Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında ağustos ayında Mekke’de imzalanan Ortak Savunma Anlaşması, onaylanmak üzere TBMM Başkanlığı’na sunuldu. Anlaşma, taraflardan birine yönelik dış kaynaklı silahlı saldırının diğerlerine de yapılmış sayılmasını ve saldırıya uğrayan ülkeye askeri imkanlar dahil karşılıklı yardım sağlanmasını öngörüyor.
Maddelerinin tamamına ilişkin kamuoyunun bilgilendirilmemesi Mekke Anlaşması’na dair tartışmalarda sık sık gündeme getirilen detaylardan biriydi.
TRT Haber’in bugün paylaştığı tam metinde, Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan’dan oluşan üç ülke “Çekirdek Taraflar” olarak tanımlanıyor. Anlaşmanın yürürlüğe girmesi için Anayasa’nın 90. maddesi uyarınca TBMM’nin uygun bulma kanunu çıkarması gerekiyor.
Bir ülkeye saldırı, tüm taraflara saldırı sayılacak
Anlaşmanın en çok konuşulan ve içeriği bakımından NATO’nun 5’inci maddesine benzediği yorumları yapılan 2’nci maddesi, taraflardan birine yönelik dış kaynaklı silahlı saldırıyı tüm taraflara yönelik saldırı olarak kabul ediyor. Saldırıya uğrayan ülkeye, askeri imkan ve kabiliyetler dahil karşılıklı yardım olanakları çerçevesinde derhal destek verilmesi öngörülüyor. Yardımın kapsamı ve niteliği, ihtiyaçların objektif değerlendirmesinin ardından belirlenecek.
Savunma sanayii, ortak üretim ve teknoloji iş birliği
Metin, ortak savunmanın yanı sıra savunma sanayii alanında teknoloji paylaşımı, ortak üretim ve araştırma-geliştirme projelerini de düzenliyor. Tarafların uzman personel yetiştirmesi, askeri sanayiyi desteklemesi ve barışta, savaşta ya da olağanüstü durumlarda silah, mühimmat, yakıt ve yedek parça dahil lojistik destek sağlaması öngörülüyor.
Üçlü komite ve Suudi Arabistan’da sekretarya
Anlaşma kapsamında dışişleri ve savunma bakanları ile genelkurmay başkanlarından oluşacak Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi kurulacak. Komite yılda en az iki kez dönüşümlü ev sahipliğiyle toplanacak; liderler ise gerekli görülmesi halinde yılda bir kez bir araya gelebilecek.
Anlaşmanın uygulanmasına hizmet edecek daimi sekretarya Suudi Arabistan’da kurulacak. Genel Sekreter üç yıllığına dönüşümlü olarak görevlendirilecek; ilk Genel Sekreter Pakistan vatandaşı olacak. Yeni tarafların anlaşmaya katılımı, çekirdek ülkelerin oydaşmasına bağlı olacak.
İstihbarat paylaşımı ve gizlilik
Anlaşmanın 9. ve 13. maddeleri, taraflar arasında güvenli kanallarla istihbarat paylaşımını ve gizli bilgi-belgelerin korunmasını düzenliyor. Bu belgelerin, “bilmesi gereken” ilkesi doğrultusunda yetkili kişilerle sınırlı tutulması ve taraflar dışındaki devlet, şirket ya da kişilerle paylaşılmaması öngörülüyor.
İlk 10 yıl çekilme hakkı yok
Anlaşma, son onay belgesinin sekretaryaya teslim edilmesiyle yürürlüğe girecek ve süresiz geçerli olacak. Metne göre taraflar ilk 10 yıl boyunca anlaşmadan çekilemeyecek; bu sürenin ardından en az üç ay önceden yazılı bildirimde bulunarak çekilme hakkını kullanabilecek.
Anlaşma Türkçe, Arapça ve İngilizce üç asıl nüsha halinde düzenlendi. Metinde, yorum farklılıkları halinde İngilizce nüshanın esas alınacağı belirtiliyor.
