Eşitlik için Kadın Platformu, bugün düzenlediği basın toplantısında 13. Yargı Paketi kapsamında tartışılan “hızlı boşanma”, aile arabuluculuğu ve yoksulluk nafakası düzenlemelerine ilişkin değerlendirmesini kamuoyuyla paylaştı.
Platform, “Boşanma, Mal Rejimi ve Nafaka Davalarına İlişkin Bilgi Notu” ile “Hızlı Boşanma, Nafaka, Aile Konutu ve Mal Paylaşımı: Dünya Örnekleri” başlıklı iki not hazırladı. Notlar Adalet Bakanlığı, TÜİK ve Yargıtay verileri ile Almanya, Avusturya, İsviçre, Fransa ve İngiltere’nin hukuk düzenlerinin incelenmesine dayanıyor.
“Boşanma davaları 1.300 gün sürmüyor”
EŞİK, Adalet Bakanı’nın boşanma davalarının ortalama 1.300 gün sürdüğü yönündeki sözlerinin Bakanlık verileriyle çeliştiğini savundu. Verilere göre 2025’te boşanma davaları ilk derecede ortalama 160 günde sonuçlandı. Davaların yüzde 66,8’i dört ayda bitiyor, yüzde 54,4’ü anlaşmalı olarak sonuçlanıyor. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi boşanma dosyalarını ortalama 248 günde karara bağlıyor. Üç yıldan uzun süren dava oranı ise yüzde 6,5.
Platform, asıl sorunun boşanmak değil, hakkını alabilmek olduğunu vurguladı. Boşanma davalarında tam kabul oranı yüzde 64 iken nafaka davalarında yüzde 18,5, mal rejimi davalarında yüzde 14. Mal rejimi davalarının yarısı reddediliyor, ret kararlarının yaklaşık dörtte üçü feragat nedenine dayanıyor. Dava tarafı kadınların yüzde 47’sinin hiç geliri yok.
EŞİK’e göre boşanma kararının nafaka, tazminat, velayet ve mal paylaşımından ayrılması, kadınları yıllarca sürebilecek ekonomik davalarla baş başa bırakacak ve aile konutundan çocuklarıyla birlikte çıkmak zorunda bırakacak. Platform bunu erkeğin tek taraflı irade beyanıyla boşanabildiği bir “boş ol” sistemi olarak niteledi. İcra-iflas sisteminde 25 milyona yakın dosya birikmişken en hızlı sonuçlanan davalardan birinin hızlandırılmak istenmesini de eleştirdi.
Nafaka: “Lütuf değil, ekonomik güvence”
Yoksulluk nafakasına ilişkin düzenlemenin 13. Yargı Paketi’nden çıkarılmasını kadınların ortak mücadelesine bağlayan EŞİK, bunun geri adım olduğunun ve konunun yeniden gündeme getirileceğinin farkında olduklarını belirtti. Anayasa Mahkemesi’nin “süresiz olarak” ibaresini iptal eden kararı 30 Haziran 2027’de yürürlüğe girecek.
Platform, “ömür boyu nafaka mağduriyeti” söylemini de verilerle yanıtladı: Boşanmaların yalnızca yüzde 2,8’i bir yıldan kısa evliliklerde, yüzde 70’ten fazlası beş yıldan uzun evliliklerde gerçekleşiyor. EŞİK, 2023’ten beri yinelediği çağrıya rağmen tek bir gerçek örnek açıklanmadığını, Adalet Bakanlığı’nın da nafaka miktarları ve tahsilatına ilişkin verisi olmadığını yazılı olarak kabul ettiğini ifade etti.
Kadın Dayanışma Vakfı’nın 2024 raporuna atıfta bulunan platform, ortalama yoksulluk nafakasının 1.179 TL ile 2026 net asgari ücretin yüzde 4,2’si olduğunu, hükmedilen nafakaların yüzde 44’ünün ödenmediğini aktardı. Boşanmada çocukların yüzde 75,5’inin velayeti anneye veriliyor. Kadınların istihdam oranı yüzde 32,5 iken erkeklerde yüzde 66,9; üç yaşın altında çocuğu olan kadınlarda oran yüzde 26,9’a düşüyor.
“Avrupa yarım anlatılıyor”
EŞİK, “Avrupa’da süresiz nafaka yok” iddiasının da gerçeği yansıtmadığını söyledi. Almanya’da nafakanın kesin bir azami süresi bulunmuyor, Fransa’da süresiz nafaka uygulamada yaygın. İncelenen ülkelerde nafakanın yeniden bağlanması, askıya alınması, yükümlünün ölümü halinde mirastan karşılanması ve aile konutunun ihtiyacı olan eşe bırakılması gibi güvenceler bulunuyor. Platform, Türkiye’de bu araçların hiçbirinin olmadığını, yalnızca kısıtlayıcı örneklerin seçilmesinin karşılaştırmalı hukuku çarpıtmak anlamına geldiğini belirtti.
“Eşitsizliğin olduğu yerde eşit müzakere olmaz”
Aile arabuluculuğuna da karşı çıkan EŞİK, tarafların eşit olduğu varsayımına dayanan bu yöntemin, mevcut ekonomik ve toplumsal eşitsizlik içinde kadınları haklarından vazgeçmeye zorlayacağını savundu. Kadın Dayanışma Vakfı’nın incelediği boşanma dosyalarının yüzde 88,4’ünde şiddet iddiası bulunuyor. Platform, ekonomik şiddetin 6284 sayılı Kanun’da tanımlandığını, Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’na göre aile içi şiddet iddiası içeren uyuşmazlıkların arabuluculuğa elverişli olmadığını hatırlattı. Düzenlemenin Anayasa’nın 2, 10, 36 ve 41. maddeleriyle de çeliştiğini belirten EŞİK, anlaşmalı boşanma ve mahkemenin sulh çağrısı gibi yolların zaten mevcut olduğunu ekledi.
“Yasalara dokunma, uygula”
Platform, sorunun yasada eksiklik değil uygulamada olduğunu vurgulayarak ödenmeyen nafakalar, mal kaçırma, geciken tedbirler, adalete erişim ve kadına yönelik şiddeti asıl sorunlar olarak sıraladı. Medeni Kanun’a dokunulmamasını, yasanın toplumsal cinsiyet eşitliği ve kadına yönelik şiddet konusunda eğitimli yargıçlarca etkili biçimde uygulanmasını talep etti. Yeni bir nafaka düzenlemesi üzerinde çalışıldığı yönünde duyumlar aldıklarını belirten EŞİK, “hızlı boşanma” ve aile arabuluculuğu düzenlemelerinin geri çekilmesi için dayanışmayı büyüteceklerini açıkladı.
