Bilim insanları, Kenya’nın Samburu bölgesinde yetişen bazı incir ağacı türlerinin atmosferdeki karbondioksiti kalsiyum karbonata dönüştürerek inorganik karbon biçiminde depolayabildiğini ortaya koydu. Araştırma, bu sürecin ağacın yalnızca dış yüzeyinde değil, gövde ve kök yapılarının daha derin bölümlerinde de gerçekleşebildiğini gösterdi.
İncir ağaçları karbonu nasıl taşa dönüştürüyor?
Bütün ağaçlar fotosentez yoluyla atmosferdeki karbondioksiti alarak selüloz ve diğer organik yapılarda depoluyor. Ancak bazı ağaçlar karbondioksitin bir bölümünü kalsiyum oksalat adı verilen kristallere dönüştürebiliyor.
Bu kristaller daha sonra ağaç çevresindeki mikroorganizmaların faaliyetleriyle kalsiyum karbonata dönüşebiliyor. Kalsiyum karbonat, kireçtaşı ve tebeşirin temel bileşenlerinden biri olarak biliniyor.
Süreç, “oksalat-karbonat yolu” olarak adlandırılıyor. Bu mekanizmada bitkilerin ürettiği kalsiyum oksalat kristalleri mikroorganizmalar tarafından parçalanırken çevredeki koşullar değişiyor ve sonuçta kalsiyum karbonat çökelmesi gerçekleşiyor. Kalsiyum karbonatın içerdiği inorganik karbon, organik karbonla karşılaştırıldığında toprakta daha uzun süre kalabildiği için karbonun daha kalıcı biçimde depolanmasını sağlayabiliyor.
Üç incir türü üzerinde araştırma yapıldı
Zürih Üniversitesi’nden biyokimya ve toprak bilimi araştırmacısı Dr. Mike Rowley liderliğindeki ekip, Kenya’nın Samburu bölgesinde yetişen üç incir türünü inceledi.
Araştırmada Ficus wakefieldii, Ficus natalensis ve Ficus glumosa türleri üzerinde çalışıldı. Araştırmacılar, kalsiyum karbonatın ağaçtan ne kadar uzakta oluştuğunu belirlerken süreçte rol oynayan mikrobiyal toplulukları da araştırdı.
Bilim insanları, senkrotron analizleriyle kalsiyum karbonatın yalnızca ağacın dış yüzeyinde değil, gövdenin daha derin bölümlerinde de oluştuğunu tespit etti.
Karbon ağacın derinliklerinde de depolanıyor
Dr. Mike Rowley, kalsiyum karbonatın ağacın beklenenden çok daha derin bölümlerinde bulunmasının kendisini şaşırttığını belirtti.
Rowley, sürecin yalnızca ağacın çatlaklarında veya yüzeyindeki bozulmuş bölümlerde gerçekleşmesini beklediklerini, ancak kalsiyum karbonatın odunsu yapıların daha derinlerine kadar ulaştığını aktardı.
Araştırmaya göre mikroorganizmalar yüzeydeki kristalleri parçalamanın yanı sıra ağacın daha derin bölümlerine de ulaşabiliyor. Böylece inorganik karbon, ağacın odunsu dokularında beklenenden daha derin seviyelerde depolanabiliyor.
Rowley ayrıca ağacın üzerinde ve toprak altında yüksek yoğunluklarda kalsiyum karbonat oluştuğunu belirterek, bazı kök yapıların neredeyse tamamen bu mineralle kaplandığını aktardı.
En etkili tür Ficus wakefieldii oldu
İncelenen üç tür arasında karbondioksiti kalsiyum karbonat biçiminde depolama açısından en güçlü etkiyi Ficus wakefieldii gösterdi.
Araştırma ekibi, bu türün daha fazla miktarda kalsiyum karbonatla ilişkili olduğunu ve çevresindeki toprak kimyasını diğer türlere kıyasla daha belirgin biçimde etkilediğini belirledi.
Bilim insanları, incir temelli tarımsal ormancılık uygulamalarının hem gıda üretimi hem de atmosferik karbondioksitin inorganik karbon biçiminde depolanması açısından ek bir fayda sağlayabileceği değerlendirmesinde bulunuyor.
İncir ağaçları iklim mücadelesinde kullanılabilir mi?
Araştırma ekibi, incir ağaçlarının farklı koşullarda ne kadar karbondioksit depolayabileceğini henüz kesin olarak ortaya koymuş değil.
Bundan sonraki çalışmalarda özellikle Ficus wakefieldii türünün su ihtiyacı, meyve verimi ve farklı iklim ve toprak koşullarında ne kadar karbon depolayabildiği ölçülecek.
Araştırmacılar, oksalat-karbonat yolunun daha fazla ağaç türünde bulunabileceğini ve bugüne kadar yeterince incelenmemiş bir karbon depolama mekanizması olabileceğini belirtiyor.
Bu nedenle meyve üretimi için yetiştirilen incir ağaçlarının aynı zamanda atmosferdeki karbondioksitin daha uzun süre toprakta tutulmasına katkı sunabilmesi, tarımsal ormancılık ve iklim değişikliğiyle mücadele açısından araştırılması gereken yeni bir alan oluşturuyor.
