BRICS’in daimi üyelerinden biri olan İran’a yönelik ABD ve İsrail saldırıları sürerken, blokun ortak bir tepki vermemesi tartışma yarattı. Middle East Eye’da yayımlanan analize göre, Brics’in bu krize nasıl yanıt vereceği grubun hem üyeleri hem de uluslararası toplum tarafından nasıl algılanacağını belirleyecek.
Habere göre İsrail’in İran’daki saldırılarında aralarında çok sayıda çocuğun da bulunduğu yüzlerce kişinin hayatını kaybetmesinin üzerinden günler geçmesine rağmen Brics’ten kolektif bir açıklama yapılmadı.
Bireysel açıklamalar var, ortak tutum yok
Brics’in çekirdek üyeleri olan Brezilya, Rusya, Çin ve Güney Afrika İran’ın dini lideri Ali Hamaney’in öldürülmesi konusunda ayrı ayrı açıklamalar yaparak endişelerini dile getirdi. Ancak blok düzeyinde ortak bir açıklama yapılmadı.
Brics’e 2024 yılında katılan İran, grubun genişleme sürecinin ardından Birleşik Arap Emirlikleri ve Mısır gibi ülkelerin de dahil olduğu 11 üyeli yapının bir parçası haline gelmişti.
Hindistan faktörü
Pretoria’daki Güvenlik Çalışmaları Enstitüsü’nden (ISS) araştırmacı Priyal Singh, BRICS içinde özellikle Hindistan’ın pozisyonunun önemli olduğunu belirtti. Singh’e göre Hindistan Başbakanı Narendra Modi’nin İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu ile yakın ilişkileri blok içinde ortak bir tutum geliştirilmesini zorlaştırıyor.
Singh, Hindistan’ın İsrail’e olan yakınlığının yanı sıra İran’ın Birleşik Arap Emirlikleri’ne yönelik misilleme saldırılarının da Brics içinde uzlaşmayı daha da zorlaştırdığını söyledi.
1 Mart’ta Hindistan hükümeti, İran’ın Birleşik Arap Emirlikleri’ne yönelik füze saldırılarını kınamıştı.
‘İtibar açısından büyük bir sınav’
Analistler, BRICS’in Rusya’nın Ukrayna’yı işgali ya da Gazze savaşı gibi küresel krizlerde de farklı gündemler nedeniyle ortak bir tutum almakta zorlandığını belirtiyor. Ancak blokun kendi üyelerinden birine yönelik saldırıya ortak tepki verememesi en büyük itibar kaybı olarak değerlendiriliyor.
ISS araştırmacısı Singh, “Bu çatışma, grubun sadece üyeleri tarafından değil tüm uluslararası toplum tarafından nasıl algılandığını doğrudan etkileyecek” değerlendirmesinde bulundu.
Ekonomik çıkarlar etkili olabilir
Johannesburg Üniversitesi Sosyal Değişim Merkezi Direktörü Patrick Bond ise BRICS ülkelerinin İsrail ile ekonomik ilişkilerinin güçlü olduğunu ve bunun İran ile dayanışmanın önüne geçebileceğini söyledi.
Bond, BRICS ülkelerinin ekonomik çıkarlarının çoğu zaman siyasi dayanışmadan daha ağır bastığını belirterek, bu durumun blokun ortak tutum geliştirmesini zorlaştırdığını ifade etti.
‘BRICS’in sorumluluğu’ tartışması
Jeffrey Sachs ise bir Hint televizyon kanalına yaptığı açıklamada BRICS ülkelerinin Amerikan hegemonyasına karşı ortak bir tutum sergilemesi halinde İran’daki savaşın durdurulabileceğini savundu.
Ancak Patrick Bond, Sachs’ın bu değerlendirmesini “basmakalıp bir tantana” olarak nitelendirdi.
Analistlere göre Orta Doğu’da Birleşik Arap Emirlikleri ve Suudi Arabistan etrafında şekillenen yeni güç dengeleri de BRICS içinde ortak bir strateji oluşturulmasını zorlaştırıyor.
BRICS ülkelerinin bir sonraki zirvede Eylül ayında Yeni Delhi’de bir araya gelmesi bekleniyor.
