29 Ocak’ta Suriye Demokratik Güçleri (SDG) Genel Komutanı Mazlum Abdi ile Suriye Geçici Hükümeti Başkanı Ahmed Şara arasında imzalanan anlaşmanın üzerinden 7 ay geçti. Anlaşmada, yerinden edilenlerin yaşadıkları kent ve köylere “güvenli ve gönüllü” biçimde geri dönmesi konusunda mutabakata varıldı. Ancak geçen sürede dönüşler bölgelere göre farklı ilerledi. Afrin’de dönüşler tamamlanırken, Serekaniye’de ilk kafilenin dönüşü güvenlik sorunları nedeniyle durdu; Şehba, Gire Spi ve Rakka’dan göç etmek zorunda kalan binlerce aile ise hala dönüş bekliyor.
29 Ocak anlaşması geri dönüş için ne diyordu?
SDG ile Şam yönetimi arasında imzalanan 29 Ocak anlaşmasında, Suriye’de yıllardır süren savaş ve çatışmalar nedeniyle yerinden edilenlerin dönüşü ayrı bir başlık olarak ele alındı. Anlaşma kapsamında Afrin, Halep’in Şeyh Maksut ve Eşrefiye mahalleleri ile Serekaniye, Gire Spi, Şehba ve Rakka’dan göç etmek zorunda kalanların kent ve köylerine dönebilmesinin önü açıldı.
Bu dönüşün temel koşulu ise güvenlikti. Anlaşma, yerinden edilenlerin yaşadıkları yerlere güvenli ve gönüllü biçimde dönmesini esas aldı.
Dolayısıyla 29 Ocak’ta açılan dosya yalnızca ailelerin yeniden kentlerine gönderilmesini değil, dönüşlerin güvenli biçimde gerçekleşmesini ve geri dönenlerin yaşamlarını sürdürebileceği koşulların oluşturulmasını kapsıyordu.
Ancak aradan geçen 7 ayda bölgeler açısından süreç aynı hızda ilerlemedi. Bazı yerlerde dönüşler başladı, bazı yerlerde hazırlıklar sürerken bazı dosyalarda ise henüz kapsamlı bir mekanizma oluşturulamadı.
Afrin’de dönüş tamamlandı
Geri dönüş dosyasında şimdiye kadar en kapsamlı adım Afrin için atıldı.
Afrin’den yerinden edilenlerin dönüşü 4 Mart’ta başladı ve haziran ayında tamamlandı. Özerk Yönetim verilerine göre Cizre bölgesinden 9 kafile halinde yaklaşık 11 bin aile Afrin’e döndü.
Suriye Geçici Hükümeti tarafından atanan Afrin Belediyesi Sosyal İşler Komitesi Müdürü İmad Nehme ise kent ve ilçelerinde yürütülen kayıt çalışmaları sonucunda Halep ve Cizre bölgelerinden toplam 17 bin ailenin geri döndüğünü açıkladı.
Ancak Afrin’de dönüşlerin tamamlanması, geri dönenler açısından güvenlik ve yaşam koşullarının da çözüldüğü anlamına gelmiyor.
29 Ocak anlaşmasının ardından memleketine dönen 67 yaşındaki Adil Ebdulhenan Nesan, 29 Temmuz’da Cindirês ilçesine bağlı Feqîran köyü yol ayrımındaki bir zeytinlikte ölü bulundu. İlk incelemelerde Nesan’ın vücudunda kurşun izleri tespit edildi. Olayla ilgili resmi açıklama yapılmazken, Nesan’ın dönüşünden kısa süre sonra öldürülmesi bölgede güvenlik sorununun devam ettiğine işaret etti.
Dönüş sonrasında mülkiyet ve ekonomik baskı iddiaları da gündeme geliyor. Ağustos ayında Raco’da toprak sahiplerinden elde ettikleri ürünlerin yüzde 35’inin talep edildiği, ödeme yapmayan bazı ailelerin ise güvenlik merkezine gönderilmekle tehdit edildiği bildirildi.
Bu nedenle Afrin dosyasında tablo iki yönlü: İnsanların dönüşü büyük ölçüde gerçekleşti ancak güvenli ve sürdürülebilir bir geri dönüşün koşulları hala tartışmalı.
Şehba’da 1350 aile bekliyor
Şehba’dan Cizre bölgesine göç eden yaklaşık 1350 aile için ise henüz dönüş gerçekleşmiş değil.
2024 yılında Şehba’dan göç etmek zorunda kalan ailelerin güvenlik ve idari sorunlarını çözecek bir mekanizmanın kurulmamış olması, dönüşün önündeki temel başlıklardan biri olarak öne çıkıyor. Aileler hâlâ Cizîr bölgesinde dönüş için bekliyor.
