BM’ye bağlı Suriye Bağımsız Uluslararası Soruşturma Komisyonu, Şam, Humus, Kuneytra, Halep, Rakka ve Haseke vilayetlerine yaptığı bir haftalık ziyaretini tamamlayarak gözlemlerini raporlaştırdı.
Raporda sahil kentleri ve Süveyda’daki şiddet için “tüm sorumluluk düzeyinde adalet” çağrısı yapılırken, Afrin’de mülkiyet hakkına saygı gösterilmesi ve Haseke’de alıkonulan yaklaşık 800 kişinin akıbetinin açıklanması istendi.
Birleşmiş Milletler (BM) Suriye Bağımsız Uluslararası Soruşturma Komisyonu üyeleri Monia Ammar ve Fionnuala Nì Aolain, 1-7 Temmuz tarihleri arasında Suriye’ye gerçekleştirdikleri ziyaret sonrası hazırladıkları raporu yayımladı.
BM komiserleri, ziyaretleri sırasında geçmiş ve yakın dönemdeki insan hakları ihlallerinin Suriyeli mağdurları, hükümet yetkilileri, sivil toplum aktörleri ve uluslararası toplum üyeleriyle bir araya geldi. Uzmanlar misyon kapsamında, Şam, Humus, Kuneytra, Halep, Rakka ve Haseke vilayetlerinde incelemelerde bulundu.
Geçiş dönemi adaleti ve hukuki revizyon ihtiyacı
Komiserler, Geçiş Adaleti Ulusal Komisyonu ve geçiş adaleti ile hesap verebilirlik konularında çalışan diğer hükümet ve hükümet dışı aktörlerle yaptıkları görüşmelerde, bu tür yargılamaların yürütülmesinde “hukuka uygunluk ve adil yargılama güvenceleri ilkesine saygı gösterilmesinin gerekliliğini” ve ilgili uluslararası çerçevelere uyumu sağlamak için mevcut ceza kanununun “acilen açıklığa kavuşturulması ve revize edilmesi ihtiyacını” vurguladı.
Komisyon üyeleri, “Halk Meclisi’ne sunulacak olan yasa tasarısının önemini ve mağdur dernekleri ve daha geniş toplumla istişarelerin genişletilmesini, geçiş dönemi adalet sürecine daha geniş bir sahiplenme sağlanmasını ve on yıllarca süren cezasızlığın ardından kalan gerilimlerin azaltılmasını teşvik etmenin önemini” teyit etti.
Komisyon, geçiş dönemi adalet yasası taslağının hazırlanmasındaki ilerlemeyi ve önceki ihlallerle ilgili davaların başlamasını memnuniyetle karşıladı. Komisyon, adil yargılamaların yapılması, kıyı şeridindeki ve Süveyda’daki olaylardan sorumlu olanların hesap vermesi ve mağdurların ve toplumun yargılama sürecine katılımının genişletilmesi gerektiğini belirtti.
Gözaltılar, ifade özgürlüğü ve bölgesel gerilimler
Komisyon, binlerce kişinin açık bir yargı denetimi olmaksızın tutuklu tutulmaya devam edilmesinden duyduğu endişeyi dile getirdi ve gözaltındaki kişilerin akıbetinin açıklanmasını ve tüm gözaltı yöntemlerinin yasal olarak güvence altına alınmasını talep etti. Ayrıca mülkiyet anlaşmazlıklarının acilen çözülmesini, tazminat ödenmesini ve yerli halklerin haklarının korunmasını talep etti.
Materyallerin birleştirilmesi ve eğitim sertifikalarının tanınması yönündeki çabaları memnuniyetle karşılayan Komisyon, bununla birlikte, Suwayda’daki bazı öğrencilerin güvenlik koşulları nedeniyle sınavlarını geçememesinden duyduğu endişeyi dile getirdi. Nefret söyleminin önlenmesinin ve ifade özgürlüğünün korunmasının önemini vurgulayarak, medya ve eğitim programları aracılığıyla toplumsal uyumun güçlendirilmesi çağrısında bulundu.
Raporda öne çıkan diğer bölgesel ayrıntılar şunlar oldu:
Humus: Kentte işlenen cinayetlere dikkat çekildi ve soruşturma başlatılması gerektiği belirtildi.
Kuneytra: İsrail’in eylemleri eleştirildi; tarım yollarının açılması ve gözaltına alınan sivillerin serbest bırakılması çağrısında bulunuldu.
