ABD, İsrail ve İran arasındaki çatışmaların ardından fiilen kapanan Hürmüz Boğazı, küresel petrol lojistiğini felç etti. Mart ayında deniz yoluyla taşımacılık %13,7 düşerken, dev tanker filosunun %6,3’ü Körfez’de mahsur kaldı. Avrupa ise yakıt karnesi tehlikesiyle karşı karşıya.
Petrol taşımacılığında tarihi çöküş
ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a yönelik başlattığı saldırılar ve ardından Hürmüz Boğazı’nın geçişlere kapanması, küresel enerji koridorunu durma noktasına getirdi. Savaş öncesinde günlük ortalama 130 geminin geçtiği boğazda, trafik tek haneli rakamlara kadar geriledi.
Denizcilik veri analitiği şirketi Veson Nautical’ın verilerine göre, mart ayında deniz yoluyla petrol taşımacılığının hacmi (ton-mil), yıllık bazda %13,7 azaldı. Bu düşüşle birlikte küresel petrol trafiği, Eylül 2020’deki pandemi seviyelerinin bile altına inerek son yılların en düşük seviyesini gördü.
Dev tankerler Körfez’de ‘sıkıştı’
Krizden en büyük darbeyi “VLCC” olarak bilinen dev ham petrol tankerleri aldı. Basra Körfezi’nden çıkış yapamayan 58 dev tanker, “mahsur” olarak sınıflandırıldı. Bu sayı, dünya genelindeki aktif VLCC filosunun %6,3’üne tekabül ediyor. Toplamda 17,9 milyon ton taşıma kapasitesine sahip bu filonun atıl kalması, küresel arz zincirindeki kırılmayı net bir şekilde ortaya koydu.
Ateşkes umudu ve Lübnan çıkmazı
8 Nisan’da sağlanan iki haftalık geçici ateşkes, boğazın açılmasına dair umut verse de gerginlik sürüyor. İsrail yönetiminin Lübnan’a yönelik operasyonlarını ateşkes dışında tutması ve saldırılarını sürdürmesi, bölgedeki güvenliğin tam olarak sağlanmasını engelliyor.
Havacılık sektörü alarm veriyor: Yakıt karnesi gelebilir
Avrupa Havalimanları Konseyi (ACI Europe), Hürmüz üzerinden geçen jet yakıtı arzının durma noktasına gelmesiyle “kritik stok” uyarısı yaptı. Dünya jet yakıtı arzının %40’ının bu boğazdan geçtiği hatırlatılan mektupta, Avrupa’daki bazı ülkelerin sadece 8 ila 10 günlük rezervi kaldığı belirtildi. Yaz sezonu öncesi havayolu ulaşımında karne uygulamasına geçilmesi riski ciddi bir tehdit olarak masada duruyor.
6 Hafta sonra ilk hareketlilik: ‘Kuzey Koridoru’
Gergin geçen 6 haftanın ardından Hürmüz Boğazı’nda ilk büyük sevkiyat gerçekleşti. Çin ve Yunan şirketlerine ait 3 dev tanker, Tahran’ın belirlediği ve İran karasularını kapsayan “Kuzey Koridoru” rotasını kullanarak geçiş yaptı. Yaklaşık 6 milyon varil petrol taşıyan bu gemilerin geçişi, trafiğin kademeli olarak canlanabileceği şeklinde yorumlansa da İran Devrim Muhafızları, askeri gemi geçişlerine izin verilmeyeceğini ve kontrolün kendilerinde olduğunu yineledi.
