Dünyadaki infaz sayısı, son 44 yıldır kaydedilen en yüksek orana ulaştı. Her yıl düzenli olarak dünyada ölüm cezasının kullanımına ilişkin verileri yayımlayan Uluslararası Af Örgütü’nün açıkladığı Ölüm Cezaları ve İnfazlar 2025 raporuna göre, 2025 yılında 17 ülkede toplam 2 bin 707 kişi infaz edildi. Bu veri, 3 bin 191 infazın kaydedildiği 1981 yılından bu yana belgelenen en yüksek sayı olarak kayıtlara geçti. Küresel çapta yaşanan bu artışın merkezinde ise infaz sayısını bir önceki yıla göre iki katından fazla artıran İran yer alıyor.
Küresel infazların yüzde 80’i tek bir ülkede
Uluslararası Af Örgütü’nün raporuna göre küresel infaz sayısındaki yükseliş, korkuyla yönetmeye kararlı olan bir avuç hükümetten kaynaklanıyor. Bu ülkelerin başında gelen İran’da infazlarda adeta bir patlama yaşandı.
Bu, 3.191 infazın kaydedildiği (Çin hariç) 1981 yılından bu yana Uluslararası Af Örgütü’nün kaydettiği en yüksek sayı.
2024 yılındaki en az 972 infaz vakası iki katından fazla artarak en az 2 bin 159’a ulaştı. Bu sayı, dünya genelinde kaydedilen tüm infazların tek başına yüzde 80’ini oluşturuyor.
İran yetkililerinin, halk arasında korku yaymak ve mevcut rejime meydan okuyanları veya meydan okuduğu varsayılan kişileri cezalandırmak için adil olmayan yargılamaların ardından ölüm cezasını bir araç olarak kullandığı belirtiliyor. Özellikle İsrail’in Haziran 2025’te gerçekleştirdiği askeri saldırıların ardından casusluk suçlamasıyla en az 11 erkeğin infaz edilmesi, bu durumun en somut örneklerinden biri olarak gösteriliyor.
Orta Doğu ve dünyada idam dalgası yayılıyor
Ölüm cezasına başvuran tek ülke İran değil. Suudi Arabistan yetkilileri, uyuşturucuyla ilgili suçlar ve aşırı geniş tanımlanmış terör suçları kapsamında ölüm cezasına başvurarak 2024 yılındaki rekor seviyeyi de aştı ve 2025’te en az 356 infaz gerçekleştirdi. Bu infazların birçoğunda, geçmiş yıllardaki hükümet karşıtı protestoları destekleyen Şii azınlığa mensup kişiler hedef alındı.
Benzer şekilde Kuveyt’te infazlar neredeyse üç katına çıkarak 6’dan 17’ye yükselirken; Mısır, Singapur ve ABD’de de idam sayıları neredeyse iki katına ulaştı.
Toplamda küresel infazlar bir önceki yıla göre yüzde 78 oranında artış gösterdi. Bu verilere, dünyanın en fazla infaz uygulayan ülkesi olduğu düşünülen ancak resmi verilerini gizleyen Çin’deki binlerce gizli infaz dahil edilmedi.
İnsan hakları ve uluslararası hukuk hiçe sayıldı
Uluslararası Af Örgütü Genel Sekreteri Agnès Callamard, ölüm cezası kullanımındaki bu kaygı verici artışın, dünyadaki genel kaldırılma eğilimine rağmen gitgide yalnızlaşan küçük bir grup devletten kaynaklandığını vurguladı. Callamard, bu utanmaz azınlığın ölüm cezasını muhalefeti ezmek ve ötekileştirilen topluluklar üzerinde güç göstermek için araçsallaştırdığını ifade etti. Rapor, 2025 yılında da uluslararası standartların ağır şekilde ihlal edildiğini ortaya koydu. Afganistan ve İran’da en az 17 kişi halka açık şekilde infaz edilirken, İran ve Suudi Arabistan’da 18 yaşından küçükken işlenen suçlar nedeniyle çocuk yaştaki kişiler darağacına gönderildi. Japonya ve ABD dahil bazı ülkelerde ruhsal veya zihinsel engelli bireyler ölüm cezası altında tutulurken; birçok ülkede işkenceyle alınan itiraflar mahkumiyet kararlarına dayanak yapıldı. Ayrıca uyuşturucuyla ilgili suçlar nedeniyle gerçekleştirilen 1.257 infaz, küresel toplamın yüzde 46’sını oluşturarak uluslararası hukuktaki “en ciddi suçlar” eşiğini çiğnedi.
Ölüm cezasını uygulayan ülkeler dünya genelinde azınlıkta kalmaya devam ediyor
İnfaz sayılarındaki ürkütücü artışa rağmen, ölüm cezasını uygulayan ülkeler dünya genelinde azınlıkta kalmaya devam ediyor. Son beş yıldır her yıl sistematik olarak infaz gerçekleştiren Çin, Mısır, İran, Irak, Kuzey Kore, Suudi Arabistan, Somali, ABD, Vietnam ve Yemen’den oluşan 10 ülkelik kemik kadroya, geçtiğimiz yıl 4 ülkenin daha eklenmesiyle infazcı ülke sayısı 17 ile sınırlı kaldı.
Buna karşın, insan hakları mücadelesi önemli kazanımlar elde etmeyi sürdürüyor. Örgütün bu alanda çalışmaya başladığı 1977 yılında yalnızca 16 ülke ölüm cezasını kaldırmışken, bugün bu sayı 113 ülkeye ulaştı. Dünyadaki ülkelerin üçte ikisinden fazlası bu cezayı yasada veya uygulamada çöpe attı. Son olarak Vietnam uyuşturucu ve yolsuzluk dahil sekiz suçta, Gambiya ise cinayet ve vatana ihanet gibi suçlarda ölüm cezasını kaldırdı. ABD’nin Alabama eyaletinde ise ilk kez ölüm cezası altındaki Siyah bir mahkum için af kararı çıkarılarak tarihi bir adım atıldı.
