İran’da, suikast sonucu öldürülen dini lider Ayetullah Ali Hamaney’in yerine geçen isim belli oldu.
Uzmanlar Meclisi tarafından seçilen yeni dini liderin Ali Hamaney’in oğlu Mücteba Hamaney olduğu açıklandı.
Uzmanlar Meclisi Gilan Vilayeti Üyesi Seyyid Ali Hüseyni Eşkevari, sosyal medya hesabı üzerinden yaptığı açıklamada, “Mücteba Hamaney’i yeni lider olarak seçtiklerini” belirterek, “İnşallah Hamaney ismi İran’ın yeni lideri olarak devam edecek” dedi.
Öte yandan Uzmanlar Meclisi Başkan Yardımcısı Ayetullah Hüseyni Buşehri ise yeni liderin yakın zamanda tanıtılacağını belirtti. İran Anayasası’na göre 88 üyeden oluşan Uzmanlar Meclisi, ülkenin dini liderini seçme yetkisine sahip. İran’ı 37 yıl yöneten Ayetullah Ali Hamaney, 28 Şubat’ta Tahran’a düzenlenen ABD, İsrail saldırısında öldürülmüştü.
İsrail’den tehdit
İsrail ordusu, Ali Hamaney’in yerine geçecek ismi belirleme sürecine katılacak Uzmanlar Meclisi üyelerini hedef alabileceği uyarısında bulundu. İsrail ordusu, sosyal medya platformu “X” üzerinden Farsça yaptığı paylaşımda, “Halef seçimi toplantısına katılmayı planlayan herkesi uyarıyoruz. Sizi de hedef almaktan çekinmeyiz. Bu bir uyarıdır” dedi.
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ise, İran’daki mevcut siyasi düzeni sarsacak sürprizleri olduğunu ve İran halkının geleceğini belirlemesine olanak sağlayacak koşullar yarattıklarını söyledi. Netanyahu, ayrıca İranlı güvenlik güçlerine seslenerek, silahlarını bırakanların zarar görmeyeceğini öne sürdü.
Mücteba Hamaney kimdir?
56 yaşındaki Mücteba Hamaney, kamuoyu önünde nadiren yer almasına ve resmi olarak siyasi bir görevi olmamasına rağmen İran’daki etkili isimlerden biri olarak kabul ediliyor.
1979 yılında İran İslam Cumhuriyeti kurulmadan 10 yıl önce, 1969 yılında İran’ın önemli dini merkezlerinden Meşhed’de dünyaya gelen Mücteba Hamaney, Devrim Muhafızları’na olan yakınlığı ile biliniyor.
Hamaney, liseyi bitirdikten sonra İran Devrim Muhafızları ile bağlantılı gönüllülerden oluşan Habib Taburu’na katıldı, 1980-1988 yılları arasında yaşanan İran-Irak savaşının son döneminde görev aldı. Mücteba’nın bu savaşa katılmasının, İran’ın güvenlik yapısında içinde kalıcı bağlar kurmasına katkı sağladığı tahmin ediliyor.
1989 yılında babası Ali Hamaney, İslam Devrimi’nin siyasi ve dinî lideri Ruhullah Humeyni’nin ölümü üzerine bu göreve seçildi.
Mücteba Hamaney, Kum kentinde dini eğitim aldı, babasının konumunun etkisiyle ülkenin dini liderleriyle bağlantılar kurdu. Ancak, Mücteba Hamaney’in üst düzey din adamları arasında yer almadığına, İran’da üst düzey din adamlarına verilen ayetullah veya mücahit ünvanlarına sahip olmadığına dikkat çekiliyor.
Mücteba Hamaney, kamuoyunda çok öne çıkmadan, dini lider Ali Hamaney’in ofisinde perde arkasında faaliyetler yürüttü. Sızdırılan Wikileaks belgelerine göre, 2000’li yılların sonunda ABD’li diplomatlar oğul Hamaney’i “cübbelilerin arkasındaki güç” olarak nitelendirmişti. Bir belgede, Mücteba Hamaney’in babasının telefonunu dinlediği ve ülkede kendi güç tabanını oluşturduğu iddiası yer almıştı.
Mücteba Hamaney’in ülkenin yeni dini lideri olduğu takdirde, babasının baskıcı çizgisini sürdürmesi bekleniyor.
Mücteba Hamaney’in 2009 yılında cumhurbaşkanlığı seçimlerinde hile yapıldığı iddiaları üzerine başlayan protesto gösterilerinin bastırılmasında oynadığı rol, izleyeceği baskıcı çizginin işareti olarak değerlendiriliyor.
DW Türkçe’de yer alan bilgilere göre geçen hafta konuyla ilgili New York Times’a konuşan John Hopkins Üniversitesi’nden İran uzmanı Vali Nasr, Mücteba Hamaney’in seçilmesinin şaşırtıcı olacağını belirterek, “Uzun süredir halef olması planlanıyordu, ancak son iki yıldır bu plan rafa kaldırılmış gibi görünüyordu. Eğer seçilirse, çok daha sert çizgideki Devrim Muhafızları’nın artık iktidarda olduğuna işaret eder” değerlendirmesini yapmıştı.
İranlı muhaliflerin Londra merkezli yayın kuruluşu Iran International’a konuşan düşünce kuruluşu Ortadoğu Siyaset ve Bilgi Ağı (MEPIN) Müdürü Dr. Eric Mandel de Mücteba Hamaney’in Tahran rejiminde etkin bir aktör olduğunu belirterek, Devrim Muhafızları ile olan “derin bağlarına” dikkati çekiyor:
“Eski dini lider Ali Hamaney’in oğlu Mücteba Hamaney, uzun süredir Tahran’da perde arkasında faaliyet göstererek, İslam Devrimi Muhafızları ile derin bağlar kurdu ve rejimin iktidar yapısında etkisini sağlamlaştırdı. Rejimin baskı politikasının mimarlarından biri olarak görülüyor.”
İran’da dini meselelerin yanı sıra dış politika ve askeri konularda da asıl belirleyici konumda ruhani lider bulunuyor. Bu durumda Mücteba Hamaney, seçimle iş başına gelen cumhurbaşkanından daha fazla yetki ve ağırlığa sahip olacak.
Öte yandan İran’da yeni dini liderin Mücteba Hamaney olacağı yönündeki haberlerin ardından İsrail yeni lideri de öldürme tehdidinde bulundu. İsrail Savunma Bakanı Israel Katz, geçen hafta X hesabından yaptığı açıklamada, “Seçilen her lider ortadan kaldırılması gereken bir hedef olacak. Adı veya nereye saklandığının hiçbir önemi yok” dedi.
