ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a başlattığı geniş çaplı hava harekatının ardından karşılıklı saldırılar sürüyor. Saldırılarda İran’ı 37 yıldır yöneten Ayetullah Ali Hamaney öldürüldü.
Boğaz, ABD-İsrail’in saldırılarının ardından İran Devrim Muhafızları’nca kapatıldı. Hürmüz Boğazı, petrol ve doğalgaz ticaretinde kritik önemdeki bir geçiş yolu.
Piyasa, savaşın petrol üreten bölgeden gelen arzı kesilmesi ihtimalini fiyatlıyor.
08:49 itibarıyla brent petrolün varil fiyatı yaklaşık yüzde 3,46 artarak 80,43 dolara (3 bin 536 lira) çıktı.
BBC’nin haberine göre ABD’de petrolün fiyatı yaklaşık yüzde 1,5 arttı.
Saldırı öncesinde de yukarı yönlü seyreden fiyatlar, 27 Şubat‘ta artan jeopolitik gerilimin etkisiyle ivme kazandı. Brent petrol günü yüzde 2,8 artışla 73 dolardan tamamlarken, Batı Teksas (WTI) tipi ham petrol yüzde 2,6 yükselişle 67,17 dolara çıktı.
28 Şubat ve 1 Mart’ta piyasaların kapalı olduğu saatlerde ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırı düzenlediğine ilişkin haber akışı, fiyatların anlık tepki verememesine yol açtı. Ancak haftanın ilk işlem gününde biriken risk primi sert açılışla fiyatlara yansıdı.
Brent petrol 2 Mart‘ta yüzde 7,1 sıçrayarak 78,15 dolardan kapanırken, WTI yüzde 6,2 artışla 71,33 dolara yükseldi. Böylece petrol fiyatları son dönemin zirve seviyelerine taşındı.
Günün ilerleyen saatlerinde İran Devrim Muhafızları Ordusu Genel Komutanı Danışmanı Tuğgeneral İbrahim Cebbari’nin, Hürmüz Boğazı’nda gemi ve petrol tankeri geçişlerinin durdurulduğuna ilişkin iddiaları teyit ederek boğazın kapatıldığını öne sürmesi ve geçmeye çalışan gemilerin hedef alınacağını açıklaması, arz kesintisinin derinleşebileceği endişelerini artırdı.
2 Mart’ta küresel piyasalarda likiditenin görece sınırlı olduğu saatlerde gelen bu açıklama, Brent petrolün bugün Asya işlemlerinin erken saatlerinde 80,80 dolar seviyesini test etmesine yol açtı. Böylece Brent, yaklaşık son 15 ayın en yüksek seviyesini gördü.
Brent petrol bugün saat 11.00 itibarıyla 80,58 dolara yükseldi. Bu seviye, Ocak 2025’ten bu yana kaydedilen en yüksek düzey olarak kayıtlara geçti. Aynı saatte WTI ham petrolün varili ise 73,71 dolardan işlem gördü.
ABD Enerji Enformasyon İdaresi (EIA) verileri ve piyasa projeksiyonlarına göre, çatışmaların uzaması ve fiziki arzın sekteye uğraması halinde stratejik rezervlerin küresel arz açığını sınırlı ölçüde dengeleyebileceği, petrol fiyatlarının ise varil başına 85 ila 150 dolar aralığına tırmanabileceği değerlendiriliyor.
Avrupa gaz fiyatları
Öte yandan, küresel gaz piyasalarında da arz güvenliğine ilişkin endişeler fiyatlara yansıyor.
Küresel enerji tedariki açısından kritik konumda bulunan Hürmüz Boğazı’nda tanker geçişlerinin keskin şekilde azalması, dünya sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sinin gerçekleştiği bu stratejik geçitte aksama yaşanabileceği riskini artırarak başta Avrupa olmak üzere doğal gaz fiyatları üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturuyor.
Avrupa’da derinliği en fazla olan Hollanda merkezli sanal doğal gaz ticaret noktası TTF’de nisan vadeli kontratlar 27 Şubat’ta megavatsaat başına 31,95 avrodan kapanmıştı. Jeopolitik gerilimin tırmanmasıyla birlikte fiyatlar 2 Mart’ta yüzde 38,4 sıçrayarak 44,5 avroya yükseldi.
Bugün ise megavatsaat başına gaz fiyatı saat 10.30 itibarıyla yüzde 19,9 artışla 53,35 avro seviyesinde işlem görüyor.
Hürmüz Boğazı neden önemli?
ABD Enerji Enformasyon İdaresi’ne (EIA) Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri’nden (BAE) geçen boru hatları günlük yaklaşık 3,5 milyon varillik alternatif kapasite sunuyor.
Uzmanlar, Hürmüz Boğazı’nda uzun süreli bir kesintinin özellikle Asya rafineri marjları ve navlun fiyatları üzerinde sert dalgalanmalara yol açabileceğini değerlendiriyor.
Petrol rezervlerinin olası bir arz kesintisini karşılamada yetersiz kalabileceği görüşü hakim.
Öte yandan günlük yaklaşık 20 milyon varil petrol ve petrol ürününün taşındığı stratejik deniz geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı’na ülkelerin bağımlılık oranları dikkat çekici.
Japonya’nın petrol ithalatının yaklaşık yüzde 72’sini, Güney Kore’yse yüzde 65’ini Hürmüz Boğazı üzerinden taşıyor.
Asya’nın büyük ekonomilerinden Çin ve Hindistan için Hürmüz Boğazı rotasına bağımlılık yaklaşık yüzde 50.
Avrupa genelindeyse ortalama bağımlılık yüzde 18 seviyesinde. ABD’nin Hürmüz geçişine bağımlılığı da yaklaşık yüzde 2 düzeyinde hesaplanıyor.
Basra Körfezi’nin ağzındaki dar su yolu Hürmüz Boğazı, Ortadoğu’daki petrol ve LNG’yi (sıvı doğalgaz) Umman Denizi ve Hint Okyanusu’yla dünya pazarlarına ulaştırıyor.
Boğaz, küresel petrol ticaretinin yaklaşık üçte birinin sağlandığı kritik bir deniz yolu. Bölgedeki petrol üreticilerinin günlük 17-20 milyon varil ham petrol ve kondensatı Hürmüz Boğazı’ndan küresel piyasalara gönderiliyor.
Hürmüz Boğazı’nın tam bir merkezi kontrol otoritesi bulunmuyor. Tankerler, İran ve Umman’ın karasularından geçiyor.
İran, ticari gemilere serbest geçiş hakkı tanıyan Birleşmiş Milletler (BM) anlaşmasını imzalamış olsa da henüz onaylamamıştı. Petrol ve doğalgazda yüzde 90’ın üzerinde dışa bağımlı olan Türkiye de enerji fiyatlardaki yükselişten etkilenecek ülkelerin başında geliyor.
Petrol ticaretindeki uzun süreli aksamanın İran ekonomisini de olumsuz etkilemesi bekleniyor.
