Instagram, Facebook ve WhatsApp’ın çatı şirketi Meta, toplu işten çıkarma sürecinde yapay zeka destekli değerlendirme sistemlerini ayrımcı biçimde kullandığı iddiasıyla ABD’de dava edildi.
Temmuz ayı sonunda işten çıkarılacaklarını öğrenen 26 çalışan, şirketin yaklaşık 8 bin kişiyi kapsayan küçülme sürecinde kullanılan algoritmaların özellikle sağlık, hamilelik ve aile iznindeki çalışanları dezavantajlı konuma düşürdüğünü öne sürdü.
İşten çıkarma sürecinde yapay zeka iddiası
Kaliforniya’nın Oakland kentindeki federal mahkemeye sunulan dava dilekçesinde, Meta’nın işten çıkarılacak çalışanları belirlerken şirket içi yapay zekâ sistemleri, algoritma destekli performans puanları, klavye ve etkinlik takip verileri ile yapay zekâ kullanımına ilişkin ölçümleri değerlendirdiği iddia edildi. Davacılar, bu sistemlerin yöneticilerin bireysel değerlendirmelerinin yerine geçtiğini savundu.
Dava dosyasında, performans puanlarının büyük ölçüde üretkenlik ve dijital etkinlik verilerine dayanması nedeniyle sağlık, doğum, ebeveynlik ya da aile bakım izninde bulunan çalışanların aynı verileri oluşturamadığı, bunun da işten çıkarılma risklerini artırdığı öne sürüldü.
Ayrımcılık yasalarının ihlal edildiği öne sürülüyor
Davacılar, Meta’nın uygulamalarının engelli çalışanları, hamileleri ve yasal izin kullanan çalışanları koruyan federal ve eyalet yasalarını ihlal ettiğini ileri sürdü. Dava kapsamında işten çıkarmaların durdurulması, seçme sürecinin bağımsız şekilde denetlenmesi ve izin dönemlerine ilişkin verilerin performans değerlendirmelerinden çıkarılması talep edildi.
26 davacının farklı eyaletlerden olduğu, önemli bir bölümünün sağlık, ebeveynlik veya aile bakım izni kullandığı, tamamının ise yasal koruma kapsamındaki sağlık ya da ailevi durumlarla bağlantılı haklardan yararlandığı belirtildi.
Meta iddiaları reddetti
Meta ise iddiaların gerçeği yansıtmadığını açıkladı. Şirket sözcüsü, iş gücü planlaması ve organizasyonel kararların yapay zekâ tarafından değil, yöneticiler tarafından alındığını belirterek davanın dayanaksız olduğunu savundu.
Yapay zeka ve çalışma hayatı tartışması büyüyor
Dava, yapay zekanın yalnızca işe alım ve performans değerlendirmelerinde değil, işten çıkarma süreçlerinde de kullanıldığı iddialarını yargıya taşıyan ilk büyük davalardan biri olarak değerlendiriliyor. Hukuk uzmanları, davanın sonucunun şirketlerin çalışan yönetiminde algoritmik sistemleri kullanmasına ilişkin yeni emsal kararların önünü açabileceğine dikkat çekiyor.
