Ülkemizde otoyol ve köprülerin bir kısmı Karayolları Genel Müdürlüğü bünyesinde yer alırken, bir kısmı da özel şirketler tarafından işletilmekte.
Yönetim kurulunun çeşitli kademelerinde görev yaptığım KESK/YAPI – YOL Sendikasının örgütlü olduğu kurumlardan birisi de Karayolları Genel Müdürlüğü idi. Yıllardır, otoyol ve köprülerde elektronik sistemlerle geçiş sağlansa da, uzun yıllar boyunca otoyol ve köprülerden geçiş ücreti, gişe memurları tarafından tahsil edilirdi.
Düşük ücretle çalıştırılan gişe memurları yoğun egzost gazına maruz kalır, gürültü nedeniyle işitme kaybına uğrardı. YAPI YOL SEN, üyelerinin çalışma koşullarının düzeltilmesi mücadelesinin yanında, gişe memurlarının sağlıklı çalışma koşullarında görev yapması, insanca yaşanacak ücret talebi ile defalarca eylem yaptı. Otoyol ve köprülerde gerçekleştirilen iş yavaşlatma ve iş bırakma eylemlerindeki talepler arasında, “otoyol ve köprüler ücretsiz olsun” talebi de yer alırdı.
Otoyollar ile Boğaziçi Köprüsünü, Fatih Sultan Mehmet Köprüsünü kullananlar gişe memurlarının, iş yavaşlatma ve iş bırakma eylemlerini hatırlarlar. Sendika yöneticisi olarak, tüm eylemlerimizi sürücülerin de desteklediğini hatırlıyorum.
Daha sonra Karayolları Genel Müdürlüğü bünyesinde yer alan otoyol ve köprülerde, gişeler kaldırıldı. HGS ve OGS dediğimiz ödeme sistemleri getirildi. Bunun yanında Kamu-Özel (KÖİ) işbirliği olarak adlandırılan model ile otoyollar ve Çanakkale Köprüsü İstanbul’da da Avrasya Tüneli yaptırıldı. Karayolları Genel Müdürlüğü bünyesindeki otoyol ve köprüler ile
Kamu-Özel (KÖİ) işbirliği modelindeki otoyol, köprü, tünellerden alınan geçiş ücreti arasında kat be kat fark bulunmakta, ayrıca kamu tarafından verilen Garanti Geçiş! Sayısı nedeni ile ayrıca bütçeden işletmecilere kaynak aktarılmakta.
İçinde bulunduğumuz günlerde, Boğaziçi (15 Temmuz Şehitler) ve Fatih Sultan Mehmet Köprüsü ile Karayolları Genel Müdürlüğü bünyesindeki otoyolların özelleştirilmesi gündemde. İlk olarak CHP Genel Başkan Yardımcısı Deniz YAVUZYILMAZ tarafından kamuoyuna duyurulan bu bilgiden sonra, Köprü ve otoyolları özelleştirme için rapor hazırlamak üzere bir uluslararası danışmanlık firmasının görevlendirildiği duyuruldu.
Türkiye’deki otoyol uzunlukları
2.282 kilometresi bütçe kaynakları ile 1.514 km’si Kamu-Özel (KÖİ) işbirliği ile tamamlanmış olan toplam 3.796 km otoyol ve köprü bulunmaktadır.
Karayolları bünyesindeki otoyol ve köprülerden
2026 yılında yaklaşık 41.000.000.000 geçiş ücreti alıncak
Karayolları Genel Müdürlüğü 2018 yılına kadar “Otoyollar Bakım İşletme Ve Ücret Toplama Maliyetleri “ başlıklı kitap yayımlardı, kitapta Karayolları Genel Müdürlüğü bünyesindeki otoyollar ve köprülere ilişkin gelir, gider maliyet bilgilerini de kapsar şekilde her türlü ayrıntılı bilgi yer alırdı, 2018 yılından beri bu bilgiler kamuoyuna açıklanmıyor. Ancak Karayollarının kamuoyundan gizlemeye çalıştığı bilgilere, zorda olsa yine Karayolları Genel Müdürlüğünün çeşitli yayınlarından arkadan dolanarak ulaşmak mümkün.