Anlaşma metninin tamamı şöyle:
Madde 1: “Taraflar” birbirlerinin bağımsızlığının, egemenliğinin, toprak bütünlüğünün ve uluslararası alanda tanınan hudutlarının ihlal edilemezliğinin sağlanması ve korunmasını teminen işbirliği yaparlar. “Taraflardan” herhangi birinin toprak bütünlüğünün, egemenliğinin ve uluslararası alanda tanınan sınırlarının tehdit edilmesi veya tehlikeye düşmesi durumunda, “Taraflar” bu tehdit(ler) veya tehlike(ler)i bertaraf etmek maksadıyla gerekli tüm yöntemleri kullanırlar.
Madde 2:”Taraflardan” herhangi birine yönelik dış kaynaklı bir silahlı saldırı, tüm “Taraflara” yönelik bir saldırı olarak kabul edilir. “Taraflardan” birinin başka bir ülke veya ülke grubu tarafından silahlı saldırıya veya askeri saldırganlığa uğraması halinde, “Taraflar” saldırıya uğrayan “Tarafa” birbirlerine sağlayabilecekleri karşılıklı yardım imkanlarının tamamını kullanarak derhal yardım edecektir. Bu amaçla “Taraflar”, Birleşmiş Milletler Şartı’nın 51’inci Maddesinin tanıdığı meşru müdafaa hakkının kullanılmasını teminen, ihtiyaç duyulan yardımın objektif değerlendirmesini müteakip sağlanacak desteğin kapsam ve niteliğine karar vererek; askeri imkân ve kabiliyetler de dahil olmak üzere mevcut imkanları çerçevesinde işbirliği yaparlar.
Madde 3:”Taraflar”, işbu Anlaşma’nın 2’nci Maddesi gereğince savunma, savunma sanayii ve güvenlik alanlarında yakın işbirliği yapar; Silahlı Kuvvetleri arasındaki ilişkileri geliştirir ve savunma alanındaki işbirliğini güçlendirmeye yönelik mutabık kalınan faaliyetleri uygular.
Madde 4: “Taraflar” uluslararası güvenlik konularında düzenli olarak istişarelerde bulunurlar. “Taraflar” hayati çıkarlarını ve ulusal güvenliklerini korumak ve milli güvenliklerine karşı tehdit ve tehlikeleri bertaraf etmek maksadıyla ortak değerlendirmeler temelinde bireysel ve müşterek tedbirler geliştirmek üzere sürekli ve etkili bir şekilde birbirlerine yardım eder ve işbirliği yaparlar.
Madde 5: “Taraflar”, bölgesel ve uluslararası istikrar ve güvenliği olumsuz etkileyen terörizmin tüm çeşit ve tezahürleriyle mücadelede operasyonel seviye de dahil olmak üzere mevcut işbirliğini ve müşterek çabaları güçlendirirler.
Madde 6: Savaşta ve barışta “Taraflar”, savunma yeteneklerini geliştirmek maksadıyla, savunma kurumları arasında karşılıklı personel değişimi, ortak eğitim programları ve tatbikatlar ile “Tarafların” Silahlı Kuvvetlerinin birlikte çalışabilirliğinin artırılmasına yönelik, konuşlanma ve faaliyetleri teşvik ederler.
Madde 7: Savunma yeteneklerini güçlendirmek maksadıyla “Taraflar” karşılıklı mutabakat temelinde aşağıdaki alanlarda savunma sanayii kurumları arasında teknoloji paylaşımını, ortak teknoloji geliştirilmesini, ortak üretimi ve savunma sanayii kuruluşları arasındaki işbirliğini desteklerler:
a) Savunma alanında ortak üretimin teşvik edilmesi,
b) Uzmanlık gerektiren teknolojilerde ortak Ar-Ge projeleri ile savunma inovasyonunun hayata geçirilmesi,
c) “Tarafların” topraklarında, herhangi bir “Tarafın” uzmanları vasıtasıyla insan kaynağının yetiştirilmesi ve askeri sanayinin desteklenmesi,
d) Savunma sanayii ile savunma Ar-Ge ve inovasyonu alanlarında uzmanlık ve edinilen derslerin paylaşılması,
e) “Tarafların” karşılıklı mutabakata varacağı diğer işbirliği alanları.
