Ermenistan ile ABD, Washington’un Güney Kafkasya’da aylar önce arabuluculuk yaptığı barış anlaşmasının ardından, Rusya’nın eski yakın müttefikiyle ilişkileri güçlendirmeyi amaçladığı bir dönemde, pazartesi günü sivil nükleer enerji alanında iş birliği yapma konusunda anlaştı.
Anlaşma, JD Vance’in Erivan ziyareti sırasında duyuruldu. Daha önce hiçbir ABD başkanı veya başkan yardımcısı Ermenistan’ı ziyaret etmemişti.
Nükleer sektör anlaşmasına ilişkin açıklama, iki günlük ziyaret için Ermenistan’da bulunan Başbakan Nikol Paşinyan ile ABD Başkan Yardımcısı James David (JD) Vance tarafından imzalandı.
İki taraf, ABD’nin başka ülkelere nükleer teknoloji ve ekipman lisansı vermesine olanak tanıyan “123 Anlaşması” olarak bilinen müzakereleri tamamladıklarını duyurdu.
Erivan’da düzenledikleri ortak basın toplantısında Vance, anlaşmanın Ermenistan’a başlangıçta 5 milyar dolara kadar ABD ihracatının önünü açacağını, ayrıca uzun vadede 4 milyar dolarlık yakıt ve bakım sözleşmelerini kapsayacağını söyledi.
Vance, iki ülke arasındaki anlaşmanın küçük, modüler reaktörlere ilişkin olduğunu da söyledi.
Anlaşma, ABD’nin diğer ülkelere nükleer ekipmanlar, yakıt ve teknoloji transferini mümkün kılıyor.
Türkiye de ABD ile bu anlaşmaya imza atmış ülkeler arasında bulunuyor.
Paşinyan: Yeni bir sayfa açacak
Paşinyan, Vance ile düzenlediği ortak basın toplantısında, “Bu anlaşma, Ermenistan ile ABD arasındaki enerji ortaklığında yeni bir sayfa açacak” dedi.
Enerji arzında uzun süredir büyük ölçüde Rusya ve İran’a bağımlı olan Ermenistan, şu anda tek ve yaşlanan Rus yapımı nükleer santrali Metsamor’un yerine yeni bir reaktör inşası için ABD, Rusya, Çin, Fransa ve Güney Kore şirketlerinin tekliflerini değerlendiriyor.
Henüz bir karar alınmış olmasa da pazartesi geç saatlerde yapılan duyuru, bir ABD’li projenin seçilmesinin önünü açtı.
Bu durum, Güney Kafkasya’yı geleneksel olarak nüfuz alanı olarak gören ancak Ukrayna’yı işgalinin ardından bölgedeki etkisi azalan Rusya için bir darbe anlamına gelebilir.
Rusya Dışişleri Bakan Yardımcısı Mihail Galuzin, Izvestia’ya verdiği demeçte, Rusya’nın sunduğu nükleer santral teklifinin en iyi seçenek olduğunu ve devlet nükleer şirketi Rosatom’un projeyi hızla hayata geçirmeye hazır olduğunu söyledi.
Galuzin, “Rosatom, Ermeni dostlarımızın istekleri doğrultusunda bu projeyi çok hızlı şekilde uygulamaya hazırdır. Güvenilir ve kanıtlanmış teknolojiler ile finansal koşullar açısından gerçek bir alternatif yok” ifadelerini kullandı.
Ortak çeşitliliği
Euronews’te yer alan habere göre Erivan’daki siyaset bilimci Narek Sukiasyan, “Ermenistan’ın Rusya’ya çok yönlü bağımlılıkları göz önüne alındığında, nükleer iş birliğinde ortakları çeşitlendirmek siyasi bir öncelik. ABD şu an tercih gibi görünüyor” dedi.
Vance’in ziyareti, Ermenistan ve Azerbaycan liderlerinin Beyaz Saray’da yaklaşık 40 yıllık çatışmanın ardından barışa yönelik ilk adım olarak görülen bir anlaşmayı imzalamasından yalnızca altı ay sonra gerçekleşti.
Vance ayrıca, “Trump Uluslararası Barış ve Refah Rotası (TRIPP)” adlı 43 kilometrelik bir koridoru ilerletmeyi amaçlıyor. Bu güzergâh, Ermenistan’ın güneyinden geçerek Azerbaycan’a, oradan da Türkiye’ye uzanacak.
Washington için kritik olan bu hat, Batı’nın Ukrayna savaşı nedeniyle Rusya’dan enerji ve ticaret yollarını çeşitlendirmek istediği bir dönemde Rusya ve İran’ı by-pass edecek.
Demiryolu, petrol ve gaz boru hatları ile fiber-optik altyapıyı içeren TRIPP projesi, kapalı sınırlar ve uzun süreli etnik çatışmalarla bölünmüş Güney Kafkasya’yı dönüştürebilir.
Galuzin, Moskova’nın TRIPP önerisini incelediğini söyledi.
Vance ise, “Sadece Ermenistan için barış inşa etmiyoruz; aynı zamanda Ermenistan ve ABD için birlikte gerçek refah yaratıyoruz” dedi.
Beyaz Saray’a göre Vance’in çarşamba ve perşembe günleri Azerbaycan’ı ziyaret etmesi bekleniyor.