Çatışma bölgeleri, kamplar ve Afrin’deki durum
BM komiserleri, kuzey ve kuzeydoğuya yaptığı ziyaretler sırasında, Ocak 2026’da Geçici Şam Hükümeti ile Suriye Demokratik Güçleri (SDG) arasında yaşanan çatışmalardan etkilenen mahalleleri ve toplulukları, yerinden edilmiş ve yakın zamanda geri dönen Suriyelileri, ayrıca hapishaneleri ve gözaltı merkezlerini ziyaret etti.
Komisyon, Kuzey ve Doğu Suriye bölgelerindeki bazı kamplarda, özellikle Roj Kampı’nda bulunan yerinden edilmiş kişilerin durumuna ilişkin “endişelerini” dile getirdi. Ayrıca kamplardaki kadın ve çocukların durumunun çözülmesi ve şehirlerine geri dönmeleri çağrısında bulundu.
Ocak 2026’da Halep şehrinde ve Kuzey ve Doğu Suriye’nin diğer bölgelerinde yaşanan çatışmalarla ilgili olarak da, “tüm tarafları, tüm kalıntıların hızlı bir şekilde tespit edilmesine ve aileleri tarafından teslim alınmasına yardımcı olmaya” çağırdı.
Halep vilayetinin Afrin bölgesinde güvenlikte kayda değer iyileşmeler ve devlet kurumlarının kademeli olarak yeniden kurulmasını gözlemleyen Komisyon, Geçici Suriye Hükümeti’nin iç göçmenlerin Afrin’e “onurlu ve güvenli bir şekilde geri dönüşünü sağlamak için önemli çabalar” gösterdiğini kaydetti.
Komisyon, Hükümeti, mülkiyet haklarına tam saygı gösterilerek, Afrin’de ikamet eden yaklaşık 1000 aile de dahil olmak üzere “tüm yerinden edilmiş kişilerin gönüllü, güvenli, onurlu ve sürdürülebilir bir şekilde geri dönüşünü kolaylaştırmak için önlemleri yoğunlaştırmaya” teşvik etti.
Haseke’deki durum
Komisyon, Haseke’de “çeşitli aktörlerle” temas kurdu. Ocak 2026’daki “tırmanış sırasında yakalanan 1000’den fazla savaşçının” serbest bırakıldığını kaydeden Komisyon, Hükümeti “yaklaşık 800 kişinin daha akıbeti ve nerede oldukları konusunda aydınlatıcı çalışmalar” yapmaya çağırdı.
Komisyon, hükümetin “gözaltı yerlerine erişimi kolaylaştırmasını takdir etmekle birlikte, özellikle Rakka ve Haseke vilayetlerinde önceden talep edilen bazı tesislere erişemediği için üzüntü” duyduğunu, gelecekte bu tür tesislere erişim sağlamak amacıyla Geçici Hükümetle ve Haseke’de SDG ile görüşmelerine devam edeceğini belirtti.
Ülke içinde tüm ilgili muhataplardan görüş ve bilgi edinen Komisyon; hesap verebilirlik, adil yargılanma hakları, geçiş dönemi adaleti, keyfi gözaltından kurtulma, nefret söylemi ve kışkırtmayla mücadele ve eğitime erişim gibi konularla ilgili ön tavsiyelerini ve önerilerini hükümet yetkilileriyle paylaştı. Komisyonun bu konulara dair soruşturmaları ve görüşmeleri devam etmektedir.
Komisyon hakkında
Suriye Bağımsız Uluslararası Soruşturma Komisyonu, 22 Ağustos 2011’de BM İnsan Hakları Konseyi tarafından S-17/1 sayılı karar ile kuruldu. Komisyonun görevi, Mart 2011’den bu yana Suriye’de uluslararası insan hakları hukukunun tüm iddia edilen ihlallerini araştırmaktır.
İnsan Hakları Konseyi ayrıca Komisyona, bu tür ihlallere yol açabilecek olguları ve koşulları ve işlenen suçları tespit etme ve mümkün olduğunca sorumluları belirleme görevini de vermiştir; böylece insanlığa karşı suç teşkil edebilecek olanlar da dahil olmak üzere ihlallerin faillerinin hesap verebilir hale getirilmesi sağlanmıştır.
İnsan Hakları Konseyi o zamandan beri Komisyonun görev süresini defalarca uzatmış, en son olarak 7 Nisan 2026’da kabul edilen 61/3 sayılı karar ile bir yıl daha uzatmıştı.
