İran’da 28 Aralık 2025’te döviz karşısında riyalin hızla değer kaybetmesi, artan enflasyon ve derinleşen ekonomik krizin tetiklediği protestolar 20’nci gününe girdi. İlk olarak Tahran’daki Kapalı Çarşı’daki esnaf eylemleriyle başlayan gösteriler kısa sürede ülke geneline yayıldı ve ekonomik taleplerle başlayan protestolar, rejim karşıtı büyük bir harekete dönüştü. Hükümetin sert müdahalesi, iletişim kesintileri ve gözaltılar protestoları daha geniş bir toplumsal isyana dönüştürdü.
Can kaybı ve gözaltılar
İran İnsan Hakları Aktivistleri Ajansı (HRANA) ve ABD merkezli kaynaklar, protestoların başından itibaren 2 bin 677 kişinin hayatını kaybettiğini doğruladı. Bin 693 şüpheli ölüm vakası ise hala araştırılıyor. Aynı dönemde, protestolara katıldıkları gerekçesiyle 19 bin 97 kişinin gözaltına alındığı bildirildi. Yaralananların sayısı ise 2 bin 600’ü aştı. İran yetkilileri ölü ve yaralı sayısına ilişkin henüz resmi rakam açıklamadı.
İran devlet televizyonu, ismi açıklanmayan bir emniyet kaynağından aldığı bilgiyi yayımladı. Ülke genelindeki protestolarda, “terör örgütlerine” mensup olduğu öne sürülen veya olayları provoke etme suçlamasıyla 3 bin kişinin gözaltına alındığı belirtildi.
İran yönetimi protestolar sırasında interneti kısıtladı, telefon hatlarını sık sık keserek iletişimi büyük ölçüde engelledi. Bu durum, protestolarda yaşanan olaylar ve can kayıpları konusunda bağımsız teyitleri zorlaştırıyor.
Uluslararası Kızılhaç ve Kızılay Federasyonu (IFRC), İran’daki protestolar sırasında yardım çalışanlarından Emir Ali Latifi’nin öldüğünü, 5 çalışanının da yaralandığını duyurdu. IFRC, yardım çalışanlarının güvenliğinin sağlanmasının hayati önemde olduğunu vurguladı.
Kanada: Bir vatandaşımızın hayatını kaybetti
Kanada Dışişleri Bakanı Anita Anand, protestolar sırasında bir Kanada vatandaşının İranlı yetkililer tarafından öldürüldüğünü açıkladı ve Tahran yönetimini şiddeti derhal durdurmaya çağırdı.
Bakan Anand açıklamasında şu ifadelere yer verdi:
“Bir Kanada vatandaşının İran’da, İranlı yetkililerin eliyle hayatını kaybettiği bilgisi tarafıma ulaştı. Konsolosluk yetkililerimiz kurbanın Kanada’daki ailesiyle temas halindedir. Bu zor zamanda kendilerine en derin taziyelerimi sunuyorum.”
İran halkının barışçıl taleplerinin şiddetle bastırılmasını eleştiren Anand, “Baskı ve devam eden insan hakları ihlalleri karşısında sesini duyurmaya çalışan İran halkının barışçıl eylemleri, hükümetin insan hayatını açıkça hiçe saydığını göstermiştir” dedi.
Tahran yönetimini kınayan Anand, “Bu şiddet sona ermelidir. Kanada yaşananları kınamakta ve İran rejiminin uyguladığı şiddete derhal son vermesini talep etmektedir” diye konuştu.
Protestolar ekonomik taleplerle başladı ancak kısa sürede rejim karşıtı harekete dönüştü. Halkın ortak talebi artık net: “Hamaney rejimi hemen gitmeli, sonrasına karar veririz.”