Madde 8: “Çekirdek Taraflar”, ortak savunmaya stratejik yön vermek, “Taraflar” arasındaki savunma ve güvenlik işbirliğini geliştirmek ve işbu Anlaşmanın uygulanması sırasında ortaya çıkabilecek engelleri ele almak maksadıyla, “Tarafların” Dışişleri Bakanları, Savunma Bakanları ile Genelkurmay Başkanlarından oluşan “Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi”ni kurar. Komite “Taraflar” arasında dönüşümlü evsahipliğiyle yılda iki defa toplanır. “Tarafların” Liderleri, gerekli görüldüğü takdirde, yılda bir kez toplanabilir.
“Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi”, gerekli gördüğü takdirde, alt komiteler kurabilir.
İşbu Anlaşmada öngörülen işbirliği alanlarının uygulanmasına yönelik işbirliği alanlarının uygulanması maksadıyla, gerektiğinde “Taraflar” arasında anlaşmalar veya protokoller müzakere edilir.
“Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi”, “Çekirdek Tarafların” oydaşmasıyla, bu Anlaşmaya diğer
“Tarafların” katılımına ilişkin usul ve esasları belirlemeye ve onaylamaya yetkilidir.
“Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi”ne hizmet vermek üzere, merkezi Suudi Arabistan Krallığı’nda bulunan bir Sekretarya ihdas edilir. Sekretarya, Suudi Arabistan Krallığı ile bir merkez anlaşması akdeder. Sekretaryanın işleyişi, teşkilat yapısı ve kuruluşuna ilişkin usul ve esaslar, “Çekirdek Tarafların” oydaşmasıyla bilahare kararlaştırılır.
Sekretaryaya, “Çekirdek Taraflar” arasında dönüşümlü olarak üç yıllık bir süre için görevlendirilen bir Genel Sekreter başkanlık eder. İlk Genel Sekreter Pakistan İslam Cumhuriyeti vatandaşı olacaktır.
Bu maddenin hükümleri, “Taraflar” arasında mevcut askeri işbirliği komitelerinin çalışmalarına halel getirmez.
Madde 9: İstihbarat alanındaki işbirliğini derinleştirmek ve bu doğrultuda gerekli eşgüdümü sağlamak amacıyla “Taraflar”, bilgi güvenliği verilerin korunması ve gizliliğe riayet ederek, karşılıklı mutabakata varılan güvenli kanallar üzerinden istihbarat paylaşımında bulunacaktır.
Madde 10: “Taraflar”, lojistik destek hizmetlerinin mevcudiyeti ve uyumluluğuna bağlı olarak, barışta, savaşta ve diğer olağanüstü durumlarda, silah mühimmat, yakıt, yedek parça ve diğer teçhizat dahil olmak üzere birbirlerine lojistik destek sağlar.
Madde 11: Uluslararası hukuk ve “Tarafların” ilgili iç hukukları saklı kalmak kaydıyla, “Taraflar”, bu Anlaşmanın hükümlerinin uygulanmasında işbu Anlaşmayı hukuki dayanak olarak kabul edecek ve ihtiyaç halinde ilave yasal düzenlemeler önerecektir.
Madde 12: İşbu Anlaşma, “Tarafların” daha önce akdetmiş oldukları uluslararası anlaşmalardan doğan hak ve yükümlülüklerine halel getirmez.
Madde 13: “Taraflar”, işbu Anlaşma kapsamında elde edecekleri gizlilik dereceli bilgi ve belgelerin mahremiyetine riayet ederler ve milli mevzuatlara saygı gösterirler.
Gizlilik dereceli bilgi ve belgeler, “Taraflar” dışındaki bir devlet, şirket ya da kişiyle paylaşılmaz.
Gizlilik dereceli bilgi ve belgelere erişimin “bilmesi gereken” prensibiyle ve sadece uygun seviyede güvenlik yetkisine sahip kişilere sağlanması temin edilir.
Madde 14: İşbu Anlaşmanın yorumundan veya uygulanmasından doğacak herhangi bir anlaşmazlık, “Taraflar” arasında istişareler ve görüşmeler vasıtasıyla dostane bir şekilde çözülür.
Madde 15: İşbu Anlaşma “çekirdek Taraflar” arasında istişareler ve oybirliğiyle tadil edilebilir.
Madde 16: İşbu Anlaşma, her bir “Tarafın” tabi olduğu usuller uyarınca onaylanacak ve son onay belgesinin “Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi” Sekretaryasına tevdi edildiği tarihte yürürlüğe girecektir.