Rakka için komite kuruldu, dönüş başlamadı
Rakka dosyasında da henüz sonuç alınamadı.
16 Ocak’ta Rakka’ya yönelik saldırılar nedeniyle 2 binden fazla aile Kobani ve Cizre bölgesine göç etmek zorunda kaldı. Haseke Valisi Nureddin Ahmed ile Rakka Valisi Abdurrahman Selama, 7 Haziran’da ailelerin geri dönüşünü görüşmek üzere bir araya geldi.
Toplantının ardından dönüş sürecini kolaylaştırmak amacıyla bir komite oluşturuldu. Ancak aradan geçen sürede Rakka’ya yönelik geri dönüşler başlamadı.
Gire Spi için henüz kapsamlı çalışma yok
Gire Spi dosyasında ise süreç daha başlangıç aşamasında.
Gire Spi’den yerinden edilen yüzlerce ailenin Kobani’de dönüş için beklediği belirtilirken, bugüne kadar geri dönüşe ilişkin kapsamlı bir inceleme ve hazırlık yapılmadı.
Bu nedenle Afrin ve Serekaniye’de olduğu gibi ailelerin kayıtlarının alınması, güvenlik koşullarının değerlendirilmesi ve dönüş güzergahlarının hazırlanması konusunda henüz somut bir takvim ortaya çıkmış değil.
Serekaniye’de ilk dönüş başladı, saldırıyla karşılaşıldı
Geri dönüş dosyasının en kritik başlıklarından biri ise Serekaniye oldu.
Serekaniye Göçmen Komitesi, dönüş yapmak isteyen ailelerin kayıtlarını alarak hazırlanan listeleri Suriye Geçici Hükümeti ve Haseke Valiliğine iletti. Komitenin verilerine göre yaklaşık 14 bin aile, yaklaşık 80 bin kişi, geri dönüş için başvuruda bulundu.
10 Ağustos’ta yaklaşık 410 aileden oluşan ilk kafile Serekaniye kırsalına doğru yola çıktı. Ancak kent merkezine ulaşan bazı aileler saldırıya uğradı. Araçların zarar gördüğü ve bazı ailelerin evlerine girmesine izin verilmediği bildirildi.
Yaşananların ardından dönüşlerin güvenli koşullar sağlanana kadar durdurulduğu açıklandı.
Buna karşın kafilede yer alan bazı aileler Serekaniye kırsalındaki köylere yerleşebildi. Yaklaşık 200 ailenin Ehras köyüne, 30 ailenin ise Til Helef’e yerleştiği; bazı ailelerin de Til Camûs, Esediye, Aziziye ve Alok Su İstasyonu’nun doğusundaki köylere geçtiği aktarıldı.
İkinci kafilenin önündeki engel güvenlik
Serekaniye Göçmen Komitesi Yöneticisi Zehra Semo’ya göre dönüşlerin yeniden başlayabilmesi için öncelikle kent merkezindeki güvenlik sorununun çözülmesi gerekiyor.
Semo, Suriye Geçici Hükümetinin güvenliğin sağlanması konusunda sorumluluk üstlenmesi ve geri dönen ailelerin can ve mal güvenliğinin garanti altına alınması gerektiğini belirtiyor.
Dönüş güzergahlarında da sorunlar bulunuyor. Til Temir-Serekaniye ve Dirbesiye-Serekaniye yollarının henüz mayınlardan temizlenmediğine dikkat çeken Semo, güvenlik ve ulaşım koşullarının sağlanması halinde dönüşlerin kısa sürede yeniden başlayabileceğini ifade ediyor.
Komite ise ilk kafilenin ardından ikinci grubun da dönüşü için hazırlıklarını sürdürüyor.
Genel tablo
29 Ocak anlaşmasının üzerinden 7 ay geçerken geri dönüş dosyasında ortaya çıkan tablo bölgelere göre farklılık gösteriyor:
Afrin: Dönüşler tamamlandı.
Serekaniye: İlk kafile döndü ancak kent merkezindeki saldırılar nedeniyle süreç durdu; ikinci kafile için hazırlık sürüyor.
Şehba: Yaklaşık 1350 aile dönüş bekliyor.
Rakka: 2 binden fazla ailenin dönüşü için komite kuruldu ancak henüz dönüş gerçekleşmedi.
Gire Spi: Yüzlerce aile dönüş bekliyor; kapsamlı hazırlık henüz yapılmadı.
Böylece 29 Ocak anlaşmasının göçmenlerin dönüşüne ilişkin maddesinde Afrin dışında dosyaların önemli bir bölümü hala sonuçlanmayı bekliyor. Serekaniye’de ise mesele yalnızca dönüşün başlaması değil, dönüşün güvenli ve sürdürülebilir biçimde gerçekleştirilebilmesi olarak öne çıkıyor. (ANHA)