Buna göre; 2026 yılı Ocak ayında, Boğaziçi (15 Temmuz Şehitler) Köprüsünden 340.000.000,00 TL. Fatih Sultan Mehmet Köprüsünden 800.000.000,00 TL. Türkiye’nin çeşitli bölgelerine dağılmış olan otoyollardan 2.200.000.000, 00 TL. geçiş ücreti alındı. Bu durumda, geçiş ücretleri yeniden artırılmaz ise, 2026 yılında Boğaziçi (15 Temmuz Şehitler) Köprüsünden 4.100.000.000,00 TL., Fatih Sultan Mehmet Köprüsünden 9.600.000.000,00 TL. Otoyollardan 26.400.000.000,00 TL. olmak üzere toplam 40.100.000.000,00 TL geçiş ücreti alınacak, bu da bugünkü dolar kuru ile 917.000.000,00 $ (dokuz yüz on yedi milyon dolar) ‘a karşılık gelmektedir.
İşletme hakkı devri olursa şirketler ne kadar kar edecek?
Konuşulduğu gibi 25 yıllık işletme hakkı devri söz konusu olursa devir alanlar şu anda Karayolları Genel Müdürlüğünün uyguladığı fiyatlar ile bile 23.000.000.000,00$ (yirmiüç milyar dolar) geçiş ücreti alacak. Karayolları Genel Müdürlüğü Otoyollar Bakım İşletme ve Ücret Toplama Maliyetlerine baktığımızda, köprülerden alınan geçiş ücretlerinin yaklaşık %4’ünün (Trafik hizmetleri, kar mücadelesi, otoyol bakım, ücret toplama) olarak harcandığı görülmektedir. Deniz YAVUZYILMAZ işletme hakkını alacak şirketlerin 25 yılda elde edeceği net gelirin 15 milyar dolar olarak belirtmiştir, karın bu miktarın çok üzerinde olacağı açıktır. Bu durum Karayolları Genel Müdürlüğünce uygulanan geçiş ücreti uygulamasında söz konusu olacaktır. Oysa, KÖİ Projeleri ile yapılmış otoyol ve köprüler için uygulanan geçiş ücreti, Karayolları Genel Müdürlüğünün uyguladığı geçiş ücretinin kat, kat üzerinde olduğunu biliyoruz.
Örneğin Karayolları Genel Müdürlüğüne bağlı İzmit Adapazarı arasındaki otoyolda otomobillere 49,00 TL geçiş ücreti ödenirken KOİ projesi kapsamındaki otoyolda 165 TL ücret ödenmektedir. Özelleştirme olursa fiyatlandırmanın Karayolları Genel Müdürlüğünün uyguladığı ücretin 2 katı olarak uygulanırsa sadece 2 köprüden elde edilecek kar 15.000.000.000 $ (Onbeşmilyar Dolar) olacaktır.
AK Parti döneminde
kamunun elindeki tüm varlıklar özelleştirildi
25 yıllık AK PARTİ iktidarında kamunun elindeki fabrikalar, limanlar, ulaşım, madenler, enerji üretim, dağıtım tesisleri, rafineriler,TELEKOM birer, birer özelleştirdi. Arsalar satıldı. Özelleştirme karşıtı mücadelede SEKA ve TEKEL Direnişleri ve Adana ‘da elektrik dağıtımının özelleştirilmesine yönelik mücadele halen hafızalarda. Özelleştirme karşıtı mücadelede Kamu İşletmeciliği Geliştirme Merkezi (KİGEM), Özelleştirme Karşıtı Platform (ÖKP) gibi oluşumlar özelleştirme karşıtı mücadelede önemli yapılar olmakla birlikte, özelleştirme karşıtı mücadele başarısızlığa uğradı.
Otoyollar ve köprüler ücretsiz olmalı
Yazının giriş bölümünde de belirttiğim gibi, Otoyol ve köprülerde gerçekleştirilen iş yavaşlatma ve iş bırakma eylemlerindeki talepler arasında, “otoyol ve köprüler ücretsiz olsun” talebi de yer alırdı. Her ne kadar işin öznesi YAPI YOL SEN olsa da, Bu talep, tüketici dernekleri, TMMOB İstanbul İl Koordinasyon Kurulu, KESK Şubeler Platformu, YOL-İŞ ile birlikte dile getirildi.
Şimdi CHP tarafından dillendirilen ve özelleştirmeye karşı ortaya koyulan eylemler, sadece CHP tarafından değil, siyasi partiler, sendikalar, meslek örgütleri, tüketici hakları dernekleriyle birlikte örgütlenmeli ve özelleştirme karşıtı olmakla yetinilmemeli, köprü ve otoyolların ücretsiz olması, Yap İşlet Devret ya da KÖİ projeleri ile yapılan otoyol ve köprülerin kamulaştırılması, talebi de yükseltilmeli.
Zaten Maliye Bakanlığı “Ödediğiniz vergiler size yol, su, elektrik olarak geri dönecektir” demiyor muydu
