ABD Başkanı Donald Trump’ın, Ankara’da düzenlenecek NATO Zirvesi kapsamında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a, Türkiye’nin F-35 hayalet savaş uçaklarını satın almasına olanak tanıyan programa yeniden dahil edilmesine hazır olduğunu iletmesi bekleniyor.
Ancak Trump’ın, Erdoğan’ı “çok mutlu edecek” bir hediye getireceğini söylediği bu politika değişikliği, Kongre’de itirazlarla karşılaşabilir. Kongre üyelerinin, söz konusu adımı engellemek için girişimde bulunabileceği belirtiliyor.
The New York Times’a konuşan ABD yönetiminden dört üst düzey yetkili, ulusal güvenlik yetkililerinin haftalardır perde arkasında yürüttüğü çalışmaların ardından politikada yapılması planlanan değişikliği anlattı. Yetkililer, Trump’ın Kongre ve yasal sınırlamaları nasıl aşacağı konusunda ayrıntılarda farklı değerlendirmeler yapsa da, Başkan’ın en azından F-35 savaş uçaklarının Türkiye’ye verilmesi yönündeki niyetini açıklamasının beklendiğini ifade etti. Ancak bunun ne zaman gerçekleşeceği henüz belirsiz.
Yetkililer, kendi ekibi açısından dahi öngörülemez bir lider olan Trump’ın son anda fikrini değiştirebileceği uyarısında bulundu.
Trump’ın ilk başkanlık döneminde, 2019 yılında Türkiye’nin Rusya’dan gelişmiş S-400 hava savunma sistemleri satın almasının ardından Ankara, F-35 programından çıkarılmıştı. Washington, o dönemde Türkiye’nin S-400 sistemlerini yeni teslim edilecek F-35’lere karşı kullanarak test edebileceği ve bu sayede Rusya’nın savaş uçağının görünmezlik (stealth) teknolojisi ile füze savunma kabiliyetlerine ilişkin kritik bilgiler edinebileceği endişesini taşıyordu.
Ancak Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Trump’ın en çok takdir ettiği güçlü liderler arasında yer alıyor. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance de kısa süre önce Trump’ın, Erdoğan’ın uzun süredir talep ettiği F-35’lerin Türkiye’ye verilmesi için bir çözüm bulunması talimatını yönetim yetkililerine verdiğini açıklamıştı.
Bunun için ise yönetimin, 2020 yılında Kongre tarafından kabul edilen ve Türkiye’nin Rus yapımı S-400 sistemlerine artık sahip olmadığı yönünde yönetimin resmi kanaat bildirmemesi halinde F-35 satışını yasaklayan düzenlemeyi aşması gerekiyor.
S-400’ler üçüncü bir tarafa devredilebilir
Görüşmelerde doğrudan yer alan bir yetkiliye göre, bu hedefe ulaşılabilmesi için Türkiye’nin büyük bölümü hâlâ sevkiyat konteynerlerinde bulunan S-400 sistemlerinin üçüncü bir tarafa devredilmesi gündeme gelebilir.
İkinci bir yetkili ise bu mekanizmanın henüz netleşmediğini söyledi. Dört yıl önce S-400’lerin, Rus saldırılarına karşı kullanılmak üzere Ukrayna’ya devredilmesi seçeneği tartışılmış ancak bu girişim sonuçsuz kalmıştı. Bugün ise ne Trump’ın ne de Erdoğan’ın bu gelişmiş Rus sistemlerini Ukrayna’ya vermeye sıcak bakmasının muhtemel olmadığı değerlendiriliyor. Alternatif olarak, sistemlerin kritik parçalarının sökülerek kullanılamaz hale getirilmesi seçeneği de konuşuluyor.
Türkiye, yıllardır F-35 programına yeniden dahil edilmek için yoğun diplomatik girişimlerde bulunuyor. Ancak Ankara, bugüne kadar Rusya’dan satın aldığı hava savunma sistemlerinden vazgeçmeye yanaşmadı. Bu durum, Türkiye’nin hem NATO üyesi olması hem de NATO’nun Moskova ile olası bir çatışmasında kullanılmak üzere ABD’ye ait taktik nükleer silahların bulunduğu bir üsse ev sahipliği yapması nedeniyle Washington açısından ayrı bir önem taşıyor.
Ancak kongre Türkiye’ye F-35 satışına izin vermeyebilir. Trump mevcut Kongre’nin ya da bir sonraki Kongre’nin bu adıma onay vermeme ihtimaliyle karşı karşıya bulunuyor. Özellikle Senato Dış İlişkiler Komitesi Başkanı Idaho Senatörü Jim Risch’in de aralarında bulunduğu bazı Cumhuriyetçiler, F-35 satışına yönelik en sert şüpheciler arasında yer alıyor.
