitimlerini dahil edeceğiz. Bu eğitimlerde iklim krizi, dijitalleşme, yeni İSİG riskleri, toplumsal cinsiyet eşitliği, şiddet ve tacizle mücadele, veri toplama, sosyal diyalog ve toplu pazarlık başlıklarını birlikte ele alacağız.
5.Sürecin uygulanmasını birlikte izleyecek; gerektiğinde ortak ve koordineli biçimde harekete geçeceğiz. Ortak basın açıklamaları, ortak forumlar, ortak eğitimler, ortak talep listeleri ve sektörel izleme raporları bu mücadelenin araçları olacaktır.
6.Dönüşüm süreçlerine ilişkin veri toplama çalışmalarında işçilerin gerçek deneyimlerini esas alacağız. Kadın işçilerin, gençlerin, göçmenlerin, engellilerin, taşeron ve güvencesiz çalışanların, yaşlı işçilerin ve bakım sorumluluğu olanların deneyimlerini görünür kılan ayrıştırılmış veriler toplayacak; bu verileri toplu pazarlık, savunuculuk ve kamu politikası önerilerimizin dayanağı haline getireceğiz.
7.Savaş, çatışma, göç ve kriz koşullarının çalışma yaşamı üzerindeki etkilerini izleyecek; bu süreçlerden en fazla etkilenen işçiler ve özel politika gerektiren gruplar için emek eksenli koruma, dayanışma ve hak savunuculuğu mekanizmaları geliştireceğiz.
Çağrımız
Kamu kurumlarını, işveren örgütlerini, yerel yönetimleri, uluslararası kuruluşları ve tüm kamuoyunu; adil geçişi emeğin, kadınların, özel politika gerektiren grupların, barışın ve geleceğin yararına, işçilerle birlikte tasarlamaya çağırıyoruz.
Daha yeşil ve dijital bir ekonomi mümkündür; ancak bu ekonomi işçilerin işini, ücretini, sağlığını, örgütlenme hakkını, sosyal korumasını ve karar süreçlerine katılımını güvence altına alıyorsa adil olabilir.
Adil geçiş, kadınların eşit istihdam hakkını, güvenli ve şiddet ve tacizden arındırılmış işyerlerini, bakım sorumluluklarını dikkate alan çalışma düzenlerini, eşit ücret ve terfi olanaklarını, sendikal temsile eşit katılımı güvence altına aldığı ölçüde gerçek anlamda adil olacaktır.
İklim krizi yalnızca ekolojik bir yıkım değil; aynı zamanda enerji, su, gıda, hammadde ve yaşam alanları üzerindeki baskıyı artırarak yeni savaşları, çatışmaları, zorunlu göçleri ve yayılmacı politikaları tetikleyebilen çok boyutlu bir adalet krizidir. Savaş bölgelerinde ve çatışma coğrafyalarında yaşanan gelişmelerin bedelini en ağır biçimde işçiler, kadınlar, çocuklar, göçmenler, engelliler, yaşlılar, güvencesiz çalışanlar ve özel politika gerektiren topluluklar ödemektedir. Bu nedenle adil geçiş; yalnızca karbon azaltımı, teknolojik dönüşüm ve yeşil istihdam politikası olarak değil, iklim krizinin savaş, yerinden edilme, yoksullaşma ve güvencesizlik üzerindeki etkilerini dikkate alan; emeği, yaşamı, barışı ve sosyal adaleti birlikte savunan bir dönüşüm programı olarak kurulmalıdır. Gerçek bir adil geçiş, kaynakların militarizasyona ve yayılmacı politikalara değil, işçilerin korunmasına, toplumsal cinsiyet eşitliğine, sosyal güvenceye, insana yakışır işe ve barış içinde bir gelecek inşasına yöneltilmesini gerektirir.
Bizler, Dev Yapı-İş, Tümka-İş ve DİSK Basın-İş olarak, dönüşümün işçiye rağmen değil işçilerle birlikte; güvencesizliğe karşı güvenceyle; eşitsizliğe karşı toplumsal cinsiyet eşitliğiyle; savaşa ve yıkıma karşı barış ve dayanışmayla yürütülmesi için ortak mücadelemizi sürdüreceğimizi ilan ediyoruz.
Güvenli değilse, yeşil değildir.
Güvenceli değilse, adil değildir.
İşçiler yoksa, geçiş yoktur.
